Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ยาฆ่าเชื้อ 

บทนำ

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม(Quaternary ammonium salts) หรือจะเรียกว่า ‘เกลือแอมโมเนียมแบบจตุรภูมิ’ เป็นกลุ่มสารประกอบที่มีธาตุไนโตรเจน(Nitrogen)เป็นแกนกลางและห้อมล้อมด้วยหมู่อัลคิล (Alkyl, -CnH2n+1) หรือหมู่อะริล (Aryl) ประโยชน์ของเกลือชนิดนี้มีหลากหลาย ทั้งในอุตสาหกรรมการผลิตน้ำยาปรับผ้านุ่ม งานในภาคเกษตร ใช้เป็นสารเร่งปฏิกิริยาเคมี ใช้จำกัดความสูงของต้นพืชโดยทำหน้าที่ยับยั้งฮอร์โมนพืชบางตัว และใช้ผลิตเป็นยาที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อโรค หรือที่เรียกว่า น้ำยาฆ่าเชื้อ(Antimicrobials)ชนิดต่างๆ

ในบทความนี้จะกล่าวถึง ‘เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม’ในแง่มุมของ ‘ยา’ เท่านั้น

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมที่ใช้เป็นยามีอะไรบ้าง?

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมที่ใช้เป็นยาแผนปัจจุบันมีดังต่อไปนี้

1. Benzalkonium chloride ถูกใช้ในลักษณะของสารละลาย มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญ เติบโตของแบคทีเรีย ใช้เป็นยาทำความสะอาดบาดแผล หรือใช้เป็นยากันบูด/ยากันเสียในยาในกลุ่ม ยาหยอดตา ยาหยอดจมูก ยาพ่นจมูก และยาหยอดหู

2. Benzethonium chloride มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย เชื้อรา เชื้อไวรัส ในทางเภสัชภัณฑ์ถูกนำมาผลิตเป็นยาลูกอมบรรเทาอาการเจ็บคอ

3. Cetalkonium chloride มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย และรา ในทางยาใช้ผลิตเป็นยาลูกอม และยาป้ายปาก ที่มีส่วนผสมของยาอื่นๆร่วมด้วย เช่น Benzocaine , Lidocaine, และ Choline salicylate

4. Cetylpyridinium chloride เป็นยาที่มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย แบบออกฤทธิ์กว้าง นอกจากนี้ยังสามารถหยุดการกระจายตัวของเชื้อราจำพวกยีสต์/Yeast มีเภสัชภัณฑ์เป็น ยาลูกอม น้ำยาบ้วนปาก และสเปรย์พ่นปาก

5. Cetrimide มีฤทธิ์ต้านการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย ใช้เป็นยาทำความสะอาดบาดแผล บนผิวหนัง รูปแบบเภสัชภัณฑ์มีทั้งสารละลาย ยาครีม รวมถึงสบู่เหลว โดยมาก Cetrimide มักจะนำไปผสมร่วมกับ Benzalkonium และ Chlorhexidine

6. Cetrimonium bromide เป็นสารลดแรงตึงผิวที่มีฤทธิ์ทำลายเชื้อโรคได้ มีรูปแบบ เภสัชภัณฑ์เป็นสารละลาย ใช้ทาผิวหนัง หรือเป็นสารละลายประเภททิงเจอร์(Tinture)

7. Didecyldimethylammonium chloride เป็นสารที่มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมตัวนี้ถูกนำมาใช้เป็นน้ำยาทำความสะอาดมือ และ ร่างกาย ในต่างประเทศอย่างเยอรมันนำมาใช้เป็นน้ำยาฆ่าเชื้อในโรงพยาบาล โรงแรม และโรงงานอุตสาหกรรม

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม มีฤทธิ์/มีสรรพคุณยับยั้ง แบคทีเรีย เชื้อรา และเชื้อไวรัส จึงถูกนำไปเป็นส่วนผสมของ ยาลูกอมแก้เจ็บคอ ยาครีมทาผิวหนังเพื่อฆ่าเชื้อ เป็นสารละลายเพื่อใช้ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อบนผิวหนัง-ร่างกายตลอดจนกระทั่งเสื้อผ้า นอกจากนี้ยัง ใช้เป็นสารกันบูด(ยากันเสียในยา) ในยาแผนปัจจุบันบางสูตรตำรับ

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม มีกลไกการออกฤทธิ์ต่อเยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อโรค โดยจะตัวยาจะเข้าจับกับสารประเภท Phospholipids และโปรตีนตรงบริเวณเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้การซึมผ่านของสารอาหารของเซลล์ถูกปิดกั้น นอกจากนี้ยังมีการทำลายเยื่อหุ้มเซลล์เกิดขึ้น จึงเป็นเหตุผลทำให้เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตและการแพร่กระจายของเชื้อโรค

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

การใช้ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมในรูปแบบเภสัชภัณฑ์ต่างๆ ให้เป็นไปตามคำแนะนำในเอกสารกำกับยา ผู้ป่วยสามารถขอคำปรึกษาวิธีและขนาดการใช้ยาได้จากแพทย์หรือจากเภสัชกรตามร้านขายยาทั่วไป

เมื่อมีการสั่งยา ควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมสามารถก่อให้เกิด ผลไม่พึงประสงค์จากยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่างๆดังต่อไปนี้ เช่น

*อนึ่ง การได้รับเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมเข้าสู่ร่างกายเป็นปริมาณมากๆ สามารถทำให้เกิดภาวะโคม่าหรือถึงขั้นเสียชีวิตในที่สุด

มีข้อควรระวังการใช้เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมอย่างไร?

ควรเก็บรักษายาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม ดังนี้ เช่น

เกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียมมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเกลือควอเตอร์นารีแอมโมเนียม มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Bonjela (บอนเจลา)Reckitt Benckiser Healthcare
BENZYL-SEPTOL (เบนซิล-เซพทอล) Meridiant Ent
ITEOL-H (ไอทีโอล-เฮช) AstraZeneca
Iwazin (ไอวาซิน) Masa Lab
Cepacol (เซพาคอล)sanofi-aventis
Difflam Lozen (ดิฟเฟรม โลเซง)iNova
Difflam Mouth gel (ดิฟเฟรม เม้าท์ เจล)iNova
Orasept (ออราเซพ) Silom Medical
Bye Bye Burn Lot (บาย บาย เบริน ลอท)David D. Daniels Ltd.
Largal Ultra (ลาร์กัล อัลทรา)Septodont

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Quaternary_ammonium_cation#Possible_reproductive_effects_in_laboratory_animals [2018,Sept1]
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Benzethonium_chloride [2018,Sept1]
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Benzethonium_chloride [2018,Sept1]
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Cetalkonium_chloride [2018,Sept1]
  5. https://www.hygi.de/lysoform-amosept-1000-ml-flasche-pd-16481 [2018,Sept1]
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Didecyldimethylammonium_chloride [2018,Sept1]
  7. https://www.oie.int/doc/ged/D8965.PDF[2018,Sept1]
  8. http://www.mims.com/thailand/drug/info/cetrimide/?type=brief&mtype=generic[2018,Sept1]
  9. http://www.mims.com/thailand/drug/info/benzalkonium%20chloride/?type=brief&mtype=generic [2018,Sept1]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน Fedcba
Frame Bottom