Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ไขกระดูก  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ไข้จับสั่น 

บทนำ

ยาอาร์เทมิซินิน (Artemisinin) เป็นกลุ่มอนุพันธุ์ยาที่แยกสกัดได้จากใบของต้นพืช Artemisia annua ซึ่งเป็นสมุนไพรที่พบในหลายส่วนของโลก และประเทศจีนมีการใช้สมุนไพรนี้มานานกว่า 2,000 ปีเพื่อใช้ในการรักษาโรคมาลาเรีย/ไข้จับสั่น ยาอาร์เทมิซินินมีประสิทธิภาพ ในการต่อต้านเชื้อปรสิต/สัตว์เซลล์เดียวจำพวก/ชนิด Plasmodium (ย่อว่า P.) ซึ่งพบเป็นสาเหตุในผู้ป่วยด้วยโรคมาลาเรีย อนุพันธุ์ยาอาร์เทมิซินินถูกค้นพบโดยนักวิทยาศาสตร์ชาวจีนชื่อ Tu Youyou โดยใช้กระบวนการสกัดที่อุณหภูมิต่ำและเรียกชื่อยาที่สกัดได้ว่า Qinghaosu

องค์การอนามัยโลกได้แนะนำให้ใช้กลุ่มยาอาร์เทมิซินินเป็นยาทางเลือกแรกๆมาบำบัดรักษาการติดเชื้อมาลาเรียที่มีสาเหตุจากเชื้อมาลาเรียชนิด P. falciparum ที่มีอาการไม่ซับซ้อนหรือรุนแรงมากนัก โดยตัวยาสามารถลดจำนวนเชื้อมาลาเรียได้ภายใน 3 วันแรกของการรักษา อย่างไรก็ตามผู้ป่วยยังคงต้องได้รับยานี้อย่างต่อเนื่องร่วมกับใช้ยาต้านมาลาเรียชนิดอื่นด้วยจนกระทั่งอาการของผู้ป่วยดีขึ้น และในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2015 (พ.ศ. 2558 ) มีรายงานเรื่องการดื้อยาอาร์เทมิซินินของเชื้อมาลาเรียใน 5 ประเทศของลุ่มแม่น้ำโขงได้แก่ กัมพูชา ลาว พม่า ไทย และเวียดนาม และมีความเสี่ยงที่การดื้อยานี้จะกระจายไปยังภูมิภาคอื่นอีกทั้งนี้เป็นผลมาจากปัจจัยหลายประการเช่น การใช้ยาอย่างไม่เป็นไปตามหลักมาตรฐานของการรักษานั่นเอง

กลุ่มอนุพันธุ์ยาอาร์เทมิซินินได้ถูกแบ่งเป็นรายการย่อยได้ดังนี้

  • Artesunate: มีคุณสมบัติละลายน้ำได้ดี มีการใช้ในลักษณะของยารับประทานและยาฉีด องค์การอนามัยโลกได้จัดให้ยา Artesunate เป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานที่สถานพยาบาลควรมีสำรองไว้ให้บริการกับผู้ป่วย ยานี้อยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติของไทย ใช้ได้ดีกับการติดเชื้อมาลาเรียที่มีสาเหตุจากเชื้อ P. Falciparum เมื่อได้รับยาสามารถลดความทรมานจากพิษไข้มาลาเรียภายในเวลา 16 - 25 ชั่วโมง มีการใช้ยา Artesunate ทั้งในแอฟริกาและเอเชีย แต่ห้ามใช้ยา Artesunate ชนิดรับประทานกับสตรีที่มีอายุครรภ์ในช่วงไตรมาสแรก
  • Artemether: เป็นอนุพันธุ์แบบกึ่งสังเคราะห์มีคุณสมบัติละลายได้ดีในไขมัน รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้จะเป็นยารับประทาน สำหรับยาฉีดจะเป็นประเภทใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อเท่านั้น องค์การอนามัยโลกจัดให้เป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานอีกเช่นกัน ทางคลินิกมักใช้ยา Artemether ร่วมกับยา Lumefantrine (ยาอีกชนิดที่รักษามาลาเรีย) ในการรักษาโรคมาลาเรีย
  • Dihydroartemisinin: ถือเป็นตัวยาที่ถูกเปลี่ยนโครงสร้างมาจากยา Artesunate และยา Artemether อีกทีหนึ่งหรือจะเรียกว่าเป็น Active metabolite (ตัวออกฤทธิ์) ของยาอาร์เทมิซินิน นั่นเอง มีรูปแบบการใช้เป็นยาชนิดรับประทานโดยผสมร่วมกับยาต้านมาลาเรียชนิดอื่นเช่น ยา Piperaquine (ยาอีกชนิดที่รักษามาลาเรีย) ทางคลินิกได้ประเมินว่าการใช้ Dihydroartemisinin + Piperaquine มีประสิทธิผลการรักษามาลาเรียเทียบเท่ากับการใช้ยา Artemether + Lumefantrine
  • Artelinic acid: เป็นอนุพันธุ์กึ่งสังเคราะห์อีกหนึ่งตัวที่อยู่ระหว่างการศึกษาทดลองใช้ต่อต้านมาลาเรีย ข้อดีประการหนึ่งของยานี้คือ ก่อให้เกิดพิษต่อระบบประสาทได้ต่ำกว่ายาอนุพันธุ์ตัวอื่นๆ และยังมิได้นำมาใช้กับมนุษย์อย่างเป็นทางการ
  • Artemotil: เป็นอนุพันธุ์กึ่งสังเคราะห์ที่มีรูปแบบการใช้เป็นยาฉีดมักใช้รักษามาลาเรียที่มีการติดเชื้อขั้นรุนแรง

ทั้งนี้การเลือกใช้ยาอาร์เทมิซินินรายการใดนั้นย่อมขึ้นกับลักษณะอาการว่ามีระดับรุนแรงมากน้อยเพียงใดรวมถึงพื้นที่ของการติดเชื้อมาลาเรียว่ามีภาวะดื้อยาด้วยหรือไม่

อาร์เทมิซินินมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

อาร์เทมิซินิน

ยาอาร์เทมิซินินมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อบำบัดรักษาการติดเชื้อมาลาเรียทั้งระดับที่รุนแรง และไม่รุนแรง

อาร์เทมิซินินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาอาร์เทมิซินินคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์ต่อเชื้อมาลาเรียโดย

  • ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ในตัวเชื้อมาลาเรียที่มีชื่อว่า Cysteine protease (เอนไซม์เกี่ยวข้องกับการทำงานของโปรตีนในเซลล์เชื้อมาลาเรีย)
  • รบกวนการสร้างสาร Hemozoin (สารที่เกี่ยวข้องกับการย่อยเลือด) ของเชื้อมาลาเรีย
  • รบกวนการขนถ่ายโปรตีนที่จำเป็นของเชื้อมาลาเรีย

จากกลไกดังกล่าวส่งผลให้เชื้อมาลาเรียหยุดการเจริญเติบโต ขาดคุณสมบัติในการขยายพันธุ์และตายลงในที่สุด

อาร์เทมิซินินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาอาร์เทมิซินินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็น

อาร์เทมิซินินมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

การเลือกใช้ยา/บริหารยาอาร์เทมิซินินตัวใด รูปแบบใด ขนาดการบริหารยาเท่าใด ขึ้นอยู่กับแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป โดยคำนึงถึงพื้นที่มาลาเรียในบริเวณนั้นว่าเป็นเชื้อชนิดใด และมีภาวะดื้อยาอยู่ด้วยหรือไม ดังนั้นจึงไม่ขอกล่าวถึงขนาดการบริหารยานี้ในบทความนี้

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาอาร์เทมิซินิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาอาร์เทมิซินินสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาอาร์เทมิซินินตรงเวลา

อาร์เทมิซินินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาอาร์เทมิซินินสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบอวัยวะต่างๆดังนี้เช่น

ทั้งนี้อาการข้างเคียงที่ก่อความรำคาญต่อการใช้ชีวิตประจำวันหรือสร้างความรุนแรงจนเป็นอันตรายต่อผู้ป่วย ผู้ป่วยควรต้องรีบพบแพทย์/มาโรงพยาบาลก่อนนัดเพราะจะต้องได้รับการรักษาอย่างทันเวลา แต่สำหรับอาการข้างเคียงที่ไม่รุนแรงร่างกายจะค่อยๆปรับตัวดีขึ้นเรื่อยๆ อาการจะกลับมาเป็นปกติหลังจากหยุดการใช้ยานี้

มีข้อควรระวังการใช้อาร์เทมิซินินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาอาร์เทมิซินินเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้แพ้ยานี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุ โดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามมิให้ผู้บริโภคไปซื้อยานี้ชนิดรับประทานมารับประทานด้วยตนเอง
  • ห้ามใช้ยาที่มีสภาพเปลี่ยนไปจากเดิม
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานด้วยตนเอง
  • หยุดการใช้ยานี้ทันทีหากพบอาการแพ้ยาเกิดขึ้นกับผู้ป่วยแล้วรีบพบแพทย์/มาโรงพยาบาลทันทีฉุกเฉิน
  • ระหว่างการบำบัดรักษาด้วยยานี้ผู้ป่วยควรปฏิบัติตัวตามคำสั่งของแพทย์พยาบาลอย่างเคร่งครัด
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาอาร์เทมิซินินด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้ คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

อาร์เทมิซินินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาอาร์เทมิซินินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

  • การใช้ยา Artemotil ร่วมกับยา Quinine (ยาอีกชนิดที่รักษามาลาเรีย) จะทำให้การออกฤทธิ์ของการรักษามาลาเรียเพิ่มมากขึ้น กรณีที่ใช้ร่วมกันแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาปรับขนาดการใช้ยาได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิผลสูงสุดกับผู้ป่วย
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยา Artesunate ร่วมกับยา Pyrimethamine (ยาอีกชนิดที่รักษามาลาเรีย) และ Sulphonamide ด้วยกลุ่มยาเหล่านี้จะทำให้การออกฤทธิ์ของ Artesunate ด้อยลงไป
  • การใช้ยา Artemether ร่วมกับยา Atazanavir จะทำให้ระดับยา Artemether ในเลือดเพิ่มสูงขึ้นจนอาจส่งผลให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ เพื่อมิให้เกิดภาวะดังกล่าวจึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน

ควรเก็บรักษาอาร์เทมิซินินอย่างไร?

ควรเก็บยาอาร์เทมิซินินตามคำแนะนำในเอกสารกำกับยา เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้น แสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

อาร์เทมิซินินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาอาร์เทมิซินินที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Artesunate Atlantic (อาร์เทซูเนท แอตแลนติก)Atlantic Lab
ARTESUNATE AMODIAQUINE WINTHROP (อาร์เทซูเนท เอโมไดอาควิน วินทร็อป )Maphar –Morocco
ARTISAI (อาร์ทิไซ)Polard
BETAMOTIL INJ (เบตาโมทิลิน)IPCA
DEPTHER FORTE (เดปเทอร์ ฟอร์ด)Daksh
DEPTHER TAB (เดปเทอร์ แท็บ)Daksh
DUCOTHER (ดูโคเทอร์)Aurel
FALCID-L (ฟาลซิด-แอล)Impact
FENDIP (เฟนดิพ) Aden Healthcare

บรรณานุกรม

  1. http://who.int/malaria/media/artemisinin_resistance_qa/en/ [2016,Feb13]
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Artemisinin [2016,Feb13]
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Artesunate [2016,Feb13]
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Artemether [2016,Feb13]
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Dihydroartemisinin [2016,Feb13]
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Artelinic_acid [2016,Feb13]
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Artemotil [2016,Feb13]
  8. http://www.drugs.com/drug-interactions/artemether-lumefantrine-with-atazanavir-3129-0-272-0.html [2016,Feb13]
  9. http://www.mims.com/India/drug/search?q=Artemotil [2016,Feb13]
  10. arteether - WHO archives - World Health Organization [2016,Feb13]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน opal2543
Frame Bottom