Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ระบบประสาท  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

เมารถเมาเรือ 

บทนำ

ยาสโคโปลามีน (Scopolamine) หรือ ไฮออสซีน (Hyoscine) หรือ Levo-duboisine หรือ Burundanga จัดเป็นสารจำพวก Tropane alkaloid (สารที่มีในพืชกลุ่มพืชสมุนไพรที่เรียกว่า Solanaceae) อยู่ในกลุ่มยาแอนตี้มัสคารินิก (Antimuscarinic drugs) ถูกนำมาใช้รักษาโรคที่ก่อปัญหากับระบบกล้ามเนื้อของมนุษย์อาทิเช่น

ทั้งนี้ ยานี้จะออกฤทธิ์ลดการกระตุ้นของกระแสประสาทที่ไปยังกล้ามเนื้อรวมถึงการกดศูนย์กระตุ้นการอาเจียนในสมองอีกด้วย

มีข้อห้ามใช้ยานี้อยู่บางประการที่แพทย์ต้องสอบถามประวัติสุขภาพของผู้ป่วยเพื่อนำมาประกอบกันก่อนที่จะสั่งจ่ายยานี้เช่น

จะเห็นได้ว่ายานี้มีประโยชน์ทางคลินิกโดยใช้รักษาได้หลายอาการโรค แต่ก็มีเงื่อนไขของการใช้ยาอย่างมากมายเช่นเดียวกัน ในบทความนี้จะขอนำเสนอประโยชน์และสรรพคุณโดยเน้นในเรื่องป้องกันและบรรเทาอาการคลื่นไส้-อาเจียนในระหว่างการเดินทาง/อาการเมารถเมาเรือของยาสโคโปลามีนเท่านั้น

*หมายเหตุ: Scopolamine และ Hyoscine เป็นยาตัวเดียวกัน แถบอเมริกาจะใช้ชื่อ Scopolamine ในขณะที่แถบอังกฤษจะเรียกยานี้ว่า Hyoscine ขนาดการใช้ยาที่เหมาะกับแต่ละอาการโรคและรูปแบบของผลิตภัณฑ์จะมีความแตกต่างกันออกไปทั้งชนิดยารับประทาน ยาฉีด ยาอมใต้ลิ้น ยาเหน็บทวาร และยาพลาสเตอร์ปิดผิวหนัง

สโคโปลามีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

สโคโปลามีน

ยาสโคโปลามีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

สโคโปลามีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาสโคโปลามีนคือ ตัวยาจะเข้าไปแข่งขันและยับยั้งการทำงานของตัวรับมัสคารินิก (Muscarinic receptors) และแสดงการออกฤทธิ์ที่ระบบประสาทส่วนกลาง และระบบประสาทส่วนปลาย ส่งผลให้กล้ามเนื้อเรียบของอวัยวะภายในร่างกายเกิดการคลายตัว พร้อมกับลดการเคลื่อนตัว/บีบตัวของกระเพาะอาหารและลำไส้ จึงเกิดฤทธิ์ของการรักษาตามสรรพคุณ

สโคโปลามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาสโคโปลามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • พลาสเตอร์ปิดหลังใบหู ขนาด 1.5 มิลลิกรัม
  • ยาเม็ด ขนาด 10 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาน้ำ ขนาด 5 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ยาฉีด ขนาด 0.4 และ 1 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร
  • ยาฉีด ขนาด 20 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร

สโคโปลามีนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาสโคโปลามีนมีขนาดการบริหารยา/การใช้ยาขึ้นกับแต่ละอาการหรือแต่ละโรค จึงต้องอยู่ในคำสั่งใช้ยานี้จากแพทย์เท่านั้น ในที่นี้ขอยกตัวอย่างขนาดยาเฉพาะกรณีบรรเทาอาการคลื่นไส้อาเจียนและป้องกันหรือรักษาอาการเมารถเมาเรือเช่น

ก. สำหรับบรรเทาอาการคลื่นไส้-อาเจียน:

  • ผู้ใหญ่: ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้ากล้ามเนื้อหรือเข้าใต้ผิวหนังขนาด 0.3 - 0.65 มิลลิกรัมทุก 6 - 8 ชั่วโมง โดยเป็นไปตามคำสั่งแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น
  • เด็กอายุ 1 - 12 ปี: ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้ากล้ามเนื้อหรือเข้าใต้ผิวหนังขนาด 0.006 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมทุก 6 - 8 ชั่วโมง โดยขนาดสูงสุดไม่เกิน 0.3 มิลลิกรัม/การฉีด 1 ครั้ง และต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น
  • เด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี: ยังไม่มีข้อมูลทางการแพทย์ที่ชัดเจนในการใช้ยาในเด็กวัยนี้ การใช้ยานี้ในเด็กวัยนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

ข. สำหรับอาการเมารถ-เมาเรือ:

  • ผู้ใหญ่และเด็กอายุมากกว่า 12 ปีขึ้นไป: ใช้ชนิดพลาสเตอร์ปิดผิวหนังขนาด 1.5 มิลลิกรัมปิดผิวหนังข้างศีรษะตรงบริเวณหลังใบหูประมาณ 4 ชั่วโมงก่อนการเดินทาง และให้เปลี่ยนใหม่ทุก 3 วันตามความจำเป็น
  • เด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี: ยังไม่มีข้อมูลทางการแพทย์ที่ชัดเจนในการใช้ยาในเด็กวัยนี้ การใช้ยานี้ในเด็กวัยนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาสโคโปลามีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมใช้ยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยา/ใช้ยาสโคโปลามีนสามารถรับประทานยา/ใช้ยาเมื่อนึกขึ้นได้ หากเวลาใกล้เคียงกับการใช้ยาในครั้งถัดไปไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

สโคโปลามีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาสโคโปลามีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น ตาพร่า เจ็บหน้าอก ปัสสาวะขัด รูม่านตาขยาย วิงเวียน เป็นลม ปวดตา หน้าแดง กล้ามเนื้ออ่อนแรง อาจพบอาการคลื่นไส้หรืออาเจียน มีผื่นคันตาผิวหนัง หัวใจเต้นช้า หัวใจเต้นผิดจังหวะ เหงื่อแตก เหนื่อยง่าย

*กรณีที่ได้รับยานี้เกินขนาด: จะพบอาการวิตกกังวล สูญเสียการมองเห็น ตาบอดกลางคืน เห็นภาพซ้อน ไม่มีสมาธิ ปัสสาวะน้อย ปากแห้ง ผิวแห้ง ปวดศีรษะ หงุดหงิด กระสับกระส่าย มีภาวะชัก ง่วงนอน เหนื่อยง่าย กล้ามเนื้ออ่อนแรง กรณีพบอาการเหล่านี้ควรรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลโดยเร็วทันที/ฉุกเฉิน

มีข้อควรระวังการใช้สโคโปลามีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาสโคโปลามีนเช่น

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาสโคโปลามีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

สโคโปลามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาสโคโปลามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาสโคโปลามีนอย่างไร?

ควรเก็บยาสโคโปลามีนภายใต้อุณหภูมิที่ต่ำกว่า 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง แดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

สโคโปลามีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาสโคโปลามีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Amcopan (แอมโคแพน) MacroPhar
Antispa (แอนตี้สปา) T P Drug
Bacotan FC (บาโคแทน เอฟซี) T.O. Chemicals
Buscono (บัสโคโน) Milano
Buscopan (บัสโคแพน) Boehringer Ingelheim
Butyl (บูติล) Masa Lab
Cencopan (เซ็นโคแพน) Pharmasant Lab
Hybutyl (ไฮบูติล) Pharmaland
Hyoscin BM (ไฮออสซิน บีเอ็ม) Patar Lab
Hyoscine-N-butylbromide GPO (ไฮออสซิน-เอ็น-บูติลโบรมายด์ จีพีโอ) GPO
Hyosman (ไฮออสแมน) T. Man Pharma
Hyosmed (ไฮออสเมด) Medifive
Hyospan (ไฮออสแพน) Polipharm
Hyostan (ไฮออสแทน) Pharmaland
Hyozin (ไฮโอซิน) Union Drug
Hy-Spa 10 (ไฮ-สปา 10) Medicine Products
Kanin (คานิน) L. B. S.
Myspa (มายสปา) Greater Pharma
Scopas (สโคพาส) Asian PharmAsian Pharm
Spascopan (สพาสโคแพน) Bangkok Lab & Cosmetic
Spasgone-H (สพาสกอน-เอ็น) Chew Brothers
Spasmo (สพาสโม) Pharmahof
TRANSDERM-V (ทรานส์เดิร์ม-วี) Novartis
U-Oscine (ยู-ออสซีน) Umeda
Uospan (ยูออสแพน) Utopian
Vacopan (วาโคแพน) Atlantic Lab
Vescopolamine Injection (เวสโคโพลามายด์ อินเจ็คชั่น) Vesco Pharma

บรรณานุกรม

  1. http://www.drugs.com/cdi/scopolamine.html [2015,Sept5]
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Scopolamine [2015,Sept5]
  3. http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Hyoscine [2015,Sept5]
  4. http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=hyoscine&page=0 [2015,Sept5]
  5. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Vescopolamine%20Injection/?type=brief [2015,Sept5]
  6. file:///C:/Users/apai/Downloads/transderm-v_patient_e.pdf [2015,Sept5]
  7. http://www.drugs.com/ppa/scopolamine-hydrobromide-hyoscine-hydrobromide.html [2015,Sept5]
  8. http://www.drugs.com/drug-interactions/scopolamine-index.html?filter=3&generic_only= [2015,Sept5]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom