Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อวัยวะในระบบทางเดินอาหาร  ระบบทางเดินอาหาร 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

สะอึก 

บทนำ

สะอึก (Hiccup หรือ Hiccough หรือ Singultus) เป็นอาการไม่ใช่โรค เป็น อาการที่เกิด โดยฉับพลัน/เฉียบพลันจากการหดตัวทันทีของกะบังลมและตามมาด้วยการเคลื่อนปิดตัวเข้าหากันของทั้งสองข้างสายเสียงซ้ายและขวาอย่างรวดเร็วทันที ซึ่งการปิดตัวโดยเร็วของสายเสียงนี้จะทำให้เกิดเป็นเสียงสะอึก ที่ฝรั่งได้ยินว่า’Hic’จึงเป็นที่มาของคำว่า Hiccup/Hiccough

ทั้งนี้ สะอึกจะเกิดโดยไม่ได้ตั้งใจให้เกิด เกิดโดยอัตโนมัติ ร่างกายควบคุมอาการนี้ไม่ได้ ที่เรียกว่า รีเฟล็กซ์ (Reflex)

สะอึก โดยทั่วไป เป็นอาการเป็นๆหายๆ ซึ่งกลไกการเกิดที่แท้จริงยังไม่ทราบแน่ชัด แต่เชื่อว่า เกิดจากมีการรบกวนเส้นประสาทของกะบังลมและกล้ามเนื้อระหว่างกระดูกซีโครง ซึ่งมีหน้าที่ช่วยการหายใจเช่นเดียวกับกะบังลม จึงส่งผลให้กะบังลมและกล้ามเนื้อระหว่างกระดูกซี่โครงนี้หดตัวทันที ส่งผลให้เกิดการหายใจเข้าทันที ตามด้วยทั้งสองสายเสียงปิดตามทันทีหลังหายใจเข้า จึงเกิดเป็นเสียงขึ้น ซึ่งทั้งหมดคือ อาการสะอึก ซึ่งสามารถพบเกิดได้ประมาณ 4-60 ครั้งของการสะอึกต่อ 1 นาที

อาการสะอึก อาจเกิดโดยมีเพียงอาการสะอึก หรือ อาจร่วมกับรู้สึกแน่นเล็กน้อยในบริเวณ ลำคอ หน้าอก ไหล่ และ/หรือ ช่องท้อง นำก่อนเกิดสะอึก

โดยทั่วไป อาการสะอึกจะหายได้เอง ภายในระยะเวลาเป็น นาที หรือ เป็นชั่วโมง

  • แต่เมื่อสะอึกติดต่อกันนานเกิน 2 วันขึ้นไป เรียกว่า สะอึกต่อเนื่อง (Persistent hiccup) หรือ
  • ถ้านานเกินกว่า 2 เดือน เรียกว่า สะอึกที่ควบคุมรักษายาก (Intractable hiccup)

สะอึก เป็นอาการพบได้บ่อยมาก ตั้งแต่ทารกในครรภ์จนถึงผู้สูงอายุ แต่จะพบได้บ่อยกว่า ในเด็กแรกเกิด เด็กเล็ก เด็กโต วัยรุ่น และวัยหนุ่มสาว แต่อาการจะพบน้อยลงเมื่อเป็นผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ซึ่งอาการสะอึกนี้ มีโอกาสเกิดได้ใกล้เคียงทั้งในผู้หญิงและในผู้ชาย

สะอึกมีสาเหตุจากอะไร?

สะอึก

โดยทั่วไป อาการสะอึกเป็นอาการปกติทั่วไป ไม่ได้เกิดจากโรค โดยมีสาเหตุ หรือ ปัจ จัยเสี่ยง ที่พบบ่อย เช่น

อนึ่ง การสะอึกต่อเนื่อง หรือ อาการสะอึกที่ควบคุมรักษายาก มักเป็นอาการสะอึกที่เกิดจากโรค โดยโรคที่พบเป็นสาเหตุบ่อย เช่น

แพทย์วินิจฉัยสะอึกได้อย่างไร?

โดยทั่วไป แพทย์วินิจฉัยอาการสะอึกได้จาก อาการของผู้ป่วย ไม่ต้องมีการตรวจอื่นเพิ่ม เติม(เรียกว่า การวินิจฉัยทางคลินิก) ยกเว้นเพื่อหาสาเหตุเมื่อเป็นการสะอึกต่อเนื่องนานเกิน 2 วันขึ้นไป ซึ่งวิธีตรวจขึ้นกับ ประวัติการเจ็บป่วยของผู้ป่วย อาการร่วมอื่นๆ เช่น ปวดท้อง และดุลพินิจของแพทย์ (เช่น การเอกซเรย์ช่องท้อง เมื่อผู้ป่วยปวดท้องร่วมด้วย เป็นต้น)

รักษาสะอึกได้อย่างไร?

โดยทั่วไป อาการสะอึกจะหายได้เอง ไม่ต้องรักษา แต่มีวิธีการทางภูมิปัญญาพื้นบ้าน ที่อาจช่วยให้สะอึกหายเร็วขึ้น โดยเชื่อว่า วิธีการเหล่านี้สามารถขัดขวางรีเฟล็กซ์ที่ทำให้เกิดสะ อึกได้ ซึ่งที่ใช้กันบ่อย เช่น

  • การดมสารที่มีกลิ่นฉุน เช่น แอมโมเนีย /แอมโมเนียสปิริต
  • กินของเปรี้ยวจัด เช่น น้ำมะนาว 100%
  • การดื่มน้ำมากๆ
  • การกินน้ำตาลทรายเม็ดโดยไม่ดื่มน้ำตา
  • การหายใจเข้าออกในถุงปิด เพื่อเพิ่มก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
  • การกลั้นหายใจเป็นพักๆ
  • การทำให้ตกใจ หรือ การเบี่ยงเบนความสนใจ

แต่เมื่อเป็นการสะอึกที่ต่อเนื่องนานเกิน 2 วันขึ้นไป หรือเมื่อสะอึกจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน แพทย์จะให้การรักษา เพราะการสะอึกจะก่อความรำคาญ และอาการทรมาน มีผลต่อ การกิน การดื่ม การพูด และการนอนหลับ ของผู้ป่วย ซึ่งเป็นการรักษาสาเหตุ เช่น รักษาโรคกรดไหลย้อน เป็นต้น

นอกจากนั้น คือ การรักษาบรรเทาอาการสะอึกด้วยการกินยา /ยาแก้สะอึก และบางครั้งอาจต้องเป็นการฉีดยาเมื่อการกินยาไม่ได้ผล เพื่อขัดขวางการทำงานของประสาทกะบังลม และประสาทกล้ามเนื้อระหว่างกระดูกซี่โครง

โดยยาที่ใช้ช่วยบันเทาอาการสะอึกมีหลายกลุ่ม ทั้งนี้การจะเลือกใช้ยากลุ่มใด ขึ้นกับ สาเหตุ ความรุนแรงของอาการ โรคประจำตัวของผู้ป่วย และดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา เช่น

สะอึกรุนแรงไหม? มีผลข้างเคียงไหม?

อาการสะอึกโดยทั่วไป เป็นอาการไม่รุนแรง มักหายได้เองเสมอ ยกเว้น ส่วนน้อยมากที่สะอึกต่อเนื่องนานมากกว่า 2 วันขึ้นไป ซึ่งความรุนแรงของอาการสะอึกในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ขึ้นกับ โรคที่เป็นสาเหตุ เช่น

อาการสะอึกโดยทั่วไป ไม่ก่อ ผลข้างเคียง ยกเว้นก่อความรำคาญ และเมื่อมีอาการนานต่อเนื่อง จะส่งผลถึงคุณภาพชีวิต เพราะขัดขวาง การกิน การดื่ม การนอน การพูด และเป็นสา เหตุให้เหนื่อย และอ่อนเพลีย

ดูแลตนเองอย่างไร? ควรพบแพทย์เมื่อไร?

ไม่จำเป็นต้องดูแลตนเองเป็นพิเศษ เมื่อมีอาการสะอึก เพราะเป็นอาการไม่รุนแรงและมักหายได้เองเสมอ ดังกล่าวแล้ว แต่เมื่อรำคาญ อาจลองใช้วิธีการทางภูมิปัญญาชาวบ้านดังกล่าวแล้วช่วย

แต่เมื่อสะอึกต่อเนื่องนานกว่า 2 วันขึ้นไป ควรรีบพบแพทย์/มาโรงพยาบาล เพื่อหาสาเหตุ เพื่อได้รับการรักษาแต่เนิ่นๆ

ป้องกันสะอึกได้อย่างไร?

การป้องกันการสะอึกทั่วไปให้ได้ 100% เป็นไปไม่ได้ เพราะเป็นกลไกการเกิดโดยอัตโน มัติที่เราควบคุมได้ยาก แต่สามารถลดโอกาสเกิดได้ โดยหลีกเลี่ยงสาเหตุหรือปัจจัยเสี่ยงต่างๆที่ได้กล่าวแล้วในหัวข้อ ‘สาเหตุฯ’

ส่วนการป้องกันอาการสะอึก ที่เกิดจากโรค คือ การป้องกันโรคต่างๆที่เป็นสาเหตุอาการสะอีก ที่ป้องกันได้ เช่น

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Hiccup [2018,Nov10]
  2. https://emedicine.medscape.com/article/775746-overview#showall [2018,Nov10]
  3. https://rarediseases.org/rare-diseases/hiccups-chronic/ [2018,Nov10]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom