Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  ระบบประสาทวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

อาเจียน  เห็นภาพซ้อน  แขนขาอ่อนแรง  ปวดศีรษะร้ายแรง 

บทนำ

สมองบวม (Brain edema หรือ Brain swelling) คืออะไร? หลายคนคงเคยสงสัย เพราะเคยเห็นแต่เท้าบวม ขาบวม สมองอยู่ในกะโหลกศีรษะของมนุษย์จะบวมได้อย่างไร และมีอาการอย่างไร อันตรายถึงตายหรือไม่ จะรักษาอย่างไร ลองติดตามดูครับ

สมองบวมคืออะไร?

ก่อนอื่นเราต้องเข้าใจว่า สมองของคนเรานั้น อยู่ภายในกะโหลกศีรษะที่แข็งมาก สมองของผู้ใหญ่เรามีน้ำหนักประมาณ 1,400 กรัม และยังมีน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง (CSF: Cerebrospinal fluid) 75 ซีซี (C.C, Cubic centimeter) เลือดอีกประมาณ 75 ซีซี เนื่องจากสมองอยู่ภายใต้กะโหลกศีรษะที่แข็ง จึงขยายตัวออกไม่ได้ ดังนั้น ถ้าเกิดการเปลี่ยนแปลงในส่วนหนึ่งส่วนใดของ สมอง โพรงน้ำในสมอง และ/หรือ เยื่อหุ้มสมอง ก็จะมีผลกระทบต่อสมอง/เนื้อสมองส่วนอื่นๆ ส่งผลให้เกิดสมอง/เนื้อสมองบวม และมักร่วมกับมีความดันในโพรงกะโหลกศีรษะเพิ่มสูงขึ้นเสมอ เช่น

สรุป เมื่อมีสิ่งหนึ่งสิ่งใดเปลี่ยนแปลงในสมอง ก็จะส่งผลให้เกิดทั้งภาวะสมองบวมและทั้งความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงขึ้น (Increased intracranial pressure) ได้ ดังนั้น เราจึงไม่สามารถแยกภาวะสมองบวมและภาวะความดันในโพรงกะโหลกสูงออกจากกันได้

สมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงมีอาการอย่างไร?

อาการผิดปกติจากสมองบวมและจากความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง มี 2 ส่วน

สาเหตุของสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง เกิดจากอะไร?

สาเหตุที่พบบ่อยๆของสมองบวมและของความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง ได้แก่

  1. อุบัติเหตุที่ศีรษะ
  2. โรคหลอดเลือดสมอง ชนิดขาดเลือด และชนิดเลือดออกในสมอง
  3. โรคเนื้องอกสมอง
  4. โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
  5. โรคสมองอักเสบ
  6. โรคเลือดออกในชั้นใต้เยื่อหุ้มสมอง (subarachnoid hemorrhage)

1. จากอุบัติเหตุที่ศีรษะ อาจเกิดจากสมองได้รับการกระทบกระเทือนอย่างแรง แต่ไม่มีเลือดออก (Cerebral contusions) ผู้ป่วยจะมีอาการปวดศีรษะ ลืมเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั้งก่อนและหลังเกิดอุบัติเหตุ (Anterograde-retrograde amnesia) อาเจียนพุ่ง กรณีอื่นๆมีรายละ เอียดดังต่อไปนี้

  1. เลือดออกที่ผิวสมอง (Epidural hematoma) เกิดจากสมองได้รับการกระทบ กระเทือนอย่างแรง ทำให้มีเลือดออกที่ผิวสมอง ถ้าก้อนเลือดขนาดไม่ใหญ่ ก็อาจมีเพียงอาการปวดศีรษะ แต่ถ้าก้อนเลือดขนาดใหญ่มีการกดเบียดเนื้อสมองส่วนปกติ ก็จะทำให้มีอาการสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง มีอาการปวดศีรษะรุนแรง ซึมลง หมดสติและโคม่าได้
  2. เลือดออกในเนื้อสมองหรือใต้ผิวสมอง (Intracerebral hematoma หรือ Sub dural hematoma) เกิดจากสมองได้รับการกระทบกระเทือนอย่างแรง อาการเหมือนกับเลือด ออกที่ผิวสมอง แต่อาจพบหลังจากประสบอุบัติเหตุได้หลายวันหรือหลายสัปดาห์ เกิดจากเลือดค่อยๆออก ช่วงแรกอาจไม่มีอาการผิดปกติ แต่ถ้าก้อนเลือดมีขนาดใหญ่ กดเนื้อสมองก็จะมีอา การปวดศีรษะ หรือความจำไม่ดีก็ได้ และถ้าก้อนเลือดขนาดใหญ่หรือสมองบวมมากขึ้น ผู้ป่วยก็จะปวดศีรษะรุนแรง และซึมลง

2. โรคหลอดเลือดสมอง ทั้งชนิดสมองขาดเลือดและชนิดเลือดออกในสมอง มักพบในผู้ป่วยสูงอายุ มีโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคไขมันในเลือดสูง มีอาการแขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว โดยธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงในสมอง เมื่อเซลล์สมองตาย ก็จะค่อยๆ บวมประมาณ 3-7 วัน (กรณีสมองขาดเลือดมาเลี้ยง) เมื่อสมองบวมมากก็จะกดสมองส่วนปกติ ทำให้เกิดสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง เช่นเดียวกับโรคหลอดเลือดสมองแตกในผู้ป่วยความดันโลหิตสูง ที่ควบคุมไม่ดี ก็จะมีอาการของสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง ภายใน 1-2 วันแรกหลังจากหลอดเลือดสมองแตก ผู้ป่วยก็มีอาการคล้ายกันกับสมองขาดเลือด

3. โรคเนื้องอกสมอง ผู้ป่วยจะค่อยๆมีอาการรุนแรงขึ้น เพราะเนื้องอกสมองค่อยๆมีขนาดโตขึ้น จนกดเนื้อสมองปกติ ทำให้มีสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงขึ้น ก้อนเนื้องอกสมองเองก็มีการบวมด้วย สมองส่วนรอบก้อนเนื้องอกก็บวม อีกทั้งความดันในโพรงกะโหลกศีรษะก็สูงขึ้น ผู้ป่วยจะมีอาการปวดศีรษะรุนแรง แขนขาอ่อนแรง มองเห็นภาพซ้อน อาเจียน ซึมลงจนถึงรู้ตัวได้น้อย และโคม่า ตามลำดับ

4. โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ผู้ป่วยจะมีอาการไข้ ปวดที่ต้นคอ อาเจียน ตามัว (ตาเห็นภาพไม่ชัด) เป็นโรคที่อาจเกิดจากการติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย เชื้อรา และโรคพยาธิ (โรคติดเชื้อสัตว์เซลล์เดียว) อาการเกิดขึ้นเร็วหรือช้าขึ้นกับความรุนแรงของโรค

5. โรคสมองอักเสบ ผู้ป่วยมีอาการไข้ ปวดศีรษะ ซึมลง หมดสติ มักเกิดจากการติดเชื้อไวรัส ทำให้สมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงขึ้น

6. โรคเลือดออกในชั้นใต้เยื่อหุ้มสมอง (Subarachnoid hemorrhage) เกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดในสมอง มีการแตกออกของหลอดเลือด ส่งผลให้มีเลือดฉาบไปทั่วผิวสมอง สมองถูกกดทับและบวม ความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงขึ้น ผู้ป่วยจะมีอาการปวดศีรษะและหมดสติอย่างรวดเร็ว ปวดศีรษะรุนแรงที่สุด ซึมลง หมดสติหรือหยุดหายใจทันทีได้

แพทย์วินิจฉัยได้อย่างไรว่า มีสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง?

การวินิจฉัยภาวะสมองบวมและความดันในกะโหลกศีรษะสูง แพทย์จะพิจารณาจากลักษณะอาการผู้ป่วยที่เกิดขึ้นเป็นหลัก คือ อาการปวดศีรษะรุนแรง (ปวดศีรษะร้ายแรง) อา เจียน ตาพร่ามัว มองเห็นภาพซ้อน ซึมลง ร่วมกับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือ เอมอาร์ไอ สมอง ที่จะพบลักษณะสมองบวมและการกดทับของก้านสมอง และ/หรือ สมองซีกหนึ่ง(ด้านที่บวมหรือที่มีรอยโรค) เคลื่อนไปยังสมองอีกซีกหนึ่ง (ด้านปกติ) จนเกิดการกดทับกดเบียดของเนื้อสมอง

การรักษาทำอย่างไร?

การรักษาสมองบวมและความดันในกะโหลกสูง ประกอบด้วย 2 ส่วน คือ

  1. การรักษาตัวอาการสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงขึ้น
  2. การรักษาโรค หรือ สาเหตุที่ทำให้เกิดสมองบวมและความดันในกะโหลกศีรษะสูง

การรักษาสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูง ได้แก่

  1. การให้ยาลดสมองบวม เช่น สเตียรอยด์ ได้ผลดีในโรคเนื้องอกสมอง เยื่อหุ้มสมองอัก เสบจากเชื้อไวรัส พยาธิ (โรคติดเชื้อสัตว์เซลล์เดียว) เป็นต้น
  2. ยาขับปัสสาวะได้ผลในทุกสาเหตุ แพทย์จะเลือกให้กรณีสมองบวมมากและมีการกดทับก้านสมอง
  3. ยาลดสมองบวมชนิดมีความเข้มข้นในเลือดสูง (Osmotherapy เช่น ยา Mannitol) ออกฤทธิ์โดยจะไปดึงน้ำในเนื้อสมองออก และขับน้ำออกจากร่างกายอีกที ทำให้ลดสมองบวมได้
  4. การใส่ท่อช่วยหายใจและใช้เครื่องช่วยหายใจ ให้ปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดลดลง หลอดเลือดในสมองจึงหดตัว ภาวะสมองบวมก็จะลดลง ซึ่งวิธีนี้จะได้ผลในช่วงวันแรกของการรักษาเท่านั้น
  5. การผ่าตัด เช่น ผ่าตัดเอาก้อนเลือดออก ผ่าตัดเนื้อสมองส่วนที่เสีย หรือ เนื้องอก ออก หรือ ตัดกะโหลกศีรษะบางส่วนออก เพื่อให้เนื้อสมองมีพื้นที่ขยายตัวออกได้

ทั้งนี้ แพทย์จะเลือกใช้วิธีใดขึ้นกับ สาเหตุ ความรุนแรงของโรค ความรุนแรงของอาการผู้ ป่วย ดุลพินิจของแพทย์ และความเห็นชอบของญาติผู้ป่วยร่วมด้วยเสมอ

อาการสมองบวมและความดันในโพรงกะโหลกศีรษะสูงอันตรายหรือไม่? จะกลับมาปกติได้ไหม?

อาการสมองบวมและความดันในกะโหลกสูงดังกล่าว มีอันตรายสูงมาก ถ้ารักษาไม่ทัน เวลา หรือไม่เหมาะสม ผู้ป่วยมีโอกาสเสียชีวิตหรือพิการสูงมาก

เมื่อไหร่ที่ผู้ป่วยควรรีบไปพบแพทย์?

เมื่อผู้ป่วยมีอาการ ปวดศีรษะรุนแรง (ปวดศีรษะร้ายแรง) อาเจียน และ/หรือตาพร่ามัว ที่อาการทั้งหมดเพิ่งเคยเกิดขึ้น (เฉียบพลัน) หรือเป็นมากขึ้นๆ ไม่หายไป และถ้ามีอาการผิดปกติอื่นๆร่วมด้วย เช่น ไข้ แขนขาอ่อนแรง ซึมลง ยิ่งต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

ถ้ารอดชีวิตจากสมองบวม ผู้ป่วยจะเป็นอย่างไร?

ในผู้ป่วยที่มีภาวะสมองบวม การรอดชีวิตนั้นมีสองแบบ คือ

  • รอดชีวิตและไม่มีความพิการ
  • กับการรอดชีวิตแบบมีความพิการร่วมด้วย

ซึ่งผลการรักษาจะเป็นแบบไหนนั้น ขึ้นกับสาเหตุ ความรุนแรง และการรักษาที่ทันเวลาหรือไม่

  • กรณีที่เป็นสมองอักเสบ มักรอดชีวิตแต่จะมีความพิการด้านการเรียนรู้ ความจำ
  • โรคหลอดเลือดสมองก็จะมีความพิการด้านการเคลื่อนไหว การช่วยเหลือตนเอง
  • กลุ่มอุบัติเหตุที่สมอง ก็ขึ้นกับความรุนแรง ถ้าเนื้อสมองไม่ถูกทำลาย การรอดชีวิตก็มักจะดี

อีกสิ่งหนึ่ง คือ กลุ่มอายุในเด็ก จะมีโอกาสการฟื้นตัวของสมองสูงกว่าผู้สูงอายุ

ดังนั้นการรักษาจะได้ผลดีหรือไม่ ขึ้นกับหลายปัจจัยข้างต้น และการเกิดภาวะแทรกซ้อน (ผลข้างเคียง) เช่น การติดเชื้อในโรงพยาบาลระหว่างนอนรักษาในโรงพยาบาล เป็นต้น

ถ้ารอดชีวิตจากสมองบวม ผู้ป่วยควรดูแลตนเองอย่างไร?

กรณีผู้ป่วยรอดชีวิตและมีความพิการ สิ่งที่ควรทำ คือการพยายามฝึกร่างกายให้ทำทุกสิ่งทุกอย่างได้เหมือนเดิม (แพทย์ พยาบาล ผู้ดูแลผู้ป่วย จะเป็นผู้แนะนำวิธีการเพื่อให้เหมาะ สมกับผู้ป่วย) เพื่อเป็นการพัฒนาสมอง คนส่วนใหญ่ยังเข้าใจผิดว่าเป็นโรคสมอง ห้ามใช้สมอง แต่ในความเป็นจริง ยิ่งเราใช้งานสมองมาก ยิ่งดี

ถ้ารอดชีวิตจากสมองบวม ครอบครัวควรดูแลผู้ป่วยอย่างไร?

กรณีการรอดชีวิตพร้อมกับมีความพิการนั้น หน้าที่และภาระหนักจะตกกับญาติผู้ดูแล ดัง นั้นญาติและคนในครอบครัวทั้งหมดต้องช่วยกัน กระตุ้นการพัฒนาการต่างๆให้ผู้ป่วย (แพทย์และพยาบาลที่ดูแลรักษาผู้ป่วยจะเป็นผู้แนะนำวิธีการเพื่อให้เหมาะสมกับผู้ป่วย) ให้กำลังใจ ช่วยกันดูแลไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อน (ผลข้างเคียง) เช่น แผลกดทับ การติดเชื้อในปอด และในระบบทางเดินปัสสาวะ เป็นต้น

สรุป

ถ้าผู้ป่วยมีอาการปวดศีรษะรุนแรง (ปวดศีรษะร้ายแรง) มากขึ้นเรื่อยๆ ร่วมกับตามัว มอง เห็นภาพซ้อน อาเจียน ควรรีบไปโรงพยาบาล อย่าปล่อยให้อาการเป็นมากขึ้น เพราะถ้าผู้ป่วยซึม หรือ หมดสติ แขนขาอ่อนแรง แสดงว่าอาการเป็นมาก การรักษาอาจไม่ทันท่วงที อาจไม่หายขาด และอาจเสียชีวิตได้



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 7 คน toyouonly2 watchmen1234 Josak2468 Pomy Yuri55712265 pattarasuda wongyara blizzardpond93
Frame Bottom