Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ลำไส้  ระบบทางเดินอาหาร 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปวดท้อง  ท้องเสียเรื้อรัง  มีแผลเรื้อรังที่ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบ 

บทนำ

โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง หรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรังไอบีดี หรือย่อว่าโรคไอบีดี (Inflam matory bowel disease ย่อว่า IBD) เป็นโรคลำไส้ที่มีการอักเสบเรื้อรังโดยในชั้นแรกไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อโรค แต่ในระยะต่อมาอาจมีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนตามมาได้

โรคลำไส้อักเสบเรื้อรังไอบีดี ซึ่งต่อไปในบทความนี้ขอเรียกว่า “โรคไอบีดี” เป็นกลุ่มโรคที่ประกอบด้วยโรคลำไส้อักเสบเรื้อรังหลายโรค แต่โดยทั่วไปจะหมายถึง 2 โรคคือ โรคโครห์น (Crohn’s disease ย่อว่า โรคซีดี/CD) และ โรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง (Ulcerative colitis ย่อว่า โรคยูซี/UC)

โรคไอบีดี เป็นโรคพบได้ไม่บ่อยนัก พบได้สูงกว่าในกลุ่มคนผิวขาว/คนตะวันตก พบได้น้อยในประเทศเอเชียที่รวมถึงประเทศไทย และพบได้น้อยมากในประเทศแอฟริกาและลาตินอเมริกา ทั้งนี้ทั่วโลกพบโรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรังได้ประมาณ 0.5 - 24.5 รายต่อประ ชากร 1 แสนคน ส่วนโรคโครห์นพบได้ประมาณ 0.1 - 16 รายต่อประชากร 1 แสนคน ทั้งนี้ทั้ง 2 โรคพบในผู้หญิงและในผู้ชายได้ใกล้เคียงกัน

โรคไอบีดี เป็นโรคพบในทุกอายุตั้งแต่เด็ก (มักพบในเด็กโต) ไปจนถึงผู้สูงอายุโดยอายุที่พบได้บ่อยจะอยู่ในช่วง 15 - 40 ปี ซึ่งประมาณ 10% จะพบในอายุต่ำกว่า 18 ปี และในช่วงอายุ 55 - 65 ปี จะพบในผู้หญิงได้สูงกว่าในผู้ชายเล็กน้อย

โรคไอบีดีมีสาเหตุจากอะไร?

ลำไส้อักเสบเรื้อรัง

สาเหตุที่แน่นอนของการเกิดโรคไอบีดียังไม่ทราบ แต่พบว่าอาจมีปัจจัยเสี่ยงหรือสาเหตุร่วมจาก

โรคไอบีดีมีอาการอย่างไร?

อาการหลักของโรคไอบีดีคือ ปวดท้องและท้องเสียเรื้อรัง ที่รุนแรงปานกลางถึงรุนแรงมาก โดยการปวดท้องจะปวดได้ทั่วไปทั้งช่องท้อง ไม่มีตำแหน่งปวดเฉพาะจุดชัดเจน (ยกเว้นกรณีเกิดผลข้างเคียงจากโรคที่จะปวดท้องเฉพาะจุดที่เกิดผลข้างเคียง) และการปวดมักมีลักษณะเป็นปวดบีบ/ปวดเกร็ง ทั้งนี้อุจจาระมักเหลวหรืออาจเป็นน้ำได้ มักมีมูกอาจมีเลือดปนได้และมีกลิ่นคาว แต่จะมีกลิ่นเหม็นมากเมื่อมีการติดเชื้อในแผลลำไส้ร่วมด้วย

ส่วนอาการอื่นๆที่พบได้เช่น คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนเพลีย น้ำหนักลด มีภาวะทุโภชนา ปวดข้อ อาจมีไข้ต่ำๆบางครั้งอาจมีไข้สูง อาจมีภาวะโลหิตจาง และถ้าโรคเกิดในเด็ก เด็กจะเติบโตช้ากว่าเกณฑ์ อย่างไรก็ตามไม่จำเป็นต้องมีครบทุกอาการดังกล่าว

อะไรเป็นปัจจัยเสี่ยงให้โรคไอบีดีรุนแรง?

ปัจจัยกระตุ้นให้อาการโรคไอบีดีกำเริบและ/หรือรุนแรงในแต่ละคนแตกต่างกัน ดังนั้นแต่ละคนต้องสังเกตุถึงความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่างๆกับอาการที่เกิดขึ้นเพื่อระมัดระวังหลีก เลี่ยงเช่น ประเภทและปริมาณอาหาร เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม ปัจจัยที่มักมีผลกระตุ้นให้เกิดอาการและ/หรือให้อาการรุนแรงที่พบบ่อย ได้แก่

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

เมื่อมีอาการต่างๆดังกล่าวในหัวข้ออาการ ควรพบแพทย์เสมอเพื่อการตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุของอาการ เพื่อการรักษาที่เหมาะสมแต่เนิ่นๆ

แพทย์วินิจฉัยโรคไอบีดีได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยโรคไอบีดีได้จาก ประวัติอาการ อายุ ประวัติทางการแพทย์ต่างๆ ประวัติการเจ็บป่วยในครอบครัว การตรวจร่างกาย การตรวจอุจจาระ (ทั้งการตรวจวิธีทั่วไปและการตรวจวิธีเฉพาะ) การตรวจเลือดต่างๆเช่น ซีบีซี/CBC (ดูภาวะซีด) ดูสารภูมิต้านทานต่างๆ (เพื่อการวินิจฉัยโรคออโตอิมูน) ดูสารอาหารต่างๆ (เพื่อวินิจฉัยภาวะขาดสารอาหาร/ทุโภชนา) การตรวจภาพช่องท้องด้วยอัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์และ/หรือเอมอาร์ไอ การตรวจภาพกระเพาะอาหารและลำไส้ด้วยการเอกซเรย์กลืนแป้ง การส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหารและตรวจลำไส้ การใช้กล้องตรวจด้วยวิธีกลืนกล้องที่เป็นแคปซูล (Capsule endoscopy) การส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ และรวมไปถึงการตัดชิ้นเนื้อทั้งจากกระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก และลำไส้ใหญ่ เพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยาที่ช่วยให้การวินิจฉัยโรคแม่นยำขึ้น

รักษาโรคไอบีดีอย่างไร?

แนวทางการรักษาโรคไอบีดีคือ การใช้ยาเพื่อต้าน/ลดการอักเสบของลำไส้, การพักการทำงานของกระเพาะอาหารและลำไส้ (Bowel rest) การผ่าตัด และการรักษาประคับประคองตามอาการ

ก. การรักษาด้วยยาเพื่อควบคุมการอักเสบของลำไส้:

ข. การพักการทำงานของลำไส้: ในกรณีที่โรคมีอาการมาก ผู้ป่วยท้องเสียมากจนส่งผลถึงการควบคุมสมดุลของเกลือแร่ในร่างกาย แพทย์จะพักการทำงานของลำไส้ด้วยการงดการกิน/ดื่มทางปากชั่วระยะเวลาหนึ่งจนกว่าอาการท้องเสียจะควบคุมได้ โดยระหว่างพักการทำงานของลำไส้นี้แพทย์จะให้สารอาหารทางหลอดเลือดดำแทน

ค. การผ่าตัด จะทำในกรณีเพื่อรักษาผลข้างเคียงจากโรคเช่น ลำไส้ทะลุเข้าช่องท้อง, ภาวะเกิดหนองในช่องท้อง, ลำไส้ทะลุเข้าอวัยวะอื่นๆในช่องท้อง (เช่น ทะลุเข้ากระเพาะปัสสาวะ), ลำไส้อุดตัน

ง. การรักษาประคับประคองตามอาการ ได้แก่ การรักษาตามอาการร่วมอื่นๆเช่น การให้กินธาตุเหล็กกรณีมีภาวะซีด การกินยาแก้ปวด ยาแก้ท้องเสีย หรือยาลดการบีบตัวของลำไส้ ยาคลายเครียด วิตามินเกลือแร่เสริมอาหาร ซึ่งยาบางชนิดอาจอยู่ในรูปแบบยาฉีด เป็นต้น

โรคไอบีดีก่อผลข้างเคียงอะไรบ้าง?

ผลข้างเคียงที่อาจพบได้จากโรคไอบีดีขึ้นกับกลุ่มของโรค

ก. ผลข้างเคียงที่พบได้จากโรคโครห์น เช่น ภาวะลำไส้ทะลุเข้าช่องท้อง ภาวะลำ ไส้ทะลุเข้าอวัยวะต่างๆ ภาวะหนองในช่องท้อง ภาวะลำไส้อุดตัน ภาวะซีด ภาวะทุโภชนา นิ่วในไต นิ่วในถุงน้ำดี และภาวะทางจิตใจอารมณ์เช่น เครียด ซึมเศร้า วิตกกังวล

ข. ผลข้างเคียงที่พบได้จากโรคลำไส้ใหญ่อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง เช่น อุจจาระเป็นเลือดเรื้อรัง ภาวะซีด/โลหิตจาง ลำไส้อุดตัน อาจมีลำไส้ทะลุ (พบได้น้อยกว่าในโรค โครห์น) มีลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ

โรคไอบีดีมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

การพยากรณ์โรคของโรคไอบีดีคือ เป็นโรคเรื้อรังที่รักษาไม่หาย แต่ถ้าได้รับการรักษาแต่เนิ่นๆร่วมกับการดูแลตนเองที่ดี ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตได้อย่างคนปกติและมีชีวิตยืนยาวเท่าคนปกติได้ อย่างไรก็ตามโดยทั่วไปผู้ป่วยโรคไอบีดีจะมีอัตราการเสียชีวิตสูงกว่าคนทั่วไปประมาณ 1.4 - 5 เท่า รวมถึงในชีวิตมักมีโอกาสที่จะต้องผ่าตัดเพื่อรักษาผลข้างเคียงที่เกิดจากตัวโรคเองเช่น ลำไส้อุดตันหรืออักเสบเป็นหนองอย่างน้อยประมาณ 1 - 2 ครั้ง

นอกจากนี้จากที่มีการอักเสบที่เรื้อรังของลำไส้ จึงเป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดโรคมะเร็งของลำไส้เล็กหรือมะเร็งลำไส้ใหญ่ (เนื่องจากโรคไอบีดีเป็นโรคพบได้ไม่บ่อยจึงยังไม่มีรายงานสถิติการเกิดโรคมะเร็งที่ชัดเจน) ได้สูงกว่าคนทั่วไปเมื่อเป็นโรคได้นานประมาณ 8 - 10 ปีขึ้นไป ดังนั้นในผู้ป่วยที่เป็นโรคนี้ได้นานเกิน 5 ปี แพทย์ผู้รักษาอาจแนะนำการส่องกล้องตรวจลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ทุก 1 - 3 ปี

ดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองเมื่อเป็นโรคไอบีดีได้แก่

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ก่อนนัด?

เมื่อเป็นโรคไอบีดีควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเสมอเมื่อ

ป้องกันโรคไอบีดีอย่างไร?

การป้องกันโรคไอบีดีเป็นไปได้ยากเพราะยังไม่ทราบสาเหตุ แต่สามารถควบคุมรักษาโรคได้ดีขึ้น ลดความรุนแรงของอาการ และลดโอกาสเกิดอาการกำเริบคือ การหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆดังได้กล่าวในหัวข้อ ปัจจัยเสี่ยง ร่วมกับการดูแลตนเองอื่นๆซึ่งที่สำคัญได้แก่

  • สังเกตุทุกอย่างในการดำเนินชีวิตว่า อะไรมีผลกระตุ้นให้เกิดอาการหรือให้อาการรุนแรง เพื่อการหลีกเลี่ยงเช่น ประเภทอาหาร ปริมาณอาหาร อุณหภูมิ สิ่งแวดล้อม
  • หลีกเลี่ยงอาหารประเภทนมและผลิตภัณฑ์ของนม อาหารรสจัด เครื่องดื่มกาเฟอีน แอลกอฮอล์
  • กินอาหารไขมันต่ำ อาหารใยอาหารต่ำ
  • สังเกตอาการกับการกินผักผลไม้ แล้วปรับตัวตามนั้น ซึ่งผลไม้ควรเป็นชนิดย่อยง่ายเช่น ผลไม้สุก
  • กินอาหารอ่อน อาหารย่อยง่าย รสจืด กินครั้งละน้อยๆ แต่กินให้บ่อยขึ้น
  • ไม่ซื้อยากินเองพร่ำเพรื่อ
  • ไม่สูบบุหรี่ เลิกสูบถ้าสูบบุหรี่
  • รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน (สุขบัญญัติแห่งชาติ) เพื่อลดโอกาสติดเชื้อ เพื่อสุขภาพกาย และสุขภาพจิต
  • พักผ่อนให้เพียงพอ ออกกำลังกายตามควรกับสุขภาพทุกวัน
  • รักษาสุขภาพจิต

บรรณานุกรม

1. Abraham, C., and Cho, J. (2009). N Engl J Med. 361, 2066-2078
2. Cosnes, J. et al. (2011). Gastroenterology.140,1785-1794
3. Rowe, W. (2014). http://emedicine.medscape.com/article/179037-overview#showall [2015,Jan3]
4. http://www.cdc.gov/ibd/what-is-ibd.htm [2015,Jan3]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom