Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

หัวใจและหลอดเลือด  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

ในภาวะปกติ ร่างกายของมนุษย์มีฮอร์โมนหรือสารเคมีชนิดต่างๆ ที่ทำหน้าที่รักษาสมดุลความดันโลหิตของร่างกาย เช่น ฮีสตามีน(Histamine) แองจิโอเทนซิน (Angiotensin) บราดีไคนิน (Bradykinin) ไนตริกออกไซด์ (Nitric Oxide) เป็นต้น แต่ในผู้ป่วยภาวะวิกฤติบางประเภท เช่น มีอาการช็อก (เกิดความไม่สมดุลของปริมาณออกซิเจนในร่างกาย) จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเพิ่มการส่งเลือดไปยังอวัยวะสำคัญ ได้แก่สมองและหัวใจ จึงต้องมีการใช้ยาในกลุ่ม ’ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด หรือ ยาช่วยการทำงานของระบบหัวใจและหลอดเลือด(Vasoactive Drugs)’ ซึ่งออกฤทธิ์เพิ่มการส่งเลือดไปยังสมองและหัวใจผ่านกระบวนการใดกระบวนการหนึ่งหรือหลายอย่าง ดังนี้

1. ยาที่เพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจ (Chronotropic Effects)

2. ยาที่เพิ่มการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ (Inotropic Effects)

3. ยาที่เพิ่มความดันโลหิต (Vasoconstrictive Effects)

ยากลุ่มนี้หลายชนิดมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาไม่จำเพาะกับตัวรับ(Receptor) กล่าวคือ ยาจะจับกับตัวรับที่ประสงค์เพื่อออกฤทธิ์ ในขณะเดียวกันก็จับกับตัวรับอื่นๆ ทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยาได้ต่างๆ ดังนั้น การใช้ยาในกลุ่มนี้ต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีข้อบ่งใช้ในการรักษาสมดุลการไหลเวียนโลหิตของร่างกาย (Hemodynamic compromise) ภาวะความดันโลหิตต่ำ หรือภาวะช็อก (Shock)

ยาแต่ละชนิดมีข้อบ่งใช้เฉพาะ เช่น

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีกี่ประเภท? และมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดแบ่งออกได้ 3 กลุ่ม/ประเภทตามฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ดังนี้

1. Inoconstrictors หรือกลุ่มยาที่มีฤทธิ์เพิ่มความดันโลหิต (Vasopressor): และเพิ่มการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ (Inotrope) ผ่านตัวรับในกลุ่มอะดรีเนอร์จิก (Adrenergic Receptors) ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 2 ชนิดย่อยใหญ่ๆ คือ

  • ชนิดแอลฟา (Alpha) และ
  • ชนิดเบต้า (Beta)

ซึ่งในแต่ละชนิดก็จะมีกลุ่มย่อยลงไปอีก ตัวรับเหล่านี้กระจายอยู่บนเซลล์ในอวัยวะหรือในส่วนต่างๆของร่างกาย รวมไปถึงในระบบหัวใจและหลอดเลือด ยาในกลุ่มนี้จึงมีฤทธิ์จับกับตัวรับที่บริเวณหัวใจ เพิ่มการบีบตัว และจับกับตัวรับบนกล้ามเนื้อเรียบบนเส้นเลือด/หลอดเลือดขนาดใหญ่ ทำให้เกิดภาวะเส้นเลือดหดตัว ส่งผลให้ความดันโลหิตโดยรวมสูงขึ้น ยาในกลุ่มนี้ เช่น ยานอร์อิพิเนฟริน (Norepinephrine; NE) ยาอะดรีนาลีน (Adrenaline หรือ Epinephrine; EPI) และยาโดพามีน (Dopamine; DA)

2. Inodialators หรือกลุ่มยาที่มีฤทธิ์ในการขยาหลอดเลือด (Vasodialator) และเพิ่มการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ (Inotrope) เช่นยา ยาโดบูทามีน (Dobutamine) โดยออกฤทธิ์ผ่านตัวรับเบต้า 1 และยามิลริโนน (Milrinone) ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ฟอสโฟไดเอสเทอเรส (Phosphodiesterase inhibitors)

3. ยาที่ออกฤทธิ์ในการหดตัวหลอดเลือด (Vasoconstrictors) เพียงอย่างเดียว ไม่ออกฤทธิ์ต่อการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ ยากลุ่มนี้มีข้อดีที่ไม่ทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นเร็ว (Tachycardia) เช่น ยาฟีนิลเอฟรีน (Phenylephrine) และยาวาโซเพรสซิน (Vasopressin)

นอกจากนี้ยังมียาอื่นๆที่ช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด เช่น ยาดิจอกซิน (Digoxin) มีความสามารถเพิ่มแรงในการหดตัวของกล้ามเนื้อหัวใจ และลดอัตราการเต้นของหัวใจได้, ยาเลโวซิเมนแดน (Levosimendan) ช่วยในการบีบตัวของกล้ามเนื้อหัวใจห้องล่าง เป็นต้น

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร? มีชื่ออื่นอีกไหม?ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีรูปแบบการจัดจำหน่าย และมียาชื่อการค้า/บริษัทผู้ผลิตดังต่อไปนี้ เช่น

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ขนาดการบริหารยา/ใช้ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดขึ้นกับภาวะของผู้ป่วยในแต่ละรายเป็นสำคัญ และตามวิจารณญาณของแพทย์ขณะสั่งใช้ยา ซึ่งมีความแตกต่างกันไปใน ตัวยาแต่ละขนาน ขนาดยา โดยทั่วไปสามารถอ่านได้จากบทความเฉพาะของยาชนิดนั้นๆ

เมื่อมีการสั่งยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้ เช่น

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ผล/อาการไม่พึงประสงค์จากยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)จากการใช้ยาในกลุ่ม ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดซึ่งเป็นรูปของยาฉีด อาจทำให้เกิดอาการระคายเคือง เจ็บ บวมแดงในบริเวณที่ฉีด ที่โดยส่วนใหญ่ไม่มีความรุนแรงและจะหายไปเอง

ส่วนอาการไม่พึงประสงค์อื่นๆ จะมีความแตกต่างกันไปตามลักษณะกลไกการออกฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของยาแต่ละตัว/แต่ละกลุ่มยา เช่น

ส่วนยาในกลุ่ม Vasoconstrictors มีรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากยาน้อย อาจก่อให้เกิดอาการ เจ็บหน้าอก แน่นหน้าอก หัวใจเต้นช้ากว่าปกติ (Bradycardia) ปวดศีรษะ มีเหงื่อออกมาก เกิดการตายของเซลล์ผิวหนังหรือเนื้อเยื่ออื่นๆ เกิดอาการสั่น หายใจไม่สะดวก เป็นต้น

โดยทั่วไปส่วนมาก ยาในกลุ่มนี้จะบริหารยาแก่ผู้ป่วยในสถานพยาบาล ในความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด หากผู้ป่วยเกิดอาการไม่พึงประสงค์ฯใดๆ หรือสงสัยว่าเป็นอาการที่ไม่ปกติ ควรรีบแจ้งให้แพทย์ พยาบาล ทราบ โดยทันที

มีข้อควรระวังการใช้ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด เช่น

ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาในกลุ่มยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด โดยทั่วไปจะมีปฏิกิริยาระหว่างยา กับยาในกลุ่มยาลดความดันโลหิตหรือ ยาลดการบีบตัว/การเต้นของหัวใจ เช่น ยากลุ่มลดความดันโลหิตชนิดต่างๆ อย่างไรก็ดี ยาแต่ละชนิดในกลุ่มนี้ ก็มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นๆอย่างจำเพาะ ยกตัวอย่างเช่น

ทั้งนี้ รายละเอียดปฏิกิริยาระหว่างยาอื่นๆ เช่นยา Dobutamine สามารถสืบค้นได้จากบทความของแต่ละยานั้นๆจากเว็บ haamor.com

ควรเก็บรักษายาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือดอย่างไร?

โดยทั่วไป ให้เก็บ ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด ในบรรจุภัณฑ์ที่ผู้ผลิตจัดให้ เก็บไว้ในที่แห้งและเย็น เก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง หลีกเลี่ยงเก็บยาฯในบริเวณที่มีแสงแดดส่องถึงโดยตรง ยาเหล่านี้ที่เก็บโดยฝ่ายเภสัชกรรมของสถานพยาบาล ควรสอบถามจากเภสัชกรถึงนโยบายการเก็บรักษายาเฉพาะชนิดเพิ่มเติมในสถานพยาบาลนั้นๆ

บรรณานุกรม

  1. Uptodate.com [2018,June30]
  2. Medlineplus
  3. David Castillo. VASOACTIVE DRUGS AND THEIR USE IN SHOCK. Emergency Department. Peacehealth Southwest Medical Center
  4. Vandewiele Bert. Vasoactive Drugs: Do I have to choose? University of Pretoria
  5. Zohair Alaseri. Vasoactive drugs. Intensivest and Emergency Medicine Consultant. Chairman, Department of Emergency Medicine. King Saud University Hospitals, Riyadh, KSA. http://fac.ksu.edu.sa/sites/default/files/vasopresores_0.pdf [2018,June30]
  6. Drugs in ICU. ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศิริราช http://www.si.mahidol.ac.th/th/division/nursing/ndivision/n_med/admin/knowledges_files/3_67_1.pdf [2018,June30]
  7. วรุตม์ พิสุทธินนทกุล. Inotrope Drugs, Collective Review.
  8. สันต์ ใจยอดศิลป์. ปริญญา คุณาวุฒิ. 7.4.3 การให้ยาช่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด การช่วยชีวิตขั้นสูงในผู้ใหญ่ ACLS 2005: คำแนะนำและหลักฐานวิทยาศาสตร์ Guidelines and Scientific Evidence). มูลนิธิสอนช่วยชีวิต.


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน France Rainwill
Frame Bottom