Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ตับอ่อน  ระบบมะเร็งวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ตัวเหลือง  ปวดหลัง  ตาเหลือง 

บทนำ

โรคมะเร็งตับอ่อน (Pancreatic cancer) เป็นโรค มะเร็งที่พบได้เรื่อยๆ ไม่ถึง กับบ่อยนัก ในประเทศไทยโรคมะเร็งตับอ่อนไม่จัดอยู่ใน 10 ลำดับโรคมะเร็งที่พบบ่อยของทั้งผู้หญิง และผู้ชายไทย โดยรายงานจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติเมื่อ พศ. 2553 ซึ่งรวบรวมผู้ป่วยช่วงปี พศ. 2544-2546 พบมะเร็งตับอ่อนในผู้ชายคิดเป็น 1.7 คนต่อประชากรชาย 100,000 คน ส่วนในผู้หญิง พบได้ 1.2 คน ต่อประชากรหญิง 100,000 คน ในสหรัฐอเมริกา ปี พศ. 2551 พบผู้ป่วยใหม่ที่เกิดจากโรคนี้ 37,680 ราย ซึ่งในจำนวนนี้เสียชีวิต 34,290 ราย โรคมะเร็งตับอ่อนจึงจัดเป็นโรคมะเร็งที่รุนแรง

ตับอ่อน (Pancreas) เป็นอวัยวะในช่องท้อง อยู่ใต้ต่อกระเพาะอาหาร จัด เป็นอวัยวะในระบบทางเดินอาหารเช่นเดียวกับตับ (Liver แปลว่า ก้อนเนื้อขนาดใหญ่ในช่องท้องที่มีสีแดงคล้ำ) แต่ตับอ่อนไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของตับ เป็นคนละอวัยวะกัน ไม่ได้เกี่ยวข้องกัน เพียงแต่มีชื่อภาษาไทยที่พ้องกัน ซึ่งผู้เขียนไม่ทราบที่มา แต่เข้าใจเอาเองว่า อาจเป็นเพราะ เป็นอวัยวะในระบบทางเดินอาหาร และมีลักษณะเป็นก้อนเนื้อเหมือนกัน เพียงแต่มีขนาดเล็ก และเนื้อเยื่ออ่อนนุ่มกว่าตับ จึงได้ชื่อว่า ตับอ่อน (ในภาษาไทย) ส่วนคำว่า Pancreas มาจากภาษากรีก แปล ว่า เนื้อ (Flesh)

บางท่านเปรียบเทียบว่า ตับอ่อนมีลักษณะ และขนาดเหมือนกล้วยหอม ประกอบด้วยเซลล์หลัก 2 ชนิด คือ เซลล์จากต่อมไร้ท่อ (Endocrine gland) และเซลล์จากต่อมมีท่อ หรือ ต่อมขับออก (Exocrine gland) โดยต่อมไร้ท่อ มีหน้าที่สร้างฮอร์โมนหลายชนิด ที่เรารู้จักกันดี คือ ฮอร์โมนอินซูลิน (Insulin) ซึ่งมีหน้าที่ควบคุมการทำงานของน้ำตาลในเลือด ซึ่งสัมพันธ์กับการเกิดโรคเบาหวาน ส่วนต่อมมีท่อ มีหน้าที่สร้างน้ำย่อยอาหาร ซึ่งช่วยย่อยอาหารในลำไส้เล็ก โรคมะเร็งตับอ่อน เป็นโรคมะเร็งของผู้ใหญ่ มักพบในอายุตั้งแต่ 40 ปี ขึ้นไป พบสูงขึ้นตั้งแต่อายุ 60 ปีขึ้นไป ผู้ชายพบได้บ่อยกว่าผู้หญิง ประมาณ 1.3 เท่า

อะไรเป็นสาเหตุของโรคมะเร็งตับอ่อน?

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุของโรคมะเร็งตับอ่อน แต่พบปัจจัยเสี่ยง ได้แก่

โรคมะเร็งตับอ่อนมีกี่ชนิด?

โรคมะเร็งตับอ่อนมีหลากหลายชนิด แต่ที่พบบ่อยที่สุด ประมาณ 90-95% คือ มะเร็งชนิด อะดีโนคาร์ซิโนมา (Adenocarcinoma) ซึ่งเกิดจากเซลล์ต่อมมีท่อ ดังนั้น โดยทั่วไป เมื่อกล่าวถึงโรคมะเร็งตับอ่อนจึงหมายถึงโรค และ/หรือมะเร็งชนิดนี้

ส่วนที่ Steve Jobs อดีตซีอีโอของบริษัทแอปเปิล ป่วยนั้น เป็นชนิดที่พบได้น้อยมากๆ เรียกว่า ชนิด นิวโรเอ็นโดคราย หรือ ไอส์เลตเซลล์ (Neuroendocrine tumor หรือ Islet cell tumor/carcinoma) ซึ่งเกิดจากเซลล์ของต่อมไร้ท่อ โดยสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยง ยังไม่มีใครทราบ ส่วน อาการ การแพร่กระจาย และความรุนแรงของโรค เช่นเดียวกับมะเร็งตับอ่อนชนิดอะดีโนคาร์ซิโนมา มะเร็งชนิดไอส์เลตเองก็มีได้หลายชนิด ซึ่งแต่ละชนิดอาจสร้างฮอร์โมนได้หลายชนิดตามชนิดของเซลล์มะเร็งนั้นๆ ดังนั้นผู้ป่วย จึงอาจมีอาการจากฮอร์โมนชนิดนั้นๆสูงผิดปกติร่วมด้วยได้ เช่น มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ เป็นต้น ซึ่งวิธีรักษามะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายนี้ คือ การผ่าตัด เพราะเป็น และ/หรือมะเร็งชนิดเซลล์ตอบสนองไม่ดีต่อยาเคมีบำบัดที่มีในปัจจุบัน รวมทั้งต่อ รังสีรักษาด้วย ดังนั้นการรักษาด้วยวิธีต่างๆนอก เหนือจากการผ่าตัด ซึ่งรวมถึงการปลูกถ่ายตับกรณีมีโรคแพร่กระจายสู่ตับ จึงอยู่ในขั้นตอนของการศึกษาทั้งสิ้น

อนึ่งมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย/ไอส์เล็ตต่างหากในอีกบทความ ในบทความนี้ จะกล่าวถึง เฉพาะโรคมะเร็งตับอ่อน ชนิด อะดีโนคาร์ซิโนมา เท่านั้น โดยจะแยกเขียนเรื่องโรค

โรคมะเร็งตับอ่อนมีอาการอย่างไร?

ไม่มีอาการเฉพาะของโรคมะเร็งตับอ่อน และมักไม่มีอาการเมื่อเริ่มเป็นโรค แต่อาการมักเกิดหลังโรคลุกลามแล้ว โดยอาการที่พบได้จะเช่นเดียวกับอาการจากโรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง ซึ่งอาการที่พบบ่อย ได้แก่ อาการตัว ตาเหลือง (โรคดีซ่าน) จากก้อนเนื้อมะเร็งกดเบียดทับช่องเปิดของท่อน้ำดีจากตับเข้าสู่ลำไส้เล็ก จึงเกิดการคั่งของน้ำดีในตับ จึงก่อให้เกิดอาการดีซ่านขึ้น

นอกจากนั้น อาการอื่นๆที่อาจพบได้ คือ

โรคมะเร็งตับอ่อนมีกี่ระยะ?

โรคมะเร็งตับอ่อน มี 4 ระยะเช่นเดียวกับโรคมะเร็งอื่นๆทั่วๆไป และในระยะต่างๆยังแบ่งย่อยได้อีก เพื่อแพทย์โรคมะเร็งใช้เพื่อการศึกษา และรักษาโรค ซึ่งทั้ง 4 ระยะของโรค ได้แก่

ระยะที่ 1:ก้อนมะเร็งลุกลาม จำกัดอยู่เฉพาะในตับอ่อน

ระยะที่ 2:ก้อนมะเร็งลุกลามออกนอกตับอ่อน แต่ยังไม่ลุกลามเข้าเส้น ประสาท และ/หรือหลอดเลือด ในช่องท้อง และ/หรือ ลุกลามเข้าต่อมน้ำเหลืองรอบๆตับอ่อนแล้ว

ระยะที่ 3:โรคมะเร็งลุกลามเข้าสู่เส้นประสาท และ/หรือ หลอดเลือดในช่องท้อง

ระยะที่ 4:โรคมะเร็งแพร่กระจายเข้ากระแสเลือด (โลหิต) ไปยังอวัยวะต่างๆทั่วร่างกาย ที่พบบ่อย คือ ตับ ปอด และ กระดูก

แพทย์วินิจฉัยโรคมะเร็งตับอ่อนได้อย่างไร?

โรคมะเร็งตับอ่อนเป็นโรคมะเร็งที่วินิจฉัยได้ยากมาก เพราะเป็นอวัยวะอยู่ลึก และมีอาการไม่เฉพาะเจาะจง จึงมักวินิจฉัยได้ต่อเมื่อมีการลุกลามแล้ว ซึ่งแพทย์วินิจฉัยได้จาก ประวัติอาการ การตรวจร่างกาย การตรวจภาพตับอ่อนแล้วพบมีก้อนเนื้อ โดยอัลตราซาวด์ และ/หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์

โดยทั่วไป มักไม่ตัดชิ้นเนื้อจากก้อนเนื้อเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา เพราะดังกล่าวแล้วว่า ตับอ่อนอยู่ลึก การตัดชิ้นเนื้อ เสี่ยงต่อการทะลุเข้าลำไส้ ก่อการอักเสบรุนแรงของช่องท้อง และ/หรือทะลุเข้าหลอดเลือด ก่ออาการเลือดออกรุนแรงในช่องท้องได้ นอกจากนั้น เมื่อมีก้อนเนื้อในตับอ่อน การรักษา มักเป็นการผ่าตัดตับอ่อนเสมอ ดังนั้นเมื่อพบก้อนเนื้อในตับอ่อน การวินิจฉัยโรคมะเร็งตับอ่อนจึงได้จากการผ่าตัดตับอ่อนก่อน แล้วจึงตรวจก้อนเนื้อหลังผ่าตัดตรวจทางพยาธิวิทยา เพื่อความแม่นยำในการวินิจฉัยโรค

รักษาโรคมะเร็งตับอ่อนอย่างไร?

การรักษาโรคมะเร็งตับอ่อน ที่สำคัญที่สุด คือ การผ่าตัด ซึ่งเมื่อพบมีโรคลุกลาม การรักษาต่อเนื่อง คือ ยาเคมีบำบัด และรังสีรักษา ส่วยยารักษาตรงเป้ายังอยู่ในการศึกษา และยังไม่มีรายงานการรักษาโรคนี้ด้วยการปลูกถ่ายตับอ่อน

ส่วนการรักษาโรคในระยะแพร่กระจาย หรือ ระยะที่ 4 คือ การรักษาประคับ ประคองตามอาการ เช่น ผ่าตัดเล็ก เพื่อเปลี่ยนทางเดินน้ำดีในการรักษาโรคดีซ่าน การให้ยาเคมีบำบัด การฉายรังสีรักษา เพื่อบรรเทาอาการปวด และ/หรือการรักษาประคับประคองทางอายุรกรรมทั่วไป เช่น การให้ยาแก้ปวด การให้อาหารทางหลอดเลือดดำเมื่อกินได้น้อย เป็นต้น ซึ่งการรักษาโรคในระยะที่ 4 นี้ แพทย์จะเลือกวิธีใด ขึ้นกับอาการผู้ป่วย อายุ สุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย ดุลพินิจของแพทย์ และความต้องการของผู้ป่วย และครอบครัว

โรคมะเร็งตับอ่อนรุนแรงไหม?

โรคมะเร็งตับอ่อน เป็นโรคที่รุนแรง เป็นโรคมะเร็งที่เป็นสาเหตุเสียชีวิตสูงเป็นลำดับที่ 4-5 ของสาเหตุเสียชีวิตที่เกิดจากโรคมะเร็งทั้งหมด ทั้งนี้ ผู้ป่วยที่สามารถรักษาผ่าตัดก้อนเนื้อออกได้หมด มีโอกาสอยู่รอดได้ถึง 3 ปี ประมาณ 30% ส่วนผู้ป่วยที่ไม่สามารถผ่าตัดก้อนเนื้อออกได้ แต่โรคยังไม่แพร่กระจาย มีโอกาสอยู่รอดได้ประมาณ 1 ปี และผู้ป่วยที่มีโรคแพร่กระจายแล้ว มักมีชีวิตอยู่ได้ประมาณ 3- 6 เดือน

มีวิธีตรวจคัดกรองโรคมะเร็งตับอ่อนไหม?

ปัจจุบัน เนื่องจากเป็นมะเร็งที่พบได้ไม่บ่อยนัก การศึกษาต่างๆ จึงเป็นไปได้ค่อนข้างยาก จึงยังไม่พบวิธีที่มีประสิทธิภาพในการตรวจคัดกรองโรคมะเร็งตับอ่อนให้พบตั้งแต่ยังไม่มีอาการ

ป้องกันโรคมะเร็งตับอ่อนได้อย่างไร?

ปัจจุบัน ยังไม่มีวิธีป้องกันโรคมะเร็งตับอ่อน ดังนั้นที่ดีที่สุดในขณะนี้ คือ การหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆดังได้กล่าวแล้วที่หลีกเลี่ยงได้

บรรณานุกรม

  1. DeVita, V., Hellman, S., and Rosenberg, S. (2005). Cancer: principles& practice of oncology (7th edition). New York: Lippincott Williams & Wilkins.
  2. Edge, S. et al. (2010). AJCC: Cancer staging handbook. New York: Springer.
  3. Haffty, B., and Wilson, L. (2009). Handbook of radiation oncology. Singapore: Jones and Bartlett Publishers.


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 5 คน sirikul Shim nutzerox1 zixbmymay741 Baenkrd21
Frame Bottom