Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ตับอ่อน  ระบบทางเดินอาหาร 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปวดท้อง  ปวดหลัง 

บทนำ

ตับอ่อน (Pancreas) เป็นอวัยวะในช่องท้อง อยู่ใต้ต่อกระเพาะอาหาร จัด เป็นอวัยวะอยู่ในระบบทางเดินอาหารเช่นเดียวกับตับ (Liver แปลว่า ก้อนเนื้อขนาดใหญ่ในช่องท้องที่มีสีแดงคล้ำ) แต่ตับอ่อนไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของตับ เป็นคนละอวัยวะกัน ไม่ได้เกี่ยวข้องกัน เพียงแต่มีชื่อภาษาไทยที่พ้องกัน ซึ่งผู้เขียนไม่ทราบที่มา แต่เข้าใจเอาเองว่า อาจเพราะเป็นอวัยวะในระบบทางเดินอาหาร และมีลักษณะเป็นก้อนเนื้อเหมือนกัน เพียงแต่มีขนาดเล็ก และเนื้อเยื่ออ่อนนุ่มกว่าตับ จึงได้ชื่อว่า ตับอ่อน (ในภาษาไทย) ส่วนคำว่า Pancreas มาจากภาษากรีก แปล ว่า เนื้อ (Flesh)

ตับอ่อน ประกอบด้วยเซลล์หลัก 2 ชนิด คือ เซลล์ของต่อมไร้ท่อ (Endo crine gland/เอ็นโดคราย หรือ Islet cell/ไอส์เล็ต เซลล์) และเซลล์ของต่อมมีท่อ หรือ ต่อมขับออก (Exo crine gland) โดยต่อมไร้ท่อ มีหน้าที่สร้างฮอร์โมนหลายชนิด ที่เรารู้จักกันดี คือ ฮอร์โมนอินซู ลิน (Insulin) ซึ่งมีหน้าที่ควบคุมการทำงานของน้ำตาลในเลือด ซึ่งสัมพันธ์กับการเกิดโรคเบา หวาน ส่วนต่อมมีท่อ มีหน้าที่สร้างน้ำย่อย ซึ่งช่วยย่อยอาหารในลำไส้เล็ก

มะเร็งตับอ่อน

เซลล์ทั้งสองชนิดนี้สามารถเกิดเป็นมะเร็งได้ แต่ 90-95% ของโรคมะเร็งตับอ่อนเกิดจากเซลล์ของต่อมมีท่อ ได้แก่ มะเร็งชนิดอะดีโนคาร์ซิโนมา (Adeno carcinoma) ซึ่งโดยทั่ว ไปเมื่อกล่าวถึง โรคมะเร็งตับอ่อน จะหมายถึงมะเร็งชนิดนี้

โรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย หรือ ชนิดไอส์เล็ต ซึ่งต่อไปจะเรียกว่า ชนิดเอ็นโดคราย (Endocrine tumor หรือ Islet cell tumor หรือ Islet cell carcinoma) เป็นโรคมะเร็งเกิดจากเซลล์ตับอ่อนชนิดต่อมไร้ท่อ เป็นโรคพบได้น้อยมากๆ โดยมีรายงานจากประเทศอัง กฤษ พบได้เพียงประมาณ 0.2-0.4 คน ต่อประชากร 100,000 คน โอกาสเกิดในผู้ชายและผู้ หญิงใกล้เคียงกัน เป็นโรคมะเร็งของผู้ใหญ่เช่นเดียวกับมะเร็งตับอ่อนทั่วไป แต่พบในช่วงอายุที่ต่ำกว่า คือ 30-50 ปี (มะเร็งตับอ่อนทั่วไปมักพบในอายุ 60 ปีขึ้นไป) ทั้งนี้ในประเทศไทย ยังไม่มีสถิติเกี่ยวกับโรคนี้

โรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายมีสาเหตุจากอะไร?

สาเหตุของโรคมะเร็งตับอ่อนทุกชนิดรวมทั้งชนิดเอ็นโดคราย ยังไม่ทราบ แต่พบว่า ความผิดปกติทางพันธุกรรมบางชนิดอาจเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายนี้ได้

โรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายมีกี่ชนิด?

โรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย มีได้หลายชนิดย่อย ที่มักพบได้ คือ ชนิด แกสตริโนมา (Gastrinoma) ชนิด อินซูลิโนมา (Insulinoma) และชนิด กลูคาโกโนมา (Glucagonoma)

ทั้งนี้มะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย ยังมีได้ทั้งชนิด ไม่สร้างฮอร์โมน และชนิดสร้างฮอร์โมน

โรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายมีอาการอย่างไร?

อาการของโรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย ขึ้นกับขนาดของก้อนเนื้อ ร่วมกับอาการจากฮอร์โมนเมื่อเซลล์มะเร็งเป็นชนิดสร้างฮอร์โมนได้

แพทย์วินิจฉัยโรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายอย่างไร?

โรคมะเร็งตับอ่อนทุกชนิด รวมทั้งชนิดเอ็นโดคราย เป็นโรคมะเร็งวินิจฉัยได้ยากมาก เพราะเป็นอวัยวะอยู่ลึก และมีอาการไม่เฉพาะเจาะจง จึงมักวินิจฉัยได้ต่อเมื่อมีการลุกลามแล้ว ซึ่งโดยทั่วไปแพทย์วินิจฉัยโรคได้จาก ประวัติอาการ การตรวจร่างกาย การตรวจภาพตับอ่อนแล้วพบมีก้อนเนื้อ โดยอัลตราซาวด์ และ/หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และการตรวจเลือดดูค่าสารต่างๆเมื่อภาพเอกซเรย์ตับอ่อนสงสัยเป็นมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย

โดยทั่วไป แพทย์มักไม่ตัดชิ้นเนื้อจากก้อนเนื้อเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา เพราะดัง กล่าวแล้วว่า ตับอ่อนอยู่ลึก การตัดชิ้นเนื้อ เสี่ยงต่อการทะลุเข้าลำไส้ ก่อการอักเสบรุนแรงของช่องท้อง และต่อการทะลุเข้าหลอดเลือด ก่ออาการเลือดออกรุนแรงในช่องท้องได้ นอกจาก นั้น เมื่อมีก้อนเนื้อในตับอ่อน การรักษา มักเป็นการผ่าตัดตับอ่อนเสมอ ดังนั้นเมื่อพบก้อนเนื้อในตับอ่อน การวินิจฉัย โรคมะเร็งตับอ่อนจึงได้จากการผ่าตัดตับอ่อนก่อน แล้วจึงตรวจก้อนเนื้อทางพยาธิวิทยาหลังผ่าตัด เพื่อความแม่นยำในการวินิจฉัยโรค

มะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายมีกี่ระยะ?

ระยะโรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย เช่นเดียวกับโรคมะเร็งตับอ่อนชนิด อะดีโนคาร์ซิโนมา แบ่งเป็น 4 ระยะ และในแต่ระยะต่างๆยังแบ่งย่อยได้อีก เพื่อแพทย์โรคมะเร็งใช้เพื่อการ ศึกษา และรักษาโรค ซึ่งทั้ง 4 ระยะของโรค ได้แก่

รักษามะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายอย่างไร?

การรักษาหลักของโรคมะเร็งตับอ่อนทุกชนิด รวมทั้งชนิดเอ็นโดคราย คือ การผ่าตัด โดยเฉพาะมะเร็งชนิดเอ็นโดคราย และถ้าเป็นชนิดที่เซลล์มะเร็งสร้างฮอร์โมนได้ การรักษาร่วม คือ การรักษาอาการ หรือ โรคต่างๆที่มีสาเหตุเกิดจากฮอร์โมนต่างๆเหล่านั้น ซึ่งโดยทั่วไปมักเป็นการกินยา เช่น ยารักษาเบาหวาน เมื่อมีน้ำตาลในเลือดสูง เป็นต้น

ส่วนการรักษาด้วยวิธีการอื่นๆมักได้ผลน้อย หรือ ไม่ได้ผล เพราะโรคมักดื้อต่อการรักษาเหล่านั้น ดังนั้น การรักษาด้วยวิธีอื่นๆนอกเหนือจากการผ่าตัด เช่น ยาเคมีบำบัด รังสีรักษา ยารักษาตรงเป้า รวมทั้งการปลูกถ่ายตับกรณีโรคแพร่กระจายสู่ตับ จึงยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาทั้งสิ้น

มะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายรุนแรงไหม?

โรคมะเร็งตับอ่อนทุกชนิดโดยธรรมชาติเป็นโรครุนแรง ซึ่งรวมทั้งชนิดเอ็นโดครายด้วย แต่ทั้งนี้ ความรุนแรงของโรคยังขึ้นกับ ระยะโรค การผ่าตัดก้อนเนื้อออกได้หมดตั้งแต่ระยะที่โรคยังไม่ลุกลาม และแพร่กระจาย อายุ และสุขภาพของผู้ป่วย เนื่องจากมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายเป็นโรคที่พบได้น้อยมากๆ การพยากรณ์ โอกาสหายขาดจากโรคในภาพรวม จึงยังไม่ทราบ แพทย์จะบอกได้ในผู้ป่วยเป็นรายๆไป

ตรวจคัดกรองมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายได้อย่างไร? ควรพบแพทย์เมื่อไร?

เนื่องจากเป็นมะเร็งที่พบได้น้อยมากๆ การศึกษาต่างๆ จึงเป็นไปได้ยาก ปัจจุบันจึงยังไม่พบวิธีที่มีประสิทธิภาพในการตรวจคัดกรองโรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายให้พบตั้งแต่ยังไม่มีอาการ ดังนั้นวิธีที่ดีที่สุดในขณะนี้ คือ เมื่อมีอาการผิดปกติดังกล่าว ควรรีบพบแพทย์ เพื่อการวินิจฉัยและการรักษาแต่เนิ่นๆ

ป้องกันโรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดครายได้อย่างไร?

ปัจจุบัน ยังไม่มีวิธีป้องกันโรคมะเร็งตับอ่อนชนิดเอ็นโดคราย

ดูแลตนเองอย่างไร? ดูแลผู้ป่วยมะเร็งอย่างไร?

การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็งและการดูแลผู้ป่วยมะเร็ง อ่านเพิ่มเติมใน การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็ง และการดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง

บรรณานุกรม

  1. Edge, S. et al. (2010). AJCC: Cancer staging handbook. New York: Springer.
  2. DeVita, V., Hellman, S., and Rosenberg, S. (2005). Cancer: principles& practice of oncology (7th edition). New York: Lippincott Williams & Wilkins.
  3. Khuhaprema, T. et al. (2010). Cancer in Thailand. Volume. V, 2001-2003.


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom