Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

กล้ามเนื้อลายทั้งตัว  ระบบมะเร็งวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคมะเร็ง  ก้อนที่ขา 

บทนำ

มะเร็งกล้ามเนื้อลาย(Rhabdomyosarcoma ย่อว่า RMS/อาร์เอมเอส) จัดเป็นมะเร็งในกลุ่ม ซาร์โคมา(Sarcoma) เป็นมะเร็งที่เกิดจากเซลล์ของกล้ามเนื้อลาย (Striated muscle: กล้ามเนื้อทั่วไปของร่างกาย เช่น ศีรษะ เบ้าตา ใบหน้า ลำคอ แขน ขา ลำตัว และระบบทางเดินปัสสาวะ) โดยโรคสามารถเกิดได้กับกล้ามเนื้อลายทุกมัด ซึ่งตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่ ศีรษะลำคอ( ประมาณ32%), ระบบทางเดินปัสสาวะ(ประมาณ 31%), แขน ขา (ประมาณ 13%), เบ้าตา(ประมาณ9%), ลำตัว (ประมาณ 5%), ช่องท้องตำแหน่งหลังเยื่อบุช่องท้อง/Retropeitoneum (ประมาณ 7%) และตำแหน่งอื่นๆ (ประมาณ 3%)

มะเร็งกล้ามเนื้อลาย เป็นมะเร็งที่มีธรรมชาติของโรครุนแรง เป็นมะเร็งที่พบได้น้อย พบได้ทั้ง 2 เพศ ผู้ชายพบได้บ่อยกว่าผู้หญิงประมาณ 1.5 เท่า พบได้ในทุกอายุ ตั้งแต่เด็กไปจนถึงผู้สูงอายุ แต่ส่วนใหญ่มักพบในเด็ก(จึงมักจัดอยู่ในโรคมะเร็งเด็ก) โดยในเด็กสหรัฐอเมริกาพบได้ปีละประมาณ 4.4 รายต่อประชากรเด็ก 1 ล้านคน ทั้งนี้มี 2 ช่วงอายุที่พบโรคนี้ได้สูง คือในช่วงอายุ 2-6 ปี และในช่วงวัยรุ่น แต่ไม่มีสถิติเกิดโรคที่รายงานชัดเจนในผู้ใหญ่ เนื่องจากพบโรคได้น้อยมากในผู้ใหญ่ ส่วนในประเทศไทย ทะเบียนมะเร็งแห่งชาติ ช่วงปี พ.ศ. 2544-2546 ไม่มีรายงานโรคนี้แยกเฉพาะ แต่รายงานรวมอยู่ในโรคมะเร็งเนื้อเยื่ออ่อน โดยพบในผู้ชายและในผู้หญิงได้เท่ากัน คือ 0.9 รายต่อประชากรชาย หรือหญิง 1 แสนคน

โรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายมีกี่ชนิด?

มะเร็งกล้ามเนื้อลาย

มะเร็งกล้ามเนื้อลายมีหลายชนิด แต่สามารถแบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ๆได้ 3 กลุ่มตามความรุนแรงของโรค คือ

ก. กลุ่มมีความรุนแรงโรคต่ำ หรือมีการพยากรณ์โรคที่ดี ได้แก่ ชนิด Botryoid rhabdomyosarcoma และ Spindle cell rhabdomyosarcoma ที่มักพบในเด็กเล็ก

ข. กลุ่มมีความรุนแรงโรค หรือการพยากรณ์โรคดีปานกลาง ได้แก่ ชนิด Embryonal rhabdomyosarcoma มักพบเกิดในเด็ก

ค. กลุ่มมีความรุนแรงโรคสูง หรือการพยากรณ์โรคที่ไม่ดี ได้แก่ ชนิด Alveolar rhabdomyosarcoma, Undifferentiated rhabdomyosarcoma, และชนิด Anaplastic rhabdomyosarcoma มะเร็งกลุ่มนี้มักพบใน วัยรุ่น และในผู้ใหญ่

โรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายเกิดจากอะไร? มีปัจจัยเสี่ยงไหม?

สาเหตุเกิดมะเร็งกล้ามเนื้อลายที่ชัดเจน ยังไม่ทราบ แต่พบปัจจัยเสี่ยง อาจเกิดจาก

โรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายมีอาการอย่างไร?

อาการของมะเร็งกล้ามเนื้อลาย ไม่มีอาการเฉพาะของโรค และอาการจะแตกต่างกันขึ้นกับว่าโรคเกิดกับอวัยวะใด ทั้งนี้อาการจะเหมือนกับโรคเนื้องอก หรือโรคมะเร็งต่างๆของอวัยวะนั้น เพราะเป็นอาการจากก้อนมะเร็ง กด เบียดทับ ลุกลาม ทำลายเนื้อเยื่อ ร่วมกับการก่อให้เกิดการอักเสบของอวัยวะนั้นๆเช่นเดียวกัน

อาการที่พบได้บ่อย คือ การมีก้อนเนื้อผิดปกติในอวัยวะที่เกิดโรค เช่น

อย่างไรก็ตามะเร็งชนิดนี้ มักไม่ค่อยลุกลามเข้าต่อมน้ำเหลือง โดยจะลุกลามเข้าต่อมน้ำเหลืองในระยะท้ายๆของโรค

ควรพบแพทย์เมื่อไร?

ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอ เมื่อคลำพบก้อนเนื้อผิดปกติ หรือมีก้อนเนื้อ หรือต่อมน้ำเหลืองที่โตเร็ว โตเกิน 1 เซนติเมตร หรือมีอาการผิดปกติต่างๆดังกล่าวแล้วในหัวข้อ “อาการ

แพทย์วินิจฉัยโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายได้จาก ประวัติอาการ ประวัติทางการแพทย์ต่างๆช่วงการตั้งครรภ์ ประวัติโรคในครอบครัว การตรวจร่างกาย การตรวจคลำก้อนเนื้อ การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือเอมอาร์ไออวัยวะที่เกิดโรค อาจมีการส่องกล้องถ้าโรคเกิดที่อวัยวะในระบบทางเดินปัสสาวะ แต่การวินิจฉัยที่แน่นอน คือการตัดชิ้นเนื้อจากก้อนเนื้อเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา

และเมื่อทราบว่าเป็นมะเร็งกล้ามเนื้อลาย แพทย์จะตรวจสืบค้นเพิ่มเติมเพื่อหาระยะโรคและประเมินสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย เช่น การตรวจเลือดดู การทำงานของ ตับ ไต การตรวจปัสสาวะดูโรคของระบบทางเดินปัสสาวะ การเอกซเรย์ปอดดูโรคแพร่กระจายมาปอดและดูโรคหัวใจ การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือเอมอาร์ไออวัยวะที่เกิดโรคถ้ายังไม่ได้ตรวจช่วงวินิจฉัยโรค การตรวจอัลตราซาวด์ตับเพื่อดูโรคแพร่กระจายสู่ตับ และ/หรือการตรวจสะแกนกระดูก ดูโรคแพร่กระจายเข้ากระดูก และอาจเจาะตรวจไขกระดูกดูโรคแพร่กระจายเข้าไขกระดูก

โรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายมีกี่ระยะ?

การจัดระยะโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายมีหลายระบบ แต่ที่นิยม คือ การจัดระยะโรคตาม Intergroup Rhabdomyosarcoma Study Pretreatment Staging System โดยแบ่งเป็น 4 ระยะเช่นเดียวกับมะเร็งอื่นๆ แต่ที่แตกต่าง คือ จะขึ้นกับตำแหน่งเกิดโรคและขนาดของก้อนเนื้อด้วย โดย

ก. ตำแหน่งเกิดโรคที่มีการพยากรณ์โรคที่ดี(Favorable) คือ เมื่อเกิดโรคที่ ศีรษะและลำคอส่วนที่ไม่อยู่ติดกับเยื่อหุ้มสมอง, และเบ้าตา

ข. ตำแหน่งเกิดโรคที่มีการพยากรณ์โรคที่ไม่ดี(Unfavorable) คือ กระเพาะปัสสาวะ, ต่อมลูกหมาก, แขน, ขา, ลำตัว, ช่องท้องส่วนหลังเยื่อบุช่องท้อง, และศีรษะและลำคอส่วนอยู่ติดเยื่อหุ้มสมอง

ค. เมื่อก้อนเนื้อมีขนาดเล็กกว่า หรือเท่ากับ 5 เซนติเมตร เรียกว่า a หรือ A ถ้าโตกว่า 5 เซนติเมตร เรียกว่า b หรือ B

ซึ่งทั้ง 4 ระยะของโรค ได้แก่:

รักษาโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายอย่างไร?

การรักษาหลักของมะเร็งกล้ามเนื้อลาย คือ การผ่าตัด และยาเคมีบำบัด ซึ่งอาจให้ยาเคมีบำบัดก่อนหรือหลังผ่าตัด ขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา ส่วนรังสีรักษา โดยเฉพาะในผู้ป่วยเด็ก (เด็กจะมีผลข้างเคียงจากรังสีรักษาสูงกว่าในผู้ใหญ่) แพทย์จะพิจารณาให้ในผู้ป่วยเป็นกรณีไป

มีผลข้างเคียงจากการรักษาโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายอย่างไร?

ผลข้างเคียงจากการรักษามะเร็งกล้ามเนื้อลาย ขึ้นกับวิธีรักษา ได้แก่

อนึ่ง ผลข้างเคียงจากการรักษาโรคมะเร็งทุกชนิด ที่รวมถึงโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายจะสูงและรุนแรงขึ้นเมื่อ

โรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

มะเร็งกล้ามเนื้อลาย จัดเป็นมะเร็งที่มีการพยากรณ์โรคที่ไม่ดี โดยการพยากรณ์โรคจะขึ้นอยู่กับระยะโรค, ขนาดของก้อนมะเร็ง, ชนิดของเซลล์มะเร็ง, ตำแหน่งที่เกิดโรค, อายุ [ในเด็กการพยากรณ์โรคดีกว่าในผู้ใหญ่, ในเด็กเล็ก(ยกเว้นเด็กอ่อน) การพยากรณ์โรคดีกว่าในเด็กโต], อวัยวะที่โรคแพร่กระจาย (แพร่กระจายไปปอด การพยากรณ์โรคดีกว่าแพร่กระจายไปอวัยวะอื่นๆ ยกเว้นมีการแพร่กระจายไปปอดในหลายตำแหน่งของปอด), และสุขภาพพื้นฐานของผู้ป่วย

ในผู้ใหญ่: เนื่องจากเป็นโรคพบได้น้อย จึงไม่มีรายงานอัตราอยู่รอดที่ 5ปีที่ชัดเจน แพทย์จะประเมินอัตราการอยู่รอดที่ 5 ปีของผู้ป่วยผู้ใหญ่เป็นรายๆไป แต่อย่างไรก็ตาการพยากรณ์โรคของมะเร็งกล้ามเนื้อลายในผู้ใหญ่ จะเลวกว่าในเด็กมาก เพราะมักเป็นชนิดเซลล์ที่มีความรุนแรงโรคสูง ระยะโรคมักสูงกว่า และมักตอบสนองต่อยาเคมีบำบัดได้ไม่ดีเท่าในเด็ก

ในเด็ก: แบ่งอัตรารอดที่ 5 ปี ตามกลุ่มชนิดมะเร็ง (ดังได้กล่าวแล้วในหัวข้อ ชนิดของมะเร็งกล้ามเนื้อลาย) คือ

มีวิธีตรวจคัดกรองโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายไหม?

ปัจจุบัน ยังไม่มีวิธีตรวจคัดกรองให้พบมะเร็งกล้ามเนื้อลายก่อนที่จะมีอาการ ดังนั้นเมื่อมีอาการผิดปกติดังกล่าวในหัวข้ออาการ โดยเฉพาะการคลำพบก้อนเนื้อที่โตเร็ว ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาล

ป้องกันโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลายอย่างไร?

ปัจจุบัน ยังไม่มีวิธีป้องกันมะเร็งกล้ามเนื้อลาย แต่การหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆของมารดาในช่วงก่อนและระหว่างตั้งครรภ์ อาจช่วยลดโอกาสเกิดโรคนี้ในเด็กลงได้บ้าง

ดูแลตนเองอย่างไร?ดูแลผู้ป่วยมะเร็งอย่างไร?

การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็งและการดูแลผู้ป่วยมะเร็งในมะเร็งทุกชนิดที่รวมทั้งโรคมะเร็งกล้ามเนื้อลาย แนะนำอ่านเพิ่มเติมใน การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็งและการดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง และในเรื่อง การดูแลตนเอง การดูแลผู้ป่วยเคมีบำบัด

อนึ่ง การดูแลผู้ป่วยมะเร็งในเด็กและในผู้ใหญ่จะใกล้เคียงกัน ปรับใช้ด้วยกันได้ แต่สำหรับในเด็ก ผู้ปกครองต้องเอาใจใส่เด็กป่วยเป็นพิเศษ เพราะเด็กไม่สามารถบอกเล่าอาการต่างๆได้ และยังไม่สามารถดูแลตนเองได้ดีพอ ถึงแม้ในเด็กโตหรือวัยรุ่นจะพอดูแลตนเองได้ในบางเรื่องก็ตา

บรรณานุกรม

  1. Edge, S. et al. (2010). AJCC: Cancer staging handbook. New York: Springer
  2. Halperin,E., Wazer, D., Perez,C., and Brady,L. (2013). Principle and practice of radiation oncology.(6th ed). Walter KLUWER/Lippincott Williams & Wilkins. Philadelphia.
  3. Khuhaprema, T. et al. (2010). Cancer in Thailand. Volume. V, 2001-2003. Thai National Cancer Institute
  4. http://www.cancer.org/cancer/rhabdomyosarcoma/detailedguide/rhabdomyosarcoma-staging-survival-rates [2016,July30]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน sirikul Michiyo Stopstop
Frame Bottom