Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

มดลูก  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปวดท้องมากหลังทำหัตถการในโพรงมดลูก 

มดลูกทะลุคืออะไร?

มดลูกทะลุ(Uterine perforation)เป็นภาวะแทรกซ้อน(ผลข้างเคียง)จากการทำหัตถการต่างๆทางการแพทย์ในโพรงมดลูก เช่น การขูดมดลูก, การใช้กล้องตรวจสอบโพรงมดลูก(Hysteroscopy), โดยที่อุปกรณ์ทางการแพทย์ไปแทงทะลุกล้ามเนื้อมดลูก หรือไปตัดกล้ามเนื้อมดลูกลึกจนทะลุเข้าไปในช่องท้อง

อุบัติการเกิดมดลูกทะลุจะแตกต่างกันในแต่ละโรงพยาบาลโดยขึ้นกับจำนวนสตรีที่ได้รับการทำหัตการในโพรงมดลูก ซึ่งมีรายงานจากโรงพยาบาลในประเทศอังกฤษ พบมดลูกทะลุได้ประมาณ 0.002-1.7%ของสตรีที่ได้รับการส่องกล้องตรวจโพรงมดลูก

มดลูกทะลุอันตรายหรือไม่?

มดลูกทะลุ

การที่มดลูกทะลุ หากเกิดจากอุปกรณ์ฯขนาดเล็กมักไม่ทำให้เสียเลือดมาก แต่หากอุปกรณ์ฯมีขนาดใหญ่ สามารถทำให้เกิดการฉีกขาดที่กล้ามเนื้อมดลูกมาก ทำให้เลือดออกมากได้ นอกจากนั้นหากผู้ทำหัตถการไม่ระมัดระวังพอ อุปกรณ์ฯนั้นๆที่ทะลุออกไปนอกโพรงมดลูก สามารถทำอันตรายต่อเส้นเลือด/หลอดเลือดในช่องท้อง และ/หรือเส้นเลือดที่ลำไส้ฉีกขาดได้ ทำให้เสียเลือดมากขึ้น หรืออุปกรณ์ฯอาจพลาดไปทะลุลำไส้หรือทะลุกระเพาะปัสสาวะได้ ทำให้เกิดการติดเชื้อในช่องท้อง/เยื่อบุช่องท้องอักเสบตามมา ดังนั้นหากวินิจฉัยภาวะนี้ได้ล่าช้า ผู้ป่วยจะมีโอกาสเสียเลือดมาก และ/หรือ เกิดการติดเชื้อในช่องท้องรุนแรง และ/หรือ มีการติดเชื้อในกระแสเลือด/ภาวะพิษเหตุติดเชื้อได้

ใครมีปัจจัยเสี่ยงต่อมดลูกทะลุ?

สตรีที่มีปัจจัยเสี่ยงเกิดมดลูกทะลุ ได้แก่

1. สตรีที่มีปากมดลูกตีบ(Cervical stenosis) ที่จำเป็นต้องได้รับการทำหัตถการในโพรงมดลูก ทำให้การใส่อุปกรณ์ฯผ่านรูปากมดลูกยาก ต้องใช้แรงมากจึงมีโอกาสพลาดมากขึ้นที่จะทำให้เกิดมดลูกทะลุเมื่อฝืนใส่อุปกรณ์ผ่านปากมดลูกเข้าไป อุปกรณ์ฯจึงอาจทะลุมดลูกเข้าไปในช่องท้อง หรือ ทะลุช่องคลอด ซึ่งสตรีที่มีปากมดลูกตีบ พบบ่อยในสตรีวัยหมดประจำเดือน สตรีที่เคยได้รับการผ่าตัดบริเวณปากมดลูก

2. สตรีที่มีการทำแท้งโดยการใส่เครื่องมือ/อุปกรณ์ฯเข้าไปในโพรงมดลูก เพื่อขูดเอาชิ้นส่วนของทารกและของรกออกมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีการอักเสบหรือติดเชื้อในโพรงมดลูก(เยื่อบุโพรงมดลูกอักเสบ) กล้ามเนื้อมดลูกจะอ่อนแอ จึงมีโอกาสที่จะทะลุมากขึ้นเมื่อทำการขูดมดลูก

3. สตรีที่มีประจำเดือนผิดปกติที่ได้รับการขูดมดลูก เพื่อการวินิจฉัยโรคหาสาเหตุที่ถูกต้อง

4. สตรีที่ใส่ห่วงอนามัย เนื่องจากก่อนใส่ห่วงอนามัย ต้องมีการวัดความลึกของโพรงมดลูกก่อนทำการใส่ห่วงอนามัย โดยแพทย์ใช้อุปกรณ์ฯเป็นแท่งโลหะยาว(Uterine sound)สอดเข้าไปในโพรงมดลูกก่อน ซึ่งทำให้มีโอกาสมดลูกทะลุได้

5. สตรีที่ได้รับการผ่าตัด เนื้องอกมดลูก และ/หรือ ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก ผ่านทางกล้องส่องโพรงมดลูก(Hysteroscopic surgery)

อาการของมดลูกทะลุเป็นอย่างไร?

ภายหลังการทำหัตถการทางการแพทย์ในโพรงมดลูก อาการที่อาจบ่งบอกว่ามีมดลูกทะลุ ได้แก่

1. ปวดท้อง อาการปวดท้องจะเป็นมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับขนาดรูที่มดลูกที่ถูกแทงทะลุ ถ้าแผลทะลุมีขนาดใหญ่ ทำให้มีเลือดออกมาก ก็จะทำให้ปวดท้องมาก หรือนอกจากมดลูกทะลุแล้ว อุปกรณ์ฯไปทำอันตรายต่อลำไส้ ก็ทำให้ปวดท้องอย่างมากด้วย แต่หากรูทะลุมีขนาดเล็ก มีเลือดออกเล็กน้อย หรือไม่มีเลือดออก อาการปวดท้องอาจมีเพียงเล็กน้อย หรือไม่มีอาการปวดท้องเลยก็ได้

2. มีอาการช็อก ความดันโลหิตต่ำ หากมีการเสียเลือดมาก

3. มีเลือดออกทางช่องคลอดเป็นจำนวนมาก

4. ท้องอืด แน่นท้อง ผิดปกติ

5. ปัสสาวะเป็นเลือดหลังทำหัตถการ

6. มีไข้

7. ในกรณีที่รูทะลุที่มดลูกมีขนาดเล็ก ไม่มีเลือดออกในช่องท้องมาก อาจไม่มีอาการเลยก็ได้

แพทย์วินิจฉัยมดลูกทะลุอย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยมดลูกทะลุได้โดย

1. วินิจฉัยภาวะนี้ขณะทำหัตถการในโพรงมดลูก เช่น ขูดมดลูก หากพบว่าสามารถใส่อุปกรณ์เข้าไปในโพรงมดลูกได้ลึกผิดปกติ เกินขนาดของมดลูกที่ตรวจได้

2. ในกรณีที่รูมดลูกทะลุมีขนาดใหญ่ อาจพบไขมันในช่องท้อง(Omentum)ติดอุปกรณ์ขูดมดลูกออกมาด้วย หรือ อาจมองเห็นลำไส้ออกมาทางช่องคลอดได้

3. ในกรณีที่ทำการผ่าตัดติ่งเนื้อหรือเนื้องอกมดลูกในโพรงมดลูกด้วยขดลวดไฟฟ้า หากตัดลึกเข้าไปในเนื้อมดลูกจนทะลุ จะสังเกตเห็นอวัยวะในช่องท้องหรือในโพรงมดลูกแฟบ ไม่ขยายตัว หรือของเหลวที่ใส่เข้าในโพรงมดลูก หมดไปอย่างรวดเร็วโดยที่ไม่มีของเหลวส่วนที่ไหลกลับมาจากปากมดลูก

4. เลือดออกจากโพรงมดลูกมากผิดปกติ

5. สัญญาณชีพผู้ป่วยเปลี่ยนแปลง

6. ผู้ป่วยมีอาการปวดท้องมากผิดปกติ

7. ในรายที่ไม่สามารถวินิจฉัยได้ตั้งแต่ต้นในขณะผู้ป่วยนอนในโรงพยาบาล ผู้ป่วยกลับไปอยู่ที่บ้านแล้ว ผู้ป่วยจะมีอาการ ปวดท้อง ท้องอืด มีไข้ มีเลือดปนหนองออกทางปากช่องคลอด

รักษามดลูกทะลุอย่างไร?

แนวทางการรักษามดลูกทะลุ ได้แก่

1. ในกรณีที่วินิจฉัยได้ทันทีขณะทำหัตถการในโพรงมดลูก แพทย์จะหยุดหัตถการนั้นๆทันที และให้เฝ้าสังเกตอาการผู้ป่วยเกี่ยวกับการเสียเลือดในโรงพยาบาล ให้ผู้ป่วยงด น้ำและอาหาร ให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ มีการตรวจสัญญาณชีพของผู้ป่วยเป็นระยะๆ ประเมินอาการ/อาการแสดงของผู้ป่วยที่บ่งว่ามีเลือดในช่องท้อง เช่น อาการปวดท้องอย่างมาก อาการแข็งเกร็งบริเวณท้อง หากไม่มีอาการผิดปกติใดๆ แพทย์จะอนุญาตให้ผู้ป่วยกลับไปสังเกตอาการต่อที่บ้านได้

2. ในกรณีที่แผลจากมดลูกทะลุมีขนาดใหญ่ หรือตัดกล้ามเนื้อมดลูกไปมากจนทะลุ มีการเสียเลือดมาก ผู้ป่วยจะปวดท้องมาก สัญญาณชีพไม่คงที่ แพทย์ต้องรีบนำตัวผู้ป่วยไปผ่าตัด เช่น เย็บบริเวณมดลูกที่ทะลุ เพื่อหยุดยั้งเลือดออก และมีการให้เลือดและสารน้ำทดแทน

3. ในกรณีที่เกิดภยันตรายต่อลำไส้ร่วมด้วย จะทำให้เกิดการอักเสบในช่องท้อง ต้องมีการผ่าตัดช่องท้องเพื่อเข้าไปซ่อมแซมส่วนลำไส้ที่ถูกแทงทะลุ และมีการให้ยาปฏิชีวนะต่างๆเพื่อควบคุมการติดเชื้อ

ภาวะแทรกซ้อนของมดลูกทะลุมีอะไรบ้าง?

ภาวะแทรกซ้อน(ผลข้างเคียง)ของมดลูกทะลุที่อาจพบได้ เช่น

1. มีเลือดออกในช่องท้อง ซึ่งหากเสียเลือดมาก จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดช่อท้องฉุกเฉินเพื่อหยุดภาวะเลือดออก

2. มีภยันตรายต่อลำไส้ เช่น ลำไส้ทะลุ ซึ่งต้องได้รับการผ่าตัดช่องท้องฉุกเฉิน เพื่อซ่อมแซมอวัยวะในช่องท้องที่ได้รับภยันตราย

3. ในระยะยาวอาจทำให้เกิดพังผืดในช่องท้องได้ ซึ่งอาจทำให้มีอาการปวดท้องน้อยเรื้อรัง และ/หรือ เกิดภาวะมีบุตรยากในอนาคตได้

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อมีมดลูกทะลุ?

การดูแลตนเองเมื่อมีมดลูกทะลุและแพทย์อนุญาตให้กลับมาดูแลตนเองที่บ้าน ได้แก่

1. ปฏิบัติตามคำแนะนำของ แพทย์ พยาบาล

2. รับประทานยาต่างๆตามคำแนะนำของแพทย์ให้ครบถ้วน ไม่หยุดยาเอง

3. รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน(สุขบัญญัติแห่งชาติ) เพื่อป้องกันการติดเชื้อต่างๆ

4. รับประทานอาหารมีประโยชน์ 5 หมู่ให้ครบถ้วนในทุกวัน เพื่อให้ร่างกายแข็งแรง ลดโอกาสติดเชื้อต่างๆ

5. งด/ห้ามการสวนล้างช่องคลอด

6. สังเกตอาการผิดปกติต่างๆที่ต้องรีบด่วนไปพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัด เช่น ปวดท้องมากผิดปกติ มีไข้ ตกขาวผิดปกติ เช่น กลิ่นเหม็น และ/หรือมีเลือดปน

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ก่อนนัด?

เมื่อมีอาการผิดปกติ เช่น ปวดท้องมากผิดปกติ มีไข้ ตกขาวผิดปกติ กลิ่นเหม็น และ/หรือมีเลือดปน ควรต้องรีบด่วนมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลก่นนัดเสมอ

หากเคยมีมดลูกทะลุแล้ว นานแค่ไหนจึงจะตั้งครรภ์ครั้งใหม่ได้?

ไม่มีตัวเลข/การศึกษาที่แน่นอนว่า ต้องเว้นระยะการตั้งครรภ์ไปนานเพียงใดหลังการมีมดลูกทะลุ แต่ส่วนมาก โดยทั่วไป แพทย์มักแนะนำ การคุมกำเนิดไปประมาณ 3 เดือน ก่อนวางแผนตั้งครรภ์ครั้งใหม่ในกรณีที่รูแผลทะลุที่มดลูกไม่ใหญ่ แต่สำหรับในรายที่รูทะลุใหญ่ที่ต้องมีการผ่าตัดเข้าไปเย็บซ่อมมดลูก แพทย์อาจแนะนำคุมกำเนิดไปประมาณ 6 เดือนเป็นอย่างต่ำ ก่อนวางแผนการตั้งครรภ์ครั้งใหม่

หากตั้งครรภ์หลังจากเคยมีมดลูกทะลุจะเสี่ยงต่อมดลูกแตกหรือไม่?

หากแผล/รูมดลูกทะลุเป็นรูขนาดเล็ก ร่างกายจะมีกลไกในการซ่อมแซมผนังมดลูกด้วยตนเอง และโอกาสเกิดมดลูกแตกเมื่อตั้งครรภ์จึงมักจะน้อย

แต่หากรูมดลูกทะลุใหญ่มาก กล้ามเนื้อมดลูกบริเวณที่แพทย์เย็บซ่อม มักอ่อนแอกว่าบริเวณอื่นๆ มดลูกจึงมีโอกาสแตกได้ง่าย แพทย์ผู้ดูแลสตรีตั้งครรภ์ มักต้องแนะนำให้สตรีตั้งครรภ์ผ่าตัดคลอบุตรก่อนการเจ็บท้องคลอดบุตร

ดังนั้นเวลามีการฝากครรภ์ ผู้ป่วยที่มีประวัติเย็บซ่อมแซมมดลูก จึงต้องบอกแพทย์ พยาบาล ผู้ดูแลด้วยเสมอ

หากตั้งครรภ์หลังจากเคยมีมดลูกทะลุ สามารถคลอดเองได้หรือไม่?

หากแผลมดลูกทะลุเป็นรูขนาดเล็ก สามารถคลอดทางช่องคลอดได้เอง แต่หากรูมดลูกทะลุใหญ่มาก กล้ามเนื้อมดลูกบริเวณที่เย็บซ่อมมักอ่อนแอกว่าบริเวณอื่นๆ แพทย์มักแนะนำการผ่าท้องคลอดบุตร

บรรณานุกรม

  1. http://emedicine.medscape.com/article/1848239-overview [2017,Jan21]
  2. https://www.uptodate.com/contents/uterine-perforation-during-gynecologic-procedures? [2017,Jan21]
  3. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/tog.12056/pdf [2017,Jan21]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 5 คน sirikul saksinichatnantaporn a1v4d PPaapp Panupol
Frame Bottom