Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

หลอดเลือดดำ  ระบบโลหิตวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บวม 

บทนำ

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ (Venous thrombosis) หรือบางคนอาจคุ้นเคยกับชื่อ “ภาวะหลอดเลือดดำอุดตัน” มีความสำคัญที่ควรรู้อย่างยิ่ง เนื่องจากหากเกิดภาวะนี้แล้วไม่สามารถวินิจฉัยและรักษาได้ทันท่วงที อาจมีปัญหาสำคัญตามมาจนผู้ป่วยเสียชีวิตได้ ทั้งๆที่ ภาวะนี้รักษาได้ผลดีเมื่อรู้ตั้งแต่แรก

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำพบได้ทั้งในเด็กและในผู้ใหญ่ แต่พบในผู้ใหญ่มากกว่า และเกิดได้ทั้งกับ


ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำสำคัญอย่างไร?

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ

เมื่อเกิดภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำจะส่งผลทำให้เลือดผ่านหลอดเลือดนั้นได้ยาก มีผลเสียต่ออวัยวะที่เกี่ยวข้อง และหากลิ่มเลือดนั้นหลุดไปตากระแสเลือด (โลหิต) และไปอุดตันในหลอดเลือดที่ปอด (Pulmonary artery หรือหลอดเลือดที่แตกออกเป็นหลอดเลือดสาขา) จะทำให้เกิด “ภาวะหลอดเลือดอุดตันในปอด” (Pulmonary embolism) ส่งผลให้เกิดปัญหาต่อระ บบทางเดินหายใจ และระบบหัวใจและหลอดเลือด ทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ในเวลารวดเร็วถ้าไม่สามารถรักษาแก้ไขได้ทัน

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำเกิดได้อย่างไร?

การเกิดภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำเป็นผลจากปัจจัยสำคัญ 3 อย่างคือ

  1. การเปลี่ยนแปลงการไหลเวียนของเลือดดำเช่น เลือดไหลเวียนช้าลงหรือไม่ไหลเวียน (Stasis)
  2. การมีบาดแผลที่ผนังด้านในของหลอดเลือดดำ (Vascular endothelial injury)
  3. เลือดแข็งตัวได้ง่าย (Hypercoagulability) เช่น มีปัจจัยการแข็งตัวของเลือดมากเช่น มีเกล็ด เลือดสูงมาก หรือมีเลือดข้นมากกว่าปกติ หรือมีสารที่ต้านการแข็งตัวของเลือดต่ำกว่าปกติ (ภาวะ เกล็ดเลือดต่ำ หัวข้อกลไกการแข็งตัวของเลือด)

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำมีสาเหตุจากอะไร?

สาเหตุที่ทำให้เกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำมีทั้ง

  • สาเหตุที่เกิดจากกรรมพันธุ์ คือเป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม ซึ่งเมื่อศึกษารายละเอียดพบว่ามีความผิดปกติในระดับยีนหรือจีน (Gene, หน่วยพันธุกรรมที่นำสารพันธุกรรมจากบิดาหรือ มารดาสู่บุตร
  • และสาเหตุส่วนที่เกิดตามหลังการเกิดโรคหรือเกิดภาวะต่างๆ ทั้งที่ปกติ (เช่น การตั้ง ครรภ์) และผิดปกติ

มีการศึกษาพบว่าสาเหตุของการเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำประมาณครึ่งหนึ่งเกิดจาก ทั้งสาเหตุทางพันธุกรรมร่วมกับปัจจัยเสริมอื่นๆอีกหลายปัจจัย ซึ่งปัจจุบัน 80% ของภาวะนี้ แพทย์สามารถหาสาเหตุได้

สาเหตุที่ทำให้เกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำได้แก่

  1. สาเหตุจากพันธุกรรม เช่น
    • มีปัจจัยแข็งตัวของเลือดเพิ่มมากขึ้นกว่าปกติ
    • ขาดโปรตีนที่ต้านการแข็งตัวของเลือดเช่น โปรตีนซี (Protein C) โปรตีนเอส (Protein S) แอนติธรอมบิน III (Antithrombin III)

    ทั้งนี้ การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำจากสาเหตุทางพันธุกรรม จะมีอุบัติการณ์และความชุกแตกต่างกันในแต่ละชาติพันธุ์

  2. สาเหตุที่เกิดตามหลังภาวะต่างๆได้แก่

    อนึ่ง ในผู้ป่วยเด็ก ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำส่วนใหญ่ (สองในสาม) เกิดจากการใส่สายสวน (Catheter) เข้าไปในหลอดเลือดดำเช่น เป็นทางให้สารน้ำ เลือด สารอาหาร ยาปฏิชีวนะ และ/หรืออื่นๆที่จำเป็นในการรักษาโรคต่างๆ หรือเกิดตามหลังโรคหัวใจที่เป็นมาแต่กำเนิด

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำตำแหน่งที่พบบ่อย

ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำเกิดได้ทั้งในหลอดเลือดดำที่อยู่ตื้นๆ (Superficial vein throm bosis) หรือเกิดในหลอดเลือดที่อยู่ลึก (Deep vein thrombosis) แต่อาการที่พบบ่อยคือ จากมีลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่อยู่ลึกของขาและของปอด

อาการของภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่อยู่ลึกหรือภาวะหลอดเลือดดำอุดตันจะขึ้น อยู่กับตำแหน่งของหลอดเลือด ตำแหน่งในหลอดเลือดที่เกิดลิ่มเลือด และขนาดความยาวของตัวลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ

การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึกที่ขา

จะมีอาการขาบวม ปวด คลำดูร้อน หรือคลำได้หลอดเลือดเป็นเส้นแข็ง เนื่องจากมีการแข็งตัวของเลือดในหลอดเลือดดำ และเห็นมีการเปลี่ยน สีที่ผิวหนัง เริ่มแรกจะมีสีแดงหากนานไปจะเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่ขาส่วนต้นหรือเกิดในหลอดเลือดดำแถวช่วงต้นขา จะเสี่ยงต่อการมีหลอดเลือดอุดตันที่ปอดด้วย

การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดของปอด

ภาวะนี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอาการดังนี้

ซึ่งหากให้การรักษาไม่ทันท่วงทีผู้ป่วยอาจเสียชีวิต(ตาย) ดังนั้นควรมีเบอร์โทรศัพท์ของ โรงพยาบาลที่มีรถรับส่งฉุกเฉินติดไว้ใกล้มือเสมอ เพราะหากมีอาการดังกล่าวต้องรีบตามรถพยา บาลฉุกเฉินมารับอย่างรวดเร็ว (ในต่างประเทศมีเบอร์โทรศัพท์ 911 ในประเทศไทยอาจประสาน 191 ให้ติดต่อให้ หรือโทรศัพท์เรียกรถพยาบาลฉุกเฉินเบอร์เดียวทั่วประเทศไทยคือ “โทรฯ 1669” สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ กระทรวงสาธารณสุข (สพฉ.) ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง)

การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึกที่แขน

มักเกิดจากมีการกดหลอดเลือดดำแขนส่วนที่ออกมาจากทรวงอกเช่น ถูกกดจากกระดูกซี่โครงหรือจากพังผืดหรือเอ็น เป็นต้น ซึ่งจะพบว่าแขนและบริเวณหน้าอกหรือใบหน้าบวม มีอาการปวด หรืออาจมีการเปลี่ยนสีของผิวหนังในบริเวณนั้นเริ่มจากสีแดงก่อนต่อไปสีจึงคล้ำลง

อะไรเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่อยู่ลึก?

มีผู้ศึกษาว่าผู้ที่มีลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่อยู่ลึกพบปัจจัยเหล่านี้บ่อยคือ

  • ประมาณ 45% ของผู้ป่วยมีประวัตินอนนิ่งๆนานกว่า 48 ชั่วโมงติดต่อกันในเดือนก่อนที่จะป่วย
  • ประมาณ 38% มีประวัติผ่าตัดภายใน 3 เดือนนำมาก่อน
  • ประมาณ 34% มีประวัติเป็นโรคมะเร็งเมื่อ 3 เดือนนำมาก่อน
  • ประมาณ 34% มีประวัติติดเชื้อ
  • ประมาณ 26% มีประวัตินอนรักษาตัวในโรงพยาบาลก่อนหน้านั้น
  • มีผู้ป่วยเพียงประมาณ 11% ที่ไม่มีปัจจัยดังกล่าวข้างต้น และพบหนึ่งในสามมีปัจจัย ข้างต้น 1 ถึง 2 ปัจจัย และครึ่งหนึ่งมีปัจจัยตั้งแต่ 3 ปัจจัยขึ้นไป
  • สำหรับผู้ป่วยที่มีประวัติครอบครัวมีภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ จะมีโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดภาวะนี้ได้สูงขึ้นมาก

การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่อยู่ตื้นๆมีความสำคัญอย่างไร?

การเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำที่อยู่ตื้นๆอาจไม่ทำให้เกิดอาการมากนัก แต่ก็อาจเป็นอาการเกิดตามมาจากโรครุนแรงอื่นๆได้ ที่สำคัญและต้องการการวินิจฉัย และการตรวจรักษาอย่างทันท่วงทีเช่น โรคมะเร็งที่ซ่อนเร้นอยู่ในอวัยวะภายในเช่น โรคมะเร็งของอวัยวะในช่องท้อง เป็นต้น จึงไม่ควรละเลยควรไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุต่อไป

อาการจากเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำตื้นๆมักเป็นการอักเสบของหลอดเลือดนั้นๆร่วมด้วย จึงส่งผลให้เกิดการบวมไม่มาก แดง อุ่น เจ็บ ตามแนวของหลอดเลือด รวมทั้งคลำได้หลอด เลือดเส้นนั้นแข็งเป็นลำ มักพบได้ตาหลอดเลือดขาและแขน

แพทย์วินิจฉัยอย่างไรเมื่อสงสัยภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ?

แพทย์วินิจฉัยภาวะมีลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำได้จาก การซักประวัติทางการแพทย์ เช่น อาการและการเจ็บป่วยต่างๆโดยละเอียด เพื่อหาปัจจัยที่เกี่ยวข้องที่อาจทำให้เกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำดังได้กล่าวแล้ว รวมถึงประวัติครอบครัว หรือประวัติหญิงที่มีการตายของทารกในครรภ์หลายครั้ง จากนั้นแพทย์จะตรวจร่างกายโดยละเอียดเพื่อตรวจดูว่า ผู้ป่วยมีอาการลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ หรือเป็นอาการจากสาเหตุอื่นๆที่คล้ายกัน เนื่องจากอาการปวด บวม แดง ร้อน เป็นอาการของการอักเสบอื่นๆได้เช่น การติดเชื้อ การบาดเจ็บของกล้ามเนื้อหรือเอ็น เป็นต้น และแพทย์จะตรวจหาโรคอื่นๆที่อาจเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะนี้เช่น โรคมะเร็ง โรคเอสแอลอี โรคไตเรื้อรัง ซึ่งในเด็กมักพบมีสาเหตุจากโรคหัวใจแต่กำเนิดได้บ่อย

อย่างไรก็ตามแพทย์จะไม่สามารถวินิจฉัยได้แน่นอนจากการซักประวัติและการตรวจร่าง กายเท่านั้น แพทย์จะเจาะเลือดตรวจหาหลักฐานการมีลิ่มเลือดในหลอดเลือด หรือการมีปัจจัยผิดปกติในเลือดดังได้กล่าวแล้ว และร่วมกับการตรวจทางเอกซเรย์ต่างๆเช่น การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือด (Compression ultrasonography) หรือการตรวจภาพหลอดเลือดด้วยคลื่นแม่เหล็กเอ็มอาร์วี (MRV, Magnetic resonance venography) และในกรณีที่มีลิ่มเลือดเกิดในหลอดเลือดดำที่อยู่ลึก แพทย์อาจตรวจภาพปอดทางเวชศาสตร์นิวเคลียร์ (รังสีที่ใช้ตรวจและรักษาโรค) ที่เรียกว่า การสะแกนภาพปอด (Lung scan) เพื่อหาหลักฐานของลิ่มเลือดอุดตันที่ปอด ทั้งนี้แพทย์จะพิจารณาตามความเหมาะสมว่าจะใช้การตรวจชนิดใดร่วมกับการตรวจอะไร เพื่อให้ได้ผลการวินิจฉัยที่ถูกต้องรวดเร็ว เพราะการรักษาทันท่วงทีจะได้ผลการรักษาที่ดี

เมื่อแพทย์วินิจฉัยว่ามีลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำได้แล้ว แพทย์ก็จะหาสาเหตุของภาวะ หรือโรคอื่นๆที่เป็นสาเหตุให้เกิดลิ่มเลือดด้วยเพื่อการรักษาต่อไป

รักษาภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำอย่างไร?

เมื่อวินิจฉัยว่ามีลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ แพทย์จะให้ยาเพื่อยับยั้งไม่ให้มีลิ่มเลือดเกิดมากขึ้นไปอีก การให้ยามีทั้งยาฉีดและยากิน การให้ยาฉีดอาจให้ในระยะแรกๆและให้ยากินต่อไปอีกอย่างน้อย 3 เดือน ยากินที่แพร่หลายคือ ยา Warfarin (ชื่อการค้า Coumadin) เมื่อให้ยานี้แพทย์จะเจาะเลือดติดตามผลของยาโดยเฉพาะในระยะแรกๆ ดังนั้นอาจมีการปรับขนาดยา ผู้ป่วย ควรพบแพทย์ตามนัด และกินยาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด การกินยาผิดขนาดอาจไม่ได้ผลต่อการรักษา และถ้ากินมากเกินไปอาจมีเลือดออกผิดปกติได้

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อมีภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ? ควรพบแพทย์เมื่อไร?

เมื่อมีภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ ควรระวังเรื่องการกินยาตามแพทย์แนะนำ ควรตรวจติดตาอาการตามแพทย์นัด ควรต้องป้องกันการเกิดภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำซ้ำ ซึ่งจะกล่าวในหัวข้อต่อไป หากมีอาการผิดปกติเช่น ปวดแขน ขา ปวดศีรษะ ปวดท้อง เจ็บหน้าอก หรือมีเลือดออกผิดปกติให้รีบพบแพทย์ก่อนนัดหรือฉุกเฉิน ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ

เนื่องจากการเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำให้ผลการรักษาที่ดี แต่หากไม่รักษาอาจเป็นมากขึ้น และอาจเกิดหลอดเลือดอุดตันที่ปอดตามมาได้ ซึ่งหากรักษาไม่ทันอาจถึงกับเสียชีวิต ดังนั้นถ้ามีอาการปวด บวม แดง ร้อน ที่ขา แขน หน้าอก ใบหน้า หรืออาจปวดท้องรุนแรง ควรต้องรีบไปพบแพทย์เนื่องจากอาจเป็นอาการลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำส่วนลึก

แต่หากมีอาการหายใจลำบาก เจ็บหน้าอกเหมือนถูกแทงเวลาหายใจเข้า ไอ หรือไอเป็นเลือด หัวใจเต้นเร็ว ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องรีบเรียกการรักษาพยาบาลสายด่วน (โปรดศึก ษาข้อมูลการพยาบาลสายด่วนที่สุดของท่านไว้ล่วงหน้า และติดเบอร์โทรศัพท์ไว้ในที่ที่เห็นได้ชัดเจน)

การพบภาวะลิ่มเลือดที่หลอดเลือดดำส่วนตื้นเช่น หลอดเลือดขอดที่ขา ไม่ควรวางใจ อาจมีสาเหตุมาจากโรคหรือภาวะที่ต้องการการตรวจวินิจฉัยและรักษาเช่นกันดังกล่าวแล้ว ดัง นั้นจึงควรรีบพบแพทย์ แต่สามารถรอพบในวันเวลาราชการได้

ป้องกันภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำอย่างไร?

ภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำอาจเกิดจากปัจจัยที่สามารถป้องกันได้ และยังป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำได้ ดังนั้นควรปฏิบัติตัวดังนี้

  1. อย่านั่งท่าเดียวนานๆเช่น การเดินทางโดยเครื่องบินในระยะไกล ควรยืนขึ้นและเดินไปมาทุก 1 - 2 ชั่วโมง
  2. ไม่สูบบุหรี่ก่อนเดินทาง เนื่องจากบุหรี่เป็นปัจจัยในการเกิดลิ่มเลือดในหลอดเลือดอย่างหนึ่ง หากหลีกเลี่ยงได้ควรหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่เสียเลย
  3. ใส่เสื้อผ้าสบายๆไม่รัดแน่นเพื่อเพิ่มการไหลเวียนของเลือด
  4. หมั่นขยับแขน ขา ข้อเท้า และเท้า เพื่อเพิ่มการไหลเวียนของเลือด
  5. ดื่มน้ำมากๆอย่างน้อยวันละ 6 - 8 แก้วเมื่อไม่มีโรคที่แพทย์ให้จำกัดน้ำดื่ม
  6. ใส่ถุงเท้ายาวชนิดช่วยพยุงขาเพื่อช่วยพยุงหลอดเลือดขาเมื่อต้องทำงานที่ต้องยืนนานๆ
  7. อย่าดื่มเหล้าหรือกินยานอนหลับที่จะทำให้นอน หรือนั่งนิ่งๆอยู่ในท่าเดียวนานเกิน ไป

บรรณานุกรม

1. Bauer KA. Hypercoagulable state. In: Hoffman R, Benz EJ. Jr, Shattil SJ, et al, eds. Hoffman Hematology: Basic Principles and Practice. Philadelphia, Pa: Churchill Livingstone Elsevier; 2009: p2021-41.
2. Bauer KA. Overview of the causes of venous thrombosis.http:// www.uptodate.com[2015,Feb7]
3. Grant BJB. Diagnosis of suspected deep vein thrombosis of the lower extremity.http://www.uptodate.com [2015,Feb7]
4. Lim W, Crowther MA, Ginsberg JR. Venous thromboembolism. In: Hoffman R, Benz EJ. Jr, Shattil SJ, et al, eds. Hoffman Hematology: Basic Principles and Practice. Philadelphia, Pa: Churchill Livingstone Elsevier; 2009:p2043-53.
5. Doctors and editors at Up To Date. Patient information: Blood clots in the legs or lungs (The Basics). http://www.uptodate.com [2015,Feb7]
6. Thompson BT. Overview of acute pulmonary embolism in adults http://www.uptodate.com/contents/overview-of-acute-pulmonary-embolism-in-adults[2015,Feb7]

Updated 2015, Feb 7

เว็บบอร์ด
User โรคมือเท้าปาก จากโรงเรียนหนูน้อย อาการเจ็บซี่โครง อาจเกิดจากการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อ และ/หรือของกระดูกซี่โครง ดังนั้นจึงขึ้นกับว่าคุณไปทำอะไรมา เช่น การออกแรงใช้กล้ามเนื้อ/กระดูก.... โดย Tippatai » 02/05/2012

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน titsanu.praman
Frame Bottom