Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ท่อไต  ระบบทางเดินปัสสาวะ 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปวดท้อง  ปวดหลัง 

บทนำ

นิ่วในท่อไต (Ureteric stone หรือ Ureteric calculi) เป็นโรคพบได้บ่อยโรคหนึ่ง พบได้ประมาณ 10% ของประชากรทั่วโลก โดยเกิดจากมีก้อนนิ่วเล็กๆหลุดจากก้อนนิ่วในไตหล่นเข้ามาอยู่ในท่อไตซึ่งเป็นอวัยวะอยู่ต่อจากไต

ท่อไต เป็นอวัยวะมีหน้าที่นำส่งน้ำปัสสาวะจากไตเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ เป็นอวัยวะคู่เช่น เดียวกับไตคือ ท่อไตซ้ายและท่อไตขวา มีลักษณะเป็นท่อขนาดเล็กขนาบอยู่ด้านข้างของกระดูกสันหลังช่วงเอวทั้งซ้ายและขวา ยาวประมาณ 25 - 30 เซนติเมตร (ซม.) เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3 - 5 มิลลิเมตร (มม.) ผนังของท่อเป็นเยื่อเมือกและกล้ามเนื้อ เพื่อบีบตัวช่วยการเคลื่อนตัวของน้ำปัสสาวะจากไตสู่กระเพาะปัสสาวะ

นิ่วในท่อไตส่วนใหญ่จะมีขนาดเล็กกว่า 5 มม. แต่อาจพบมีขนาดใหญ่กว่า 1 ซม.ได้ ซึ่งโดยทั่วไปนิ่วในท่อไตเมื่อมีขนาดประมาณ 1 มม. 87% จะหลุดออกมาได้เองกับน้ำปัสสาวะ ถ้าขนาด 2 - 4 มม. 5 - 7 มม. 7 - 9 มม. และขนาดใหญ่กว่า 9 มม. ประมาณ 76%, 60%, 48% และ 25% ตามลำดับ จะหลุดได้เอง ซึ่งนอกจากขนาดของก้อนนิ่วแล้ว โอกาสที่นิ่วจะหลุดได้เองยังขึ้นกับตำแหน่งกล่าวคือ ก้อนนิ่วในส่วนปลายท่อไตจะหลุดได้ง่ายกว่าก้อนนิ่วที่อยู่ในส่วนต้นหรือในส่วนกลางของท่อไต

โดยทั่วไปประมาณ 95% ก้อนนิ่วจะหลุดได้เองภายในระยะเวลา 4 - 6 สัปดาห์นับจากวินิจฉัยโรคได้

และเนื่องจากเป็นโรคสืบเนื่องกับนิ่วในไต จึงพบนิ่วในท่อไตได้ในผู้ใหญ่ และพบในผู้ชาย บ่อยกว่าในผู้หญิง 2 - 3 เท่าเช่นเดียวกับในโรคนิ่วในไต

นิ่วในท่อไตมีสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงจากอะไร?

นิ่วในท่อไต

เนื่องจากนิ่วในท่อไตเป็นก้อนนิ่วที่หล่นมาจากนิ่วในไต ดังนั้นชนิดของนิ่วจึงเช่นเดียวกับในไตกล่าวคือ ส่วนใหญ่ประมาณ 75 - 85% เป็นนิ่วมีส่วนประกอบส่วนใหญ่เป็นแคลเซียม ซึ่งคือ แคลเซียมออกซาเลต (Calcium oxalate) 10 - 15% เป็นชนิด Struvive stone (แอมโมเนียม แมกนีเซียม ฟอสเฟต/Ammonium magnesium phosphate) 5 - 8% เป็นชนิดเกิดจากกรดยูริค (Uric acid) และประมาณ 1% เกิดจากสารซีสตีน (Cystine) ซึ่งกลไกการเกิดนิ่วเหล่านี้คือ การตกตะกอนของสารเหล่านี้เรื้อรัง จนในที่สุดรวมตัวกันเป็นก้อนนิ่ว ซึ่งสาเหตุที่ทำให้สารเหล่านี้ตกตะกอน เกิดได้จากหลายสาเหตุเช่น มีสารเหล่านี้เข็มข้นในปัสสาวะผิดปกติ หรือมีการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ จึงก่อให้ปัสสาวะแช่ค้างอยู่นานในไตเช่น ท่อปัสสาวะตีบจากท่อปัสสาวะอักเสบติดเชื้อเรื้อรังหรือตีบแต่กำเนิด

นอกจากนั้น ปัจจัยเสี่ยงสำคัญในการเกิดนิ่วในท่อไตเป็นปัจจัยเสี่ยงเดียวกับการเกิดนิ่วในไต เพราะเป็นการเกิดโรคสืบเนื่องกัน เช่น

  • จากพันธุกรรม
  • จากดื่มน้ำน้อย
  • จากมีการติดเชื้อเรื้อรังในทางเดินปัสสาวะ
  • จากกินอาหารมีสารต่างๆที่ก่อการตกตะกอนในปัสสาวะในปริมาณสูงต่อเนื่อง (อ่านเพิ่มเติมในเรื่อง นิ่วในไต)

นิ่วในท่อไตมีอาการอย่างไร?

อาการพบบ่อยของโรคนิ่วในท่อไตคือ เมื่อก้อนนิ่วมีขนาดเล็ก ผู้ป่วยจะไม่มีอาการ นิ่วจะผ่านออกมาทางปัสสาวะได้เอง แต่เมื่อก้อนนิ่วมีขนาดใหญ่ขึ้น หรือเมื่อมีการติดเชื้อในไต และ/หรือในกระเพาะปัสสาวะ จะส่งผลให้ท่อไตอักเสบบวม รูท่อไตจึงตีบแคบลง ก้อนนิ่วจึงค้างติดอยู่ได้ง่ายในท่อไต ซึ่งอาการพบบ่อยของนิ่วในท่อไตคือ

แพทย์วินิจฉัยนิ่วในท่อไตได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยนิ่วในท่อไตได้จาก ประวัติอาการ ประวัติการเคยเป็นนิ่วในไตหรือในท่อปัสสาวะ หรือปัสสาวะมีก้อนนิ่วปน การตรวจร่างกาย การตรวจปัสสาวะ การตรวจภาพไตหลอดไตด้วยเอกซเรย์และ/หรืออัลตราซาวด์ และอาจมีการตรวจอื่นๆเพิ่มเติมตามดุลพินิจของแพทย์ เช่น การส่องกล้องตรวจทางเดินปัสสาวะ

อนึ่ง นิ่วในถุงน้ำดี (ซึ่งไม่ได้มีอะไรเกี่ยวข้องกับนิ่วในไตหรือนิ่วในท่อไต เป็นคนละเรื่อง คนละโรค แต่ให้อาการคล้ายคลึงกันได้) และอาการของโรคนิ่วในท่อไต มักคล้ายคลึงกับการปวดท้องจากหลายสาเหตุ เช่น โรคแผลในกระเพาะอาหาร และโดยเฉพาะเมื่อเป็นนิ่วในท่อไตข้างขวา แพทย์ต้องแยกออกจากโรคไส้ติ่งอักเสบและโรคนิ่วในถุงน้ำดี

รักษานิ่วในท่อไตอย่างไร?

แนวทางการรักษาโรคนิ่วในท่อไตขึ้นกับขนาดของก้อนนิ่ว การที่ผู้ป่วยมีการติดเชื้อร่วมด้วย และโรคของไต (เช่น เมื่อมีไตบวมร่วมด้วย) ซึ่งในผู้ป่วยที่ก้อนนิ่วเล็กกว่า 1 ซม. ไม่ติดเชื้อ ไม่มีโรคของไต แพทย์มักให้ยาแก้ปวด ยาขับนิ่ว ยาปฏิชีวนะ ยาลดบวม และแนะนำให้ดื่มน้ำมากๆ อาจวันละถึง 2 ลิตร เพื่อรอให้นิ่วหลุดออกได้เอง โดยจะนัดตรวจผู้ป่วยบ่อยๆร่วมกับการตรวจตำแหน่งของนิ่วด้วยอัลตราซาวด์ แต่ถ้าก้อนนิ่วไม่เคลื่อนที่ อาจพิจารณาเอาก้อนนิ่วออก ซึ่งมักเป็นการสลายนิ่ว แต่บางครั้งอาจเป็นการผ่าตัด ทั้งนี้ขึ้นกับข้อบ่งชี้ทางการแพทย์และดุลพินิจของแพทย์ แต่ถ้านิ่วก้อนใหญ่ตั้งแต่ 1 ซม.ขึ้นไป ผู้ป่วยติดเชื้อและ/หรือมีโรคของไต แพทย์มักแนะนำการสลายนิ่วตั้งแต่แรก

นอกจากนั้นคือ การรักษานิ่วในไต เพราะตราบใดที่ยังมีนิ่วในไต ก็จะมีโอกาสเกิดนิ่วในท่อไตย้อนกลับเป็นซ้ำเสมอ

มีผลข้างเคียงจากนิ่วในท่อไตไหม?

ผลข้างเคียงที่อาจพบได้จากโรคนิ่วในท่อไตคือ การติดเชื้อของไต และถ้าก้อนนิ่วอุดกั้นท่อไตเรื้อรัง อาจเป็นสาเหตุให้ไตข้างนั้นบวม ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อไตข้างนั้นเสียการทำงานและเกิดเป็นโรคไตเรื้อรังได้

นิ่วในท่อไตรุนแรงไหม?

โดยทั่วไปนิ่วในท่อไตเป็นโรคไม่รุนแรง รักษาได้ ยกเว้นเมื่อปล่อยเรื้อรังจนไตเสียการทำงาน

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อมีนิ่วในท่อไต? ควรพบแพทย์เมื่อไร?

การดูแลตนเองเมื่อมีนิ่วในท่อไตและการพบแพทย์ ได้แก่ เมื่อมีอาการดังกล่าวควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเป็นการฉุกเฉินเสมอ เพื่อป้องกันการเกิดผลข้างเคียงต่อไต ไม่ควรซื้อยากินเอง นอกจากนั้นคือ ต้องรักษานิ่วในไตด้วยเสมอตามแพทย์แนะนำ

ป้องกันนิ่วในท่อไตได้อย่างไร?

การป้องกันนิ่วในท่อไตคือ การป้องกันนิ่วในไตนั่นเอง เพราะสาเหตุของนิ่วในท่อไตเกิดจากนิ่วในไต ซึ่งที่สำคัญคือ

บรรณานุกรม

1. Braunwald, E., Fauci, A., Kasper, L., Hauser, S., Longo, D., and Jameson, J. (2001). Harrison’s principles of internal medicine (15th ed.). New York: McGraw-Hill.
2. Cooper, J., Stack, G., and Cooper, T. (2000). Intensive medical management of ureteral calculi. Urology. 56, 575-578.
3. Gettman, M., and SEGURA, J. (2001). Current evaluation and management of renal and ureteral stones. Saudi Medical Journal. 22,306-314.
4. Lee, F. (2008). Update on the management of ureteric stones. The Hong Kong Medical Diary. 13, 11-12.
5. Taylor, J., and Rideout, S. (2011). Ureteral calculi: what should you consider before intervening. The Journal of Family Practice. 60, 232-233.
6. Wolf,J. et al. (2014). Nephrolithiasis. http://emedicine.medscape.com/article/437096-overview#showall [2014,Sept 20].

Updated 2014, Sept 20

เว็บบอร์ด
User โรคมือเท้าปาก จากโรงเรียนหนูน้อย อาการเจ็บซี่โครง อาจเกิดจากการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อ และ/หรือของกระดูกซี่โครง ดังนั้นจึงขึ้นกับว่าคุณไปทำอะไรมา เช่น การออกแรงใช้กล้ามเนื้อ/กระดูก.... โดย Tippatai » 02/05/2012

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom