Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ตา  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อรา 

บทนำ

ยานาตามัยซิน(Natamycin หรือ Natacyn) หรือจะเรียกอีกชื่อว่ายาไพมาริซิน(Pimaricin) เป็นสารประกอบที่ผลิตจากกระบวนการหมักโดยเชื้อแบคทีเรียที่มีชื่อว่า Streptomyces natalensis ประโยชน์ที่มนุษย์นำมาใช้คือ ในด้านอุตสาหกรรมอาหาร โดยใช้ยานาตามัยซินช่วยป้องกันการเกิดเชื้อราในผลิตภัณฑ์นมและอาหาร แต่ทางคลินิก ยานี้ถูกนำมาใช้เป็นยาต้านเชื้อราชนิดต่างๆ อย่างเช่น เชื้อราชนิด Candida, Aspergillus, Cephalosporium, Fusarium, และ Penicillium โดยยานาตามัยซินที่นำมาใช้ทางคลินิกจะมีรูปแบบผลิตภัณฑ์เป็น ยาหยอดตา ยาทาผิวหนัง รวมไปถึงยาลูกอม

ธรรมชาติของยานาตามัยซินจะถูกดูดซึมได้ต่ำมากจากระบบทางเดินอาหาร (ประมาณ2%) จึงเป็นเหตุผลที่ไม่สามารถใช้ยานาตามัยซินเป็นยารับประทานในการรักษาการติดเชื้อรากับอวัยวะต่างๆของร่างกาย การศึกษาภายในห้องทดลอง ยังพบอีกว่า ยานาตามัยซินไม่ก่อใหเกิดพิษเฉียบพลันต่อร่างกาย และการใช้เป็นสารถนอมอาหารหรือรูปแบบยาลูกอม ก็ไม่มีผลกระทบต่อแบคทีเรียตามธรรมชาติ(Normal intestinal flora, เชื้อประจำถิ่น) ที่อยู่ในระบบทางเดินอาหารแต่อย่างใด

จากการศึกษาวิจัยกับมนุษย์ที่บริโภคยานาตามัยซินขนาด 500 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/วัน เป็นเวลาหลายวันต่อเนื่อง อาจทำให้มีอาการข้างเคียง(ผลข้างเคียง)อย่าง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน และท้องเสียตามมา

ทั้งนี้ผลิตภัณฑ์ยานาตามัยซินที่พบเห็นในประเทศไทย จะเป็นยาหยอดตาเพื่อรักษาและป้องกันการอักเสบหรือการติดเชื้อราในตา โดยต้องหยอดยาบ่อยครั้งในช่วงเริ่มต้น จากนั้นจึงค่อยเว้นระยะห่างของการหยอดยาได้ยาวนานขึ้น ระยะเวลาของการรักษา/การใช้ยานี้ประมาณ 2 – 3 สัปดาห์ โดยต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์ผู้รักษา

อนึ่ง ห้ามผู้ป่วยใช้ยาหยอดตาชนิดอื่นร่วมกับยาหยอดตานาตามัยซินโดยมิได้ปรึกษาแพทย์ผู้รักษาก่อน ผู้ป่วยอาจรู้สึกระคายเคืองตาเล็กน้อยขณะที่ใช้ยานี้ หรืออาจไม่พบเห็นอาการข้างเคียงเลยก็ได้ และห้ามการใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตรและเด็ก

ยานาตามัยซินเป็นยาหยอดตาที่ใช้กับการอักเสบของตาที่มีสาเหตุจากเชื้อราเท่านั้น ไม่สามารถใช้รักษาภาวะตาอักเสบจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อไวรัส การใช้ยาหยอดตาชนิดนี้จะต้องทำตามคำแนะนำของแพทย์/เภสัชกร เช่น เขย่าขวดยาทุกครั้งก่อนหยอดตาทั้งนี้ด้วยเป็นยาหยอดตาประเภทยาน้ำแขวนตะกอนนั่นเอง จากนั้นจึงปฏิบัติตามขั้นตอนของการหยอดตา อาทิเช่น

  • ล้างมือก่อนและหลังหยอดตา
  • เมื่อจะหยอดยา ให้หงาย/เงยศีรษะไปด้านหลังเล็กน้อย แล้วใช้ปลายนิ้วดึงลงหนังตาล่างเบาๆ
  • จากนั้นหยอดตาตามคำสั่งแพทย์ เช่น 1 หยด โดยห้ามมิให้ปลายหลอดยาสัมผัสกับตา
  • หลังหยอดตา ให้หลับตาแล้วใช้นิ้วกดคลึงที่มุมตาเพียงเบาๆ เพื่อให้ตัวยากระจายทั่วทั้งตา และทิ้งเวลารอประมาณ 1 นาทีจึงลืมตา ทั้งนี้เพื่อป้องกันมิให้ยาไหลย้อนออกจากตา
  • กรณีหยอดยา 2 หยด ให้หยอดยาหยดที่ 2 ตามขั้นตอนที่กล่าวมา แต่เว้นระยะห่างจากหยดแรกประมาณ 5 นาทีเป็นอย่างต่ำ เพื่อป้องกันปริมาณยาไหลออกจากตามากเกินไป

นอกจากนี้ ก่อนการใช้ยาหยอดตานาตามัยซิน ควรสังเกตว่า หากตัวผลิตภัณฑ์มีสีที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม หรือมีสิ่งแปลกปลอมเจือปน ให้หยุดการใช้ยาหยอดตาขวดนั้น และ เมื่อใช้ยาหยอดตานี้ไปแล้วระยะเวลาหนึ่งตามที่แพทย์แนะนำ แล้วพบว่าอาการไม่ดีขึ้นเลย หรืออาการกลับแย่ลง ควรต้องรีบกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลก่อนนัด เพื่อแพทย์พิจารณาปรับการรักษา

ประการสุดท้าย หากผู้ป่วยมีการใช้ยานาตามัยซินเกินขนาด ให้ล้างตาเพื่อล้างยานี้ออก ด้วยน้ำสะอาดทันที

ยานาตามัยซินมีจำหน่ายตามร้านขายยาตั้งแต่ขนาดกลางขึ้นไป และหากผู้บริโภค/ผู้ป่วยต้องการทราบข้อมูลยานี้เพิ่มเติม สามารถสอบถามได้จาก แพทย์ หรือจากเภสัชกรโดยทั่วไป

นาตามัยซินมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

นาตามัยซิน

ยานาตามัยซินมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อรักษาการอักเสบของเนื้อเยื่อชนิดต่างๆของตาจากการติดเชื้อรา เช่น

นาตามัยซินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยานาตามัยซินสามารถต่อต้านเชื้อราชนิดต่างๆ อาทิเช่น Yeast, Candida, Aspergillus, Cephalosporium, Fusarium, โดยตัวยาจะเข้าจับเยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อราที่มีชื่อเรียกว่า เออร์โกสเตอรอล (Ergosterol) ส่งผลให้เยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อราอ่อนแอและเกิดการสูญเสียเกลือที่มีประจุไฟฟ้าอย่างโพแทสเซียม และโซเดียม การเสียสมดุลของเกลือดังกล่าว ทำให้เป็นปัญหาต่อการดำรงชีวิตของเชื้อรา และเป็นเหตุให้เชื้อราตายในที่สุด

นาตามัยซินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

สำหรับประเทศไทย ยานาตามัยซินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็น ยาหยอดตา ขนาดความเข้มข้น 5% และในบทความนี้ จะกล่าวถึงยานี้เฉพาะกรณีใช้เป็นยาหยอดตาเท่านั้น

นาตามัยซินมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยานาตามัยซิน มีขนาดการบริหารยา/ใช้ยา เช่น

  • ผู้ใหญ่: เริ่มต้นหยอดตา 1 หยด ทุก 1 – 2 ชั่วโมง หลังจากนั้นอีก 3 – 4 วัน ให้หยอดตา 1 หยด ทุก 3 – 4 ชั่วโมง หรือ 6 – 8 ครั้ง/วัน หรือตามคำสั่งแพทย์ และ ระยะเวลาของการใช้ยาอยู่ที่ 2 – 3 สัปดาห์ หรือตามคำสั่งแพทย์เช่นกัน
  • เด็ก: ทางคลินิก ยังไม่มีข้อมูลด้านความปลอดภัยและขนาดยานี้ในเด็ก การใช้ยานี้ในเด็กจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีๆไป

อนึ่ง:

  • หยอดยานี้อย่างต่อเนื่องตามแพทย์สั่ง ไม่หยุดยาเองเมื่ออาการดีขึ้น และห้ามปรับขนาดการหยอดตา หรือปรับระยะเวลาของการใช้ยานี้ด้วยตนเอง
  • ห้ามใช้ยาหยอดตาชนิดอื่นร่วมกับยานี้โดยมิได้ขอคำปรึกษาจากแพทย์ผู้รักษา
  • ห้ามหยอดตาขณะที่สวมใส่คอนแทคเลนส์

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสม ควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยานาตามัยซิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

หากลืมหยอดตาควรทำอย่างไร?

หากลืมใช้ยาหยอดตานาตามัยซิน สามารถหยอดตาเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการหยอดตาในครั้งถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

นาตามัยซินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยานาตามัยซินสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์(ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อการทำงานของระบบอวัยวะต่างๆของร่างกาย ดังนี้ เช่น

อนึ่ง อาการข้างเคียงดังกล่าว อาจเกิดหรือไม่เกิดขึ้นเลย ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการตอบสนองต่อยานี้ของผู้ป่วยแต่ละบุคคลที่จะแตกต่างกัน

มีข้อควรระวังการใช้นาตามัยซินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยานาตามัยซิน เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับ สตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร และเด็ก โดยไม่มีคำสั่ง จากแพทย์
  • ห้ามปรับขนาดการหยอดตาโดยไม่ได้ขอคำปรึกษาจากแพทย์
  • ห้ามใช้หยอดตาที่อักเสบจากการติดเชื้อแบคทีเรีย หรือจากเชื้อไวรัส
  • ห้ามรับประทานยานี้ และห้ามนำยานี้ไปใช้เป็น ยาหยอดหู หรือ ยาหยอดจมูก
  • ห้ามใช้ยานี้ที่มีสิ่งปนเปื้อน หรือยาที่มีสภาพสีสันแตกต่างไปจากเดิม
  • ห้ามมิให้ปลายหลอดยาสัมผัส เปลือกตา/หนังตา ลูกตา นิ้วมือ ทั้งนี้เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้ยามีการปนเปื้อนสิ่งสกปรก
  • ผู้ที่สวมใส่คอนแทคเลนส์ ขณะที่มีการใช้ยานี้ ต้องหยุดใช้คอนแทคเลนส์จนกว่า จะเสร็จสิ้นคอร์ส(Course)ของการรักษา หรือตามคำสั่งแพทย์
  • หลังใช้ยานี้ ถ้าอาการไม่ดีขึ้นภายใน 7 – 10 วัน หรือตามแพทย์แนะนำ หรือมีอาการแย่ลง ให้รีบกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลก่อนนัด เพื่อแพทย์ได้พิจารณาปรับการรักษา
  • ต้องหยอดตาให้ครบเวลาตามคำสั่งแพทย์ถึงแม้อาการของตาจะดีขึ้นแล้วก็ตา
  • หยุดการใช้ยานี้ทันที เมื่อพบอาการแพ้ยานี้ เช่น ปวดกระบอกตามาก ตาบวม ตาแดง คันตามาก น้ำตาไหลตลอดเวลา อึดอัด/หายใจไม่ออก/หายใจลำบาก แล้วรีบมาโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน
  • เมื่อใช้ยานี้ครบคอร์ส และอาการหายดีเป็นปกติ ไม่ควรเก็บยาไว้ใช้ในคราวต่อไปถึงแม้ยายังไม่หมดอายุก็ตาม เพราะตัวยาอาจปนเปื้อนสิ่งสกปรก
  • ปฏิบัติตัวตามคำสั่ง แพทย์ พยาบาล เภสัชกร อย่างเคร่งครัด และมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดทุกครั้ง
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยานาตามัยซินด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด อาหารเสริมและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้ง ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บhaamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

นาตามัยซินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยานาตามัยซินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษานาตามัยซินอย่างไร?

ควรเก็บยานาตามัยซินในช่วงอุณหภูมิ 2 – 24 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด/แสงสว่าง ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

นาตามัยซินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยานาตามัยซิน ทีจำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Neosporin Eye Drops (นีโอสปอริน อาย ดรอป)Glaxo Smithkline Pharmaceuticals Ltd.

อนึ่ง ยาชื่อการค้าของยานี้ในต่างประเทศ เช่น Myconat eye, Nata aid, Natam, Natoptic, Pimafusin, Natamet, Natacin, Nata drop, Zonat, N-Mycin, Nicin

บรรณานุกรม

  1. http://www.mims.com/thailand/drug/info/natamycin/?type=brief&mtype=generic [2016, Oct22]
  2. http://www.rxlist.com/natacyn-drug/indications-dosage.html [2016, Oct22]
  3. http://www.rxlist.com/natacyn-drug/patient-how-to-take.html [2016, Oct22]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom