Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

มีลิ่มเลือดในหลอดเลือด  

บทนำ

กระบวนการห้ามเลือด(Hemostasis)ของร่างกาย เกิดจากการทำงานของเกล็ดเลือด โดยมีกระบวนการเปลี่ยนแปลงของเกล็ดเลือดไปเป็นลิ่มเลือดที่คอยอุดปิดบริเวณหลอดเลือดที่ฉีกขาด/ที่เกิดบาดแผล ซึ่งการก่อตัวของลิ่มเลือดนี้จะเกิดในปริมาณเพียงเหมาะสมเพื่ออุดรอยฉีกขาดในบริเวณหลอดเลือดเท่านั้น จะไม่มีการขยายตัวของลิ่มเลือดลุกลามจนกลายเป็นการอุดกั้นหลอดเลือด สมดุลการสร้างลิ่มเลือดอย่างเหมาะสมเป็นผลพวงมาจากธรรมชาติของเนื้อเยื่อ(Tissue)ที่อยู่ใกล้เคียงกับรอยบาดแผล จะคอยปลดปล่อยสารโปรตีนชนิดหนึ่งที่คอยยับยั้งการก่อตัวของลิ่มเลือด สารโปรตีนดังกล่าวมีชื่อเรียกว่า “ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์(Tissue plasminogen activator)เรียกย่อว่า ทีพีเอ(tPA) หรือ PLAT” และในที่นี้ ขอแปลเป็นไทยและใช้เฉพาะในบทความนี้ว่า “ตัวกระตุ้นพลาสมิโนเจนจากเนื้อเยื่อ หรือตัวกระตุ้นเนื้อเยื่อพลาสมิโนเจน หรือทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์(tPA)” ซึ่งมีกลไกการทำงานโดย tPA จะเข้าจับกับสารโปรตีนอีกชนิดหนึ่งในน้ำเลือดที่เรียกว่า “พลาสมิโนเจน(Plasminogen)” การรวมตัวดังกล่าวจะกระตุ้นให้พลาสมิโนเจนเปลี่ยนไปเป็นสาร “พลาสมิน(Plasmin)”ที่มีคุณสมบัติย่อยสลายลิ่มเลือดได้ หากกลไกการสลายลิ่มเลือดบกพร่องหรือผิดปกติ จะส่งผลให้มีลิ่มเลือดก่อตัวในหลอดเลือดจนอุดกั้นการไหลเวียนของเลือดที่ไปหล่อเลี้ยงอวัยวะต่างๆของร่างกายได้ ซึ่งที่สำคัญ เช่น สมอง ปอด และ/หรือ หัวใจ จนอาจส่งผลเป็นอันตรายรุนแรงต่อร่างกายตามมา

นักวิทยาศาสตร์ได้คิดค้นยาสลายลิ่มเลือด(ยาละลายลิ่มเลือด) ที่มีการออกฤทธิ์เลียนแบบตัวกระตุ้นเนื้อเยื่อพลาสมิโนเจน(tPA) และเรียกกลุ่มยานี้ว่า “ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์(Tissue plasminogen activator)ย่อว่า ทีพีเอ(tPA)”เช่นกัน หรือถ้าเรียกตามวิธีในกระบวนการผลิตจะเรียกว่า “Recombinant tissue plasminogen activator ย่อว่า rtPA ” หรือเมื่อผลิตจากสารโปรตีนที่เหมือนสารโปรตีนในคน จะเรียกว่า “Recombinant human tissue plasminogen activator หรือ Recombinant human tissue –type plasminogen activator”

ยากลุ่ม tPA นี้ถูกนำมาใช้ทางการแพทย์อย่างแพร่หลาย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อบำบัดรักษาอาการโรคที่มีสาเหตุจากการอุดตันของลิ่มเลือดในหลอดเลือด เช่น โรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย โรคลิ่มเลือดอุดกั้นในหลอดเลือดปอด โรค/ภาวะสมองขาดเลือดจากการอุดตันของลิ่มเลือดในหลอดเลือดสมอง ตลอดจนภาวะลิ่มเลือดอุดตันตามหลอดเลือดต่างๆของร่างกาย

ปัจจุบันอาจจำแนกยากลุ่มทีพีเอ(tPA) ออกเป็นรายการย่อยๆ ดังนี้

1. ยา Alteplase: มีคุณสมบัติสลายลิ่มเลือดที่อุดตันในหลอดเลือดที่ไปหล่อเลี้ยงอวัยวะสำคัญอย่างเช่น สมอง ปอด และหัวใจ ทางคลินิกใช้บำบัดอาการโรคกล้ามเนื้อ หัวใจตาย โรค/ภาวะลิ่มเลือดอุดกั้นหลอดเลือดปอด หรือ ภาวะสมองขาดเลือดจากลิ่มเลือดอุดกั้นหลอดเลือดสมอง รูปแบบเภสัชภัณฑ์ของยา Alteplase เป็นยาชนิดฉีดที่มีระยะเวลาออกฤทธิ์นานประมาณ 1 ชั่วโมง ยาชนิดนี้ถูกบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติของไทย และจัดให้อยู่ในหมวดยาอันตราย สามารถพบเห็นการจัดจำหน่ายภายใต้ ชื่อการค้าว่า Actilyse

2. Retelplase: ทางคลินิกใช้บำบัดอาการโรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย และยังนำยานี้ มาประยุกต์กับหัตถการในการแทงสายสวนหลอดเลือดดำเพื่อป้องกันมิให้มีการอุดตัน ของลิ่มเลือดที่ตำแหน่งต่างๆของสายสวน(Thrombotic catheter occlusions) ยานี้มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาฉีด และยังไม่พบเห็นการใช้ในประเทศไทย แต่ในต่างประเทศจะมีการจำหน่ายภายใต้ชื่อการค้า Retavase

3. Tenecteplase ย่อว่า TNK: เป็นยาอีก 1 ตัวในกลุ่ม tPA ที่ผลิตโดยวิธีพันธุวิศวกรรมในการ ตัดต่อสารพันธุกรรมจากเซลล์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจำพวกสัตว์ฟันแทะ ตัวยามีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาฉีดเช่นเดียวกับยาในกลุ่ม tPA ตัวอื่นๆ ถึงแม้ยานี้จะยังไม่ได้รับการบรรจุลงในบัญชียาหลักแห่งชาติของไทย แต่ก็สามารถพบเห็นการจัดจำหน่ายในประเทศภายใต้ชื่อการค้าว่า Metalyse

สำหรับข้อจำกัดการใช้ยา/ยากลุ่ม tPA จะมีความเป็นไปในลักษณะเดียวกันทุกตัวยาย่อย คือ

อนึ่ง การจะเลือกใช้ยาตัวใดในกลุ่มยา tPA ในการรักษาอาการโรคของผู้ป่วยจะขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์เป็นประเด็นสำคัญ ผู้ป่วยต้องให้ความร่วมมือโดยมารับการรักษา/มาโรงพยาบาลตามที่แพทย์นัดหมายทุกครั้ง

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

ทิชชูพลาสมิโนเจนแอคติเวเตอร์

ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ มีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ในการบำบัดรักษาอาการของโรคที่มีสาเหตุจากลิ่มเลือดอุดตัน/อุดกั้นในหลอดเลือด เช่น

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ มีกลไกการออกฤทธิ์โดย ตัวยาจะกระตุ้นสารประเภทโปรตีนในกระแสเลือด/น้ำเลือด ที่มีชื่อเรียกว่า Plasminogen ทำให้เกิดการเปลี่ยนคุณสมบัติและโครงสร้างไปเป็นสาร Plasmin ซึ่งเป็นสารโปรตีนที่สามารถออกฤทธิ์ย่อยสลายลิ่มเลือดได้ ด้วยกลไกนี้เองจึงทำให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาได้ตามสรรพคุณ

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ มีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาฉีดชนิดผงปราศจากเชื้อ ที่ประกอบด้วยตัวยาดังต่อไปนี้

  • ยา Alteplase : มีขนาดบรรจุ 50 และ 100 มิลลิกรัม/ขวด(Vial)
  • ยา Reteplase : มีขนาดบรรจุ 10 ยูนิต/ขวด(Vial)
  • ยา Tenecteplase: มีขนาดบรรจุ 8,000 ยูนิต/ขวด(Vial)

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ขนาดการบริหารยา tPA จะมีความแตกต่างกันในแต่ละตัวยาย่อย ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับโครงสร้างของตัวยาย่อยแต่ละรายการ/ตัวยาย่อย โดยแพทย์จะเป็นผู้บริหารยาดังกล่าวให้กับผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัยที่สุด

เมื่อมีการสั่งยา ควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยา tPA ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์จากยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยากลุ่มทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ด้วย) ยาแผนโบราณอาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้ง ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์อย่างไร

เก็บยาtPAตามคำแนะนำในเอกสารกำกับยา ห้ามเก็บยาในช่องแข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาทิชชู พลาสมิโนเจน แอคติเวเตอร์ มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Actilyse (แอคทิลีส)Boehringer Ingelheim
Activase (แอคทิเวส)Genentech, Inc.
Retavase (เรทาเวส)Cornerstone
Metalyse (เมทาไลส์) Boehringer Ingelheim

อนึ่ง ยาชื่อการค้าอื่นในยากลุ่มนี้ เช่น TNKase, TNK

บรรณานุกรม

  1. http://www.si.mahidol.ac.th/department/biochemistry/home/md/lecture/hemostasis.pdf [2017,Nov25]
  2. http://www.mims.com/thailand/drug/info/alteplase/?type=brief&mtype=generic [2017,Nov25]
  3. http://www.mims.com/thailand/drug/info/reteplase/?type=brief&mtype=generic [2017,Nov25]
  4. http://www.mims.com/thailand/drug/info/metalyse/?type=brief [2017,Nov25]
  5. http://www.medicines.org.au/files/bypactil.pdf [2017,Nov25]
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Tenecteplase [2017,Nov25]
  7. https://www.gene.com/download/pdf/tnkase_prescribing.pdf [2017,Nov25]
  8. https://online.epocrates.com/u/1061620/Retavase/Pricing+Manufacturer [2017,Nov25]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom