Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ผิวหนัง  ระบบโรคผิวหนัง 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ตุ่มแมลงกัด   ผื่นแมลงกัด  

บทนำ

ตุ่มแพ้แมลงกัด (Insect bite reaction) คือตุ่มหรือผื่นคันที่เกิดจากปฏิกิริยาของผิวหนังตามหลังการถูกแมลง กัด ต่อย ปฏิกิริยานี้มีได้หลายระดับความรุนแรง ตั้งแต่เป็นตุ่มคัน ตุ่มเดียว หลายตุ่ม ทั้งตัว ไปจนถึงอาการช็อกจากการแพ้ (Anaphylaxis) ขึ้นกับความไว/การตอบสนอง (Sensiti vity) ของร่างกายแต่ละบุคคลและชนิดของแมลง

ในบทความนี้จะขอกล่าวถึงลักษณะอาการที่พบได้บ่อยและไม่รุนแรงคือ ลักษณะเป็นตุ่มคันที่เกิดจากแมลงทั่วไปที่ไม่ทำให้เกิดรอยโรคที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น มดกัด ยุงกัด ซึ่งพบได้ทั้งในหญิง และชายและในทุกช่วงอายุ ขึ้นอยู่กับการดูแลตนเองในการหลีกเลี่ยงป้องกันแมลงกัดต่อย

ตุ่มแพ้แมลงกัดเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ตุ่มแพ้แมลงกัด

ตุ่มแพ้แมลงกัดเกิดขึ้นได้โดย หลังถูกแมลงกัด ผิวหนังจะมีปฏิกิริยาต่อการบาดเจ็บจากที่ถูกกัด และจากสารเคมีจากแมลง เช่น ในน้ำลายของแมลง เกิดเป็นปฏิกิริยาการแพ้/อักเสบที่ผิวหนังขึ้น

ตุ่มแพ้แมลงกัดติดต่ออย่างไร?

ตุ่มแพ้แมลงกัด เป็นภาวะ/อาการเกิดเฉพาะตัวบุคคลที่ถูกกัด ไม่ใช่โรคติดต่อแต่อย่างใด จึงไม่ติดต่อจากผู้หนึ่งไปสู่อีกผู้หนึ่ง ไม่ว่าจะทางใดทั้งสิ้น เช่น การสัมผัสแผลหรือสัมผัสเสื้อผ้าเครื่องใช้

ตุ่มแพ้แมลงกัดมีอาการอย่างไร?

อาการของตุ่มแพ้แมลงกัด มักพบเป็น ตุ่ม นูน แดง คัน อาจมีน้ำเหลือง หรือหนองในกรณีที่มีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนจากการเกา ถ้ามีแมลงมากัดบ่อยมักพบรอยโรคใหม่เป็นตุ่มแดง และมีรอยเการ่วมกับรอยโรคเก่าที่เป็นรอย/ตุ่มดำ/ผื่นดำที่เกิดหลังการอักเสบ นอกจากนี้มักพบตุ่มแพ้แมลงกัดเกิดที่ผิวหนังบริเวณนอกร่มผ้า ผิวหนังที่มีโอกาสถูกแมลงกัดได้บ่อยเช่น แขน ขา ในส่วนที่อยู่นอกร่มผ้า และถ้ามีรอยแผลทั้งเก่า ใหม่ และจากการเกาอยู่มาก มักถูกเรียกว่าเป็น แขน ขาลาย

ควรพบแพทย์เมื่อไหร่?

หากมีตุ่มคัน/ผื่นคันที่ไม่ทราบสาเหตุ หรือที่สงสัยว่าเกิดจากแมลงกัดต่อย สามารถมาพบแพทย์ผิวหนังได้ เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย รับคำแนะนำและเพื่อรับการรักษา

แพทย์วินิจฉัยตุ่มแพ้แมลงกัดได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยตุ่มแพ้แมลงกัดได้จากลักษณะทางคลินิก คือ ประวัติการสัมผ้สแมลง เช่น การถูกแมลงกัด การท่องเที่ยว การอยู่นอกบ้าน และจากการตรวจดูลักษณะของรอยโรค ไม่จำเป็นต้องมีการตรวจสืบค้นอื่นๆเพิ่มเติม แต่ถ้าอาการเป็นมาก รุนแรง และเกิดในผู้มีประวัติเสี่ยงต่อการติดเชื้อ เอชไอวี อาจต้องแยกจาก ตุ่ม PPE (Pruritic papular eruption, ตุ่มคันเรื้อรังที่ ใบหน้า แขน หลังมือ ขา หลังเท้า ลำตัว โดยไม่เกิดที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า ซึ่งเป็นตุ่มเกิดจากการติดเชื้อเอชไอวี) ที่พบในคนไข้โรคเอดส์ โดยการตรวจเลือดดูค่าสารภูมิต้านทาน และ/หรือ สารก่อภูมิต้านทานการติดเชื้อ เอชไอวี

รักษาตุ่มแพ้แมลงกัดอย่างไร?

การรักษาตุ่มแพ้แมลงกัดคือการรักษาตามอาการ ได้แก่

  • ทำความสะอาดรอยแมลงกัดด้วยสบู่และล้างน้ำตามปกติ
  • ใช้ยาทาสเตียรอยด์เพื่อลดอาการคันจากการแพ้ โดยใช้สเตียรอยด์ความเข้มข้นปานกลางเช่น 0.1% Triamcinolone ทาที่ตุ่มคันเช้าเย็นไม่เกินสองสัปดาห์ ถ้ามีตุ่มขึ้นมากหรือคันมาก จะรักษาร่วมกับยารับประทาน ดังกล่าวในข้อถัดไป
  • รับประทานยาแก้แพ้กลุ่ม Antihistamine เพื่อลดอาการคัน
  • ตัดเล็บให้สั้น รักษาความสะอาดเล็บ และระมัดระวังอย่าเกา เพื่อป้องกันเกิดแผลหรือตุ่ม/แผลติดเชื้อ ที่จะส่งผลให้เกิดรอยดำ/ตุ่มดำตามมา และเลี่ยงแสงแดดจัด และทาครีมกันแดด เพื่อป้องกันรอยดำหลังการอักเสบของแผลหายแล้ว
  • รอยดำที่เกิดขึ้นของแผลถูกกัดหลังแผลหายแล้ว สามารถใช้ครีมทาผิวชนิดช่วยให้ผิวขาว (Skin whitening) ทา เพื่อให้รอยดำจางลงได้
  • เมื่อตุ่มหรือแผลเกาติดเชื้อ อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะร่วมด้วย (ซึ่งกรณีนี้ ควรพบแพทย์ ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง)

ตุ่มแพ้แมลงกัดก่อผลข้างเคียงอย่างไร?

ผลข้างเคียงจากตุ่มแพ้แมลงกัดคือ ตุ่มที่ถูกกัดเป็นหนองจากติดเชื้อแบคทีเรีย โดยมักเกิดจากการเกา และการเกิดรอยดำที่ตุ่มหลังตุ่มเกิดการอักเสบ

ตุ่มแพ้แมลงกัดมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

โดยทั่วไป ตุ่มแพ้แมลงกัดมีการพยากรณ์โรคที่ดี รอยตุ่มแดง คัน อักเสบ มักดีขึ้นในระยะเวลาประมาณ 2 สัปดาห์ ส่วนรอยดำหลังการอักเสบจะค่อยๆจางลงในเวลา 6 เดือนถึง 1 ปี ขึ้นอยู่กับขนาดรอยแผลและสภาพผิวของแต่ละคน

นอกจากนั้น ตุ่มแพ้แมลงกัดเหล่านี้สามารถกลับเป็นซ้ำได้ใหม่ เมื่อถูกแมลงกัดอีก

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อเกิดตุ่มแพ้แมลงกัด?

การดูแลตนเองเมื่อเกิดตุ่มแพ้แมลงกัด เช่นเดียวกับที่ได้กล่าวแล้วในหัวข้อการรักษา ที่สำคัญคือ การรักษาความสะอาดตุ่ม พยายามอย่าเกา ทายาและกินยาแก้แพ้ แก้คันดังกล่าว โดยปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยา ก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

แต่ถ้ามีอาการมาก (เช่น ตุ่มขึ้นมากทั้งตัว คันมาก) หรือกังวลในอาการ หรือตุ่มเป็นหนอง ก็ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาล

เมื่อไหร่ต้องพบแพทย์ก่อนนัด?

ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัด หากสังเกตุพบรอยแผลขยายขนาดขึ้นหรือมีไข้ ซึ่งเป็นลักษณะของการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน

ป้องกันเกิดตุ่มแพ้แมลงกัดได้อย่างไร?

การป้องกันเกิดตุ่มแมลงกัดคือ การป้องกันตนเองจากการถูกแมลงกัดต่อยโดย

  • สวมเสื้อผ้าแขน ขา ยาว
  • ใช้โลชั่น สเปรย์ ยากันยุง หรืออุปกรณ์ต่างๆไล่แมลง ไล่ยุง
  • หลีกเลี่ยงสถานที่ที่มีแมลงหรือยุงชุม เช่น ช่วงกลางคืน สถานที่นอกบ้าน ใกล้ต้นไม้
  • ทำมุ้งลวดหรือรู้จักการใชัมุ้ง

บรรณานุกรม

1. ปรียา กุลละวณิชย์,ประวิตร พิศาลยบุตร .Dermatology 2020:ชื่อบท.พิมพ์ครั้งที่1.กรุงเทพฯ:โฮลิสติก,2555
2. Insect bite http://emedicine.medscape.com/article/769067-overview#a0104 [2014,Aug23].
3. Lowell A. Goldsmith,Stephen I. Katz,Barbara A. Gilchrest,Amy S. Paller,David J.Leffell,Klaus Wolff.Fitzpatrick’s dermatology in general medicine :chapter.eight edition.McGraw-Hill.2012



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom