Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ไขกระดูก  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

มะเร็งเม็ดเลือดขาว 

บทนำ

ยาดาซาทินิบ(Dasatinib) จัดอยู่ในกลุ่มยารักษาตรงเป้า(Targeted therapy) ทางคลินิก นำมาใช้รักษา มะเร็งเม็ดเลือดขาวซีเอ็มแอล(Chronic Myelogenous Leukemia:CML) มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอแอลแอล(Acute Lymphoblastic Leukemia: ALL) และโรคทางพันธุกรรมที่ชื่อว่า ฟิลาเดลเฟีย โครโมโซม(Philadelphia chromosome:Ph+) Ph+มีสาเหตุจากความผิดปกติของโครโมโซมคู่ที่22และ9 โดยมีการแลกเปลี่ยนยีน/จีน/Geneบนโครโมโซมทั้งคู่ทำให้ได้ยีนที่ผิดปกติหรือที่เรียกว่า BCR-ABL fusion gene ยีนที่ผิดปกตินี้จะสร้างสารโปรตีน/โปรตีนที่มีชื่อว่า BCR-ABL protein ทำให้เกิดการกระตุ้นเอนไซม์ไทโรซีนไคเนส(Tyrosine kinase, เอนไซม์ทำหน้าที่เกี่ยวข้องกับการใช้สารโปรตีนของร่างกาย)ให้ทำงานมากขึ้น และเป็นเหตุให้เกิดโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวในที่สุด แพทย์มักจะใช้ยาดาซาทินิบเมื่อการใช้ ยาImatinib รักษาโรคมะเร็งดังกล่าวแล้วไม่ได้ผล

ยาดาซาทินิบ มีกลไกออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ไทโรซีนไคเนส(Tyrosine kinase inhibitors) การออกฤทธิ์ของยาดาซาทินิบจะเกิดเจาะจงกับเซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาวซึ่งต่างจากยารักษามะเร็งประเภทยาเคมีบำบัด(Chemotherapy) ที่จะออกฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็งและเซลล์ปกติของร่างกายจึงก่อให้เกิดผลข้างเคียงต่อร่างกายมากกว่ายารักษาตรงเป้า

ยาดาซาทินิบ มีเภสัชภัณฑ์เป็นแบบยารับประทาน ทั่วไป แพทย์จะให้ผู้ป่วยรับประทานยาเพียงวันละ1ครั้ง เมื่อตัวยาถูกดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารจะใช้เวลาประมาณ 0.5-6 ชั่วโมงเพื่อให้ระดับยานี้ขึ้นสูงสุดในกระแสเลือด ยาดาซาทินิบจะถูกทำลายโดยตับ ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 1.3-5 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยานี้ทิ้งไปกับอุจจาระและปัสสาวะ

ก่อนสั่งจ่ายยาดาซาทินิบ แพทย์จะทำการซักประวัติสุขภาพของผู้ป่วยจนได้ข้อสรุปว่า ยาดาซาทินิบสามารถก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดในการรักษาโรค และข้อมูลสำคัญที่แพทย์จำเป็นต้องทราบมีดังนี้ เช่น

ทั้งนี้ ระหว่างที่ได้รับยาดาซาทินิบ ผู้ป่วยจะต้องสังเกตสัญญาณอันตรายจากการใช้ยาชนิดนี้ เช่น

หากพบเห็นอาการดังกล่าวข้างต้น ต้องรีบพาผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็ว ไม่ต้องรอถึงวันแพทย์นัด

ยาดาซาทินิบ เป็นยารักษาโรคมะเร็งที่มีจำหน่ายในประเทศไทย คณะกรรมการอาหารและยาได้ระบุให้ยาชนิดนี้เป็นยาควบคุมพิเศษ ที่มีอันตราย และต้องใช้ยานี้ภายใต้คำสั่งแพทย์แต่ผู้เดียว ซึ่งเราจะพบเห็นการใช้ยานี้ได้ตาสถานพยาบาล โดยใช้ยาชื่อการค้าว่า Sprycel

ดาซาทินิบมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

ดาซาทินิบ

ยาดาซาทินิบมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ เช่น

ดาซาทินิบมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

การสร้างเซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาว มีสาเหตุจากการกลายพันธุ์ของยีน/จีน บนโครโมโซมคู่ที่ 22 และ 9 โดย ABL-gene บนโครโมโซมคู่ที่ 9 ย้ายมาเชื่อมต่อกับ BCR-gene บนโครโมโซมคู่ที่ 22 เกิดเป็นยีนกลายพันธุ์ซึ่งเรียกว่า BCR-ABL fusion gene และโครโมโซมคู่ที่ 22 จะถูกเรียกว่า Philadelphia Chromosome จากกลไกการกลายพันธุ์ที่กล่าวมาทำให้เกิดการผลิต BCR-ABL tyrosine kinase และมีการเร่งกระตุ้นกิจกรรมของโปรตีนภายในเซลล์ เช่น การเพิ่มปริมาณโปรตีน และมีการแบ่งตัวของเซลล์เม็ดเลือดขาวที่ด้อยคุณภาพอย่างรวดเร็ว

กลไกการออกฤทธิ์ของยาดาซาทินิบ คือ ตัวยาจะเข้าจับกับเอนไซม์ BCR-ABL tyrosine kinase ทำให้หยุดการกระตุ้นกิจกรรมต่างๆของโปรตีนในเซลล์มะเร็ง ส่งผลให้เซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาวหยุดการแบ่งตัว และทำให้อาการของผู้ป่วยทุเลาลง

ดาซาทินิบมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาดาซาทินิบมีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทานแบบเคลือบฟิล์ม ที่ประกอบด้วยตัวยา Dasatinib ขนาด 20, 50 และ 70 มิลลิกรัม/เม็ด

ดาซาทินิบมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาดาซาทินิบ มีขนาดรับประทาน ดังนี้

ผู้ใหญ่และเด็ก: ขนาดและระยะเวลาในการรับประทานยานี้ให้เป็นไปตามคำสั่งแพทย์แต่ผู้เดียว โดยสามารถรับประทานยาขณะท้องว่างหรือพร้อมอาหารก็ได้ และห้ามมิให้ผู้ป่วยปรับขนาดรับประทานโดยมิได้ขอคำปรึกษาจากแพทย์

*****หมายเหตุ: ขณะได้รับยานี้ควรปฏิบัติตนและดูแลตนเองดังนี้

  • ล้างมือบ่อยครั้งขึ้นในแต่ละวัน
  • ดื่มน้ำวันละ 2–3 ลิตร เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำของร่างกาย
  • ผู้ที่ได้รับยานี้ จะเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย ควรหลีกเลี่ยงการอยู่ในที่มีผู้คน แออัด เพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อดังกล่าว
  • เพื่อลดอาการช่องปากเป็นแผล ให้ใช้แปรงสีฟันที่มีขนแปรงนุ่ม กลั้วปาก ด้วยสารละลายเบกกิ้งโซดา(Baking soda)1 ช้อนชา/น้ำ 1 แก้ว หรือ ประมาณ 240 ซีซี วันละ 3 ครั้ง
  • หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่โล่งแจ้งซึ่งมีแสงแดดจัด ก่อนออกแดด ควรทาครีมกันแดดที่มีค่า SPF 15 ขึ้นไป หรือสวมใส่เสื้อผ้าปกคลุมร่างกายมิดชิด
  • รับประทานอาหารอย่างเหมาะสม และพักผ่อนอย่างพอเพียง เพื่อให้การฟื้นสภาพร่างกายให้เป็นไปง่ายขึ้น
  • ห้ามดื่มสุราหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบ
  • ห้ามสูบบุหรี่
  • หากพบอาการข้างเคียง(ผลข้างเคียง)ใดๆที่รบกวนการดำเนินชีวิตประจำวัน ให้รีบนำผู้ป่วยมาปรึกษาแพทย์/มาโรงพยาบาล โดยไม่ต้องรอถึงวันแพทย์นัด เพื่อแพทย์พิจารณาปรับแนวทางการรักษา

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาดาซาทินิบ ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

กรณีลืมรับประทานยาดาซาทินิบ สามารถรับประทานยาทันทีที่นึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ห้ามเพิ่มปริมาณรับประทานเป็น 2 เท่า ให้รับประทานยาที่ขนาดปกติ

แต่ ผู้ป่วยควรต้องรับประทานยาดาซาทินิบต่อเนื่องตรงตามแพทย์สั่ง จึงจะเกิดประสิทธิผลของการรักษา

ดาซาทินิบมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาดาซาทินิบ สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์จากยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียงต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ดาซาทินิบอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาดาซาทินิบ เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้แพ้ยานี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีมีครรภ์ สตรีในภาวะให้นมบุตร
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานด้วยตนเอง
  • ห้ามหยุดรับประทานยานี้โดยไม่ขอคำปรึกษาจากแพทย์
  • หยุดการใช้ยานี้หากพบความผิดปกติเกิดขึ้นกับปอดและหัวใจของผู้ป่วย เช่น มีอาการ ไอ หายใจขัด เจ็บหน้าอก แน่นหน้าอก และต้องรีบพาผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็ว ไม่ต้องรอถึงวันแพทย์นัด
  • ห้ามทิ้งทำลายยานี้ลงในคูคลองสาธารณะรวมถึงพื้นดิน
  • มาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามแพทย์นัดหมายทุกครั้ง
  • ห้ามแบ่งยาให้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยาดาซาทินิบด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

ดาซาทินิบมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาดาซาทินิบมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษาดาซาทินิบอย่างไร?

ควรเก็บยายาดาซาทินิบ ภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส(Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ ไม่เก็บยาที่หมดอายุ

ดาซาทินิบมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาดาซาทินิบ มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Sprycel (สปรายเซล)Bristol-Myers Squibb

บรรณานุกรม

  1. https://cancer-champions.com/chemotherapy-immunotherapy-targeted-therapy-whats-the-difference/ [2018,July7]
  2. https://www.youtube.com/watch?v=e4Uz3MLfhZs [2018,July7]
  3. https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2010/021986s7s8lbl.pdf [2018,July7]
  4. https://www.drugbank.ca/drugs/DB00619 [2018,July7]
  5. http://www.sciencephoto.com/media/458766/view/dasatinib-leukaemia-drug-action [2018,July7]
  6. https://www.drugs.com/drug-interactions/dasatinib,sprycel-index.html?filter=3&generic_only= [2018,July7]
  7. https://www.drugs.com/sfx/sprycel-side-effects.html [2018,July7]
  8. http://www.mims.com/thailand/drug/info/dasatinib/?type=brief&mtype=generic [2018,July7]
  9. http://www.mims.com/thailand/drug/info/sprycel/?type=brief [2018,July7]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน opal2543 Pattharapol005
Frame Bottom