Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคทางจิตเวช  โรคสมอง 

บทนำ

ยาซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์(Serotonin- norepinephrine-dopamine receptor inhibitor ย่อว่า SNDRI) เป็นกลุ่มยาที่ใช้รักษาอาการโรคซึมเศร้า ตัวยาจะทำหน้าที่ยับยั้งการดูดคืนกลับของสารสื่อประสาทในสมองชนิด Serotonin, Norepinephrine, และ Dopamine ทำให้สมองมีสารสื่อประสาททั้ง 3 ประเภทนั้นเป็นปริมาณที่เพียงพอและเหมาะสม อยู่ในสมดุล ส่งผลให้การควบคุมกระบวนการรับรู้ หรือกระบวนการทางความคิด เช่น อารมณ์ ความรู้สึก สิ่งเร้า และความสามารถของการจดจำของสมองเป็นไปอย่างปกติ

องค์การอนามัยโลกมีการประเมินว่าภาวะซึมเศร้า เป็นสาเหตุของความพิการและส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจของสังคม การป้องกันและบำบัดอาการซึมเศร้าด้วยยากลุ่ม SNDRI จึงถือเป็นทางออกหนึ่งที่ต้องดำเนินการ

นอกจากจะใช้รักษาอาการโรคซึมเศร้าแล้ว ทางคลินิกยังใช้ยากลุ่ม SNDRI รักษาอาการอื่นๆได้อีก เช่น ติดยา ติดสุรา โรคอ้วน บำบัดอาการสมาธิสั้น อาการปวดเรื้อรัง รักษาโรคพาร์กินสัน เป็นต้น อาจจะเรียกยา SNDRI ในชื่ออื่นอีก เช่น “Triple reuptake inhibitor ย่อว่า TRI ” ซึ่งมีรูปแบบยาแผนปัจจุบันเป็นยาชนิดรับประทาน และยาฉีด

ปัจจุบันมีการจำแนกยาของกลุ่ม SNDRI ที่รับรองการใช้ทางคลินิกออกเป็นรายการๆ เช่นยา Mazindol, Nefazodone, และ Nefopam, นอกจากยา 3 รายการดังกล่าวนักวิทยาศาสตร์ยังจัด SNDRI แยกย่อยลงไปอีก อาทิ เช่น

ก. กลุ่มยาที่ออกฤทธิ์คล้ายกับ SNDRI เช่น

  • Esketamine: เป็นยาใช้ในห้องผ่าตัด ซึ่งใช้เป็นยาระงับความรู้สึกเจ็บปวด โดยมีฤทธิ์คล้ายกับยา SNDRI ในระดับต่ำ
  • Ketamine: เป็นยาใช้ในห้องผ่าตัด โดยใช้เป็นยาระงับความรู้สึกเจ็บปวด นอกจากนั้นยังใช้บำบัดการติดยาเสพติด ซึ่งตัวยาจะออกฤทธิ์คล้ายกับยา SNDRI ในระดับต่ำเช่นเดียวกัน
  • Tripelennamine: ใช้เป็นยาต้านสารฮีสตามีน(Antihistamine) โดยตัวยาออกฤทธิ์คล้ายกับยา SNDRI ในระดับต่ำเช่นกัน ปัจจุบันไม่นิยมใช้ยานี้แล้ว เพราะมีผลข้างเคียงมาก และมีตัวยาอื่นๆที่ให้ผลการรักษาได้ดีกว่า

ข.กลุ่มยาที่อยู่ในระหว่างการศึกษาวิจัยและการทดลองทางคลินิก: เช่น เช่น Amitifadine, Ansofaxine, Centanafadine, Dasotraline, Tedatioxetine, และ Tesofensine

ค. กลุ่มยาที่ได้จากธรรมชาติ: เช่น Cocaine(โคเคน), Ginkgo biloba extract (แป๊ะก๊วยสกัด), และ ยาสมุนไพร St John's Wort

อนึ่ง มีข้อจำกัดการใช้ยา SNDRI บางประการที่ควรทราบคือ กลุ่มผู้ป่วยที่มีปัญหาความดันโลหิตสูง ผู้ที่ป่วยด้วยโรคหลอดเลือดในสมอง โรคต้อหิน สตรีในภาวะให้นมบุตร เด็กที่อายุต่ำกว่า 12 ปี ผู้ที่มีประวัติติดยา/สารเสพติด ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาSNDRI

นอกจากนี้ อาการข้างเคียง(ผลข้างเคียง)ของยากลุ่ม SNDRI ก็อาจแตกต่างกันออกไป โดยเป็นไปตามธรรมชาติของแต่ละตัวยาย่อย และการตอบสนองของร่างกายผู้ป่วยเองต่อแต่ละตัวยาย่อยนั้นๆ

*การได้รับยา SNDRI เกินขนาด อาจทำให้มีอาการความดันโลหิตต่ำ ง่วงนอน วิงเวียน คลื่นไส้ อาเจียน

ทั้งนี้ การเลือกใช้ยาตัวใดสำหรับรักษาอาการซึมเศร้าของผู้ป่วยนั้น ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย อย่างเช่น ชนิดของโรค ความรุนแรงของโรค การมีโรคแทรกซ้อนอื่นร่วมด้วย อายุ น้ำหนักตัวผู้ป่วย การตอบสนองต่อการรักษา ประวัติการแพ้ยาชนิดต่างๆ ดังนั้นเพื่อความปลอดภัยของตัวผู้ป่วยเอง จึงจำเป็นต้องใช้ยา SNDRI ตามดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาแต่เพียงผู้เดียว

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร

ซีโรโทนินนอร์อิพิเนฟรินโดพามีนรีอัพเทคอินฮิบิเตอร์

ยา SNDRI มีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ เช่น

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยากลุ่ม SNDRI มีกลไกการออกฤทธิ์โดย ตัวยาจะยับยั้งการดูดเก็บกลับเช้าสู่สมองของสารสื่อประสาทประเภท Serotonin, Norepinephrine, และ Dopamine, ส่งผลให้ร่างกาย/สมองมีการเปลี่ยนแปลง เกิดสมดุลของกระบวนการทางชีวเคมี(Biochemistry)ในสมอง จากนั้น สมองจะมีการปรับสมดุลกระบวนการชีวเคมีดังกล่าวเสียใหม่ ส่งผลให้การควบคุมกระบวนการรับรู้ หรือกระบวนการทางความคิด เช่น อารมณ์ ความรู้สึก การตอบสนองต่อสิ่งเร้า และความสามารถในการจดจำเป็น ไปอย่างปกติ และก่อให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาได้ตามสรรพคุณ

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยา SNDRI มีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

  • ยาชนิดรับประทาน และ
  • ยาฉีด

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

การใช้ยา/การบริหารยากลุ่ม SNDRI กับผู้ป่วยแต่ละรายจะแตกต่างกันออกไปเป็นรายบุคคล โดยจะต้องเป็นไปตามดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษา ซึ่งมีปัจจัยเรื่อง ลักษณะอาการโรค อายุ เพศ โรคประจำตัว รวมถึงยาอื่นๆที่ผู้ป่วยมีใช้อยู่ก่อน นำมาประกอบกัน เพื่อที่แพทย์จะดำเนินการรักษาและสั่งจ่ายยาSNDRI แก่ผู้ป่วยแต่ละรายได้ถูกต้องเหมาะสม-ปลอดภัยที่สุด ดังนั้น บทความนี้ จึงขอไม่กล่าวถึงขนาดการใช้ยากลุ่มนี้

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยา SNDRI ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

กรณีลืมรับประทานยาSNDRI ผู้ป่วยสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ หากเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2เท่า ให้ข้ามมื้อยาที่ลืมรับประทาน และรับประทานยาในขนาดปกติ

อย่างไรก็ดี โดยทั่วไป การรับประทานยากลุ่ม SNDRI ต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์ ผู้ป่วยต้องรับประทานยานี้ตรงเวลา และไม่ควรปรับขนาดรับประทานด้วยตนเอง การหยุดรับประทานยานี้ทันที อาจก่อให้เกิดภาวะถอนยา หรือมีอาการข้างเคียงอย่างรุนแรงเกิดขึ้น

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยากลุ่ม SNDRI สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์(ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกาย ดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาSNDRI เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ป่วยแพ้ยาในกลุ่มนี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุโดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามปรับขนาดการใช้ยานี้ หรือหยุดการใช้ยานี้ด้วยตนเอง
  • ห้ามไปซื้อหายานี้มาใช้เองโดยมิได้ขอคำปรึกษาจากแพทย์
  • ห้ามใช้ยานี้กับผู้ป่วยที่ปัญหาความดันโลหิตสูง ผู้ที่ป่วยด้วยโรคของหลอดเลือด โรคต้อหิน ผู้ป่วยโรคตับ โรคไต ในระดับรุนแรง ผู้ป่วยด้วยโรคลมชัก
  • ระวังการใช้ยานี้กับผู้ที่มีภาวะปัสสาวะขัด
  • กรณีพบอาการแพ้ยานี้ เช่น มีผื่นคันขึ้นเต็มตัว หายใจไม่ออก/หายใจลำบาก ตัวบวม ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน
  • หากใช้ยานี้ตามระยะเวลาที่แพทย์แนะนำแล้วอาการไม่ดีขึ้น ผู้ป่วยควรกลับมาพบ แพทย์/มาโรงพยาบาล เพื่อแพทย์พิจารณาปรับแนวทางการรักษา
  • แจ้งแพทย์ถึงประวัติโรคประจำตัว และการมียาชนิดใดที่ใช้อยู่บ้าง โดยละเอียดก่อนที่จะเข้ารับการรักษาทุกครั้ง
  • ศึกษาเรื่องขนาดการรับประทาน ผลข้างเคียง ข้อห้าม ข้อควรระวัง ของการใช้ยานี้ด้วยความเข้าใจก่อนการใช้ยานี้
  • ปฏิบัติตามคำสั่งแพทย์ พยาบาล เภสัชกร อย่างเคร่งครัด และมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดทุกครั้ง
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยากลุ่ม SNDRI ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้ง ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.comบทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาSNDRI มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

  • ห้ามรับประทานยากลุ่ม SNDRI ร่วมกับการดื่มสุรา ด้วยจะทำให้เกิดผลข้างเคียงต่างๆตามมาจากยา SNDRI เช่น อัตราการเต้นของหัวใจเปลี่ยนไป ความดันโลหิตเปลี่ยน รวมถึงมีอาการ วิงเวียน ง่วงนอน
  • หลีกเลี่ยงการรับประทานยา SNDRI ร่วมกับยา Antimuscarinic หรือ กลุ่มยาSympathomimetic ด้วยอาจทำให้เกิดอาการข้างเคียงต่างๆของยาSNDRI เพิ่มมากขึ้น
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยา SNDRI ร่วมกับยากลุ่ม TCAs ด้วยจะก่อให้เกิดความเสี่ยงของภาวะลมชัก
  • การใช้ยา SNDRI ร่วมกับกลุ่มยาสงบประสาท/ยาคลายเครียด อาจก่อให้เกิดผลตรงกันข้ามของการรักษา กล่าวคือมีภาวะซึมเศร้าเกิดขึ้น หากไม่มีความจำเป็นใดๆควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน

ควรเก็บรักษาซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์อย่างไร?

ควรเก็บยาSNDRIตามเงื่อนไขที่ระบุในเอกสารกำกับยา หรือตามคำแนะนำของแพทย์/เภสัชกร เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งตู้เย็น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ซีโรโทนิน-นอร์อิพิเนฟริน-โดพามีน รีอัพเทค อินฮิบิเตอร์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาSNDRI ที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
SERZONE (เซอโซน) Bristol-Myers Squibb
Acupan (แอคิวแพน)Bausch & Lomb

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Serotonin%E2%80%93norepinephrine%E2%80%93dopamine_reuptake_inhibitor [2016,Aug20]
  2. http://www.mims.com/thailand/drug/info/nefopam/?type=brief&mtype=generic [2016,Aug20]
  3. http://www.mims.com/thailand/drug/info/mazindol/?type=brief&mtype=generic [2016,Aug20]
  4. http://www.mims.com/thailand/drug/info/nefazodone/?type=brief&mtype=generic [2016,Aug20]
  5. http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/04/briefing/2004-4065b1-25-tab11F-Serzone-SLR034.pdf [2016,Aug20]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน nanzaaa
Frame Bottom