Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  กล้ามเนื้อเรียบ  ทางเดินอาหาร   ระบบทางเดินอาหาร  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

อาการทางสมอง  อาการทางจิต  อาการทางทางเดินอาการ 

บทนำ

ยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน/เซโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ (Selective serotonin receptor agonists หรือ Serotonin receptor agonist ) เป็นกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์คล้ายกับสารสื่อประสาทในสมองที่มีชื่อว่า Serotonin (ซีโรโทนิน หรือเซโรโทนิน) โดยตัวยากลุ่มนี้จะต้องเข้าจับกับตัวรับ (Receptor)ในร่างกายที่มีชื่อว่า “Serotonin receptor” หรือจะเรียกว่า 5-HT receptor (5-hydroxytryptamine receptor)ก็ได้ ดังนั้นยากลุ่มนี้จึงเรียกได้อีกชื่อว่า “5HT receptor agonist หรือ 5-hydroxytryptamine receptor agonist” ทั้งนี้ Serotonin receptor จะพบในสมอง ในระบบทางเดินอาหาร ในกล้ามเนื้อเรียบ ในหลอดเลือด ในเกล็ดเลือด และในระบบประสาทส่วนปลาย

กลุ่มยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ จะส่งผลต่อระบบต่างๆของร่างกายและจิตใจ เช่น อารมณ์ ความหิว ความดันโลหิต การทำงานของหัวใจ ความจำ การเรียนรู้ การทำงานของระบบทางเดินอาหาร การควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย พฤติกรรมทางเพศ การนอนหลับ เป็นต้น

ทางคลินิกยังสามารถแบ่งกลุ่มยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ตามตำแหน่งของตัวรับ (Receptor) ที่เกิดการออกฤทธิ์เป็นหมวดย่อยๆได้ดังนี้

1. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT1A (5 HT 1A receptor)เช่น ยา Flesinoxan, Gepirone, Haloperidol, Ipsapirone, Quetiapine, Trazodone, Tandospirone และ Yohimbine ยาในหมวดนี้มักถูกนำไปใช้รักษาอาการทางจิตเช่น โรคอารมณ์สองขั้ว โรคสมาธิสั้น ลดอารมณ์ก้าวร้าว การติดสุรา ภาวะสะอึก โรคความจำเสื่อม โรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล ปัญหาสมรรถภาพทางเพศ ฯลฯ

2. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT1B(5HT 1B receptor) เช่น ยา Dihydroergotamine, Eltoprazine, Ergotamine, Methysergide, Vortioxetine และยากลุ่ม Triptans มีการออกฤทธิ์ต่อสมองและหลอดเลือด และนำมาใช้รักษาโรควิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า ช่วยการหดตัวของหลอดเลือดส่งผลให้มีฤทธิ์รักษาโรคไมเกรนด้วย

3. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT1D (5HT 1D recepror) เช่น ยา Dihydroergotamine, Ergotamine, Methysergide, Yohimbine และยากลุ่ม Triptans มียาหลายตัวที่ซ้ำกับการออกฤทธิ์ที่ 5-HT1B คือมีผลต่อสมองและผนังหลอดเลือด นำมารักษาอาการปวดศีรษะไมเกรน การปวดศีรษะคลัสเตอร์

4. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT1E(5HT1E receptor) เป็นหมวดที่ยังเป็นงานระหว่างทดลองและวิจัย

5. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT1F (5HT 1F receptor) เช่น ยา Lasmiditan และ Naratriptan โดยนำมาใช้รักษาอา การไมเกรน

6. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT2A (5HT 2A receptor)เช่น ยา Benzylpiperazine, Bufotenin, Ergonovine, LSD, Mescaline, Psilocin, Psilocybin มักถูกใช้เพื่อกระตุ้นประสาทหรือกระตุ้นการหดตัวของกล้ามเนื้อเรียบ

7. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT2B(5HT 2B receptor) เช่น ยา Fenfluramine ใช้เป็นยาที่ควบคุมอารมณ์และช่วยลดความอยาอาหาร ปัจจุบันถูกเพิกถอนการใช้เป็นเวลานานหลายปีด้วยผลข้างเคียงที่เกี่ยวกับการเกิดโรคลิ้นหัวใจและก่อให้เกิดความดันโลหิตในปอดสูง

8. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT2C (5HT 2C receptor) เช่น ยา Aripiprazole, Ergonovine, Lorcaserin, Trazodone, โดยนำมาใช้รักษาความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า โรคอารมณ์สองขั้ว โรคสมาธิสั้น

9. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT3(5HT 3 receptor) เช่น ยาอนุพันธุ์ของ Tryptamine, Benzylpiperazine, Quipa zine เป็นกลุ่มที่ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท

10. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT4 (5HT 4 receptor)เช่น ยา Cinitapride, Cisapride, Dazopride, Metoclopra mide, Mosapride, Prucalopride, Renzapride, Tegaserod และ Zacopride ใช้เป็นยาเพิ่มการบีบตัวของกระเพาะอาหาร - ลำไส้ ลดอาการอาเจียน

11. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT5A (5HT 5A receptor) เช่น Ergotamine และ Valerenic acid ใช้รักษาไมเกรน และช่วยให้นอนหลับ

12. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT6 (5HT 6 receptor) เช่น ยาอนุพันธุ์ของ Tryptamine ที่มีชื่อย่อว่า EMDT (2-Ethyl-5-methoxy-N,N-dimethyltryptamine) กำลังอยู่ในการศึกษาที่อาจนำมาใช้เป็นยาต้านเศร้าได้

13. ออกฤทธิ์ที่ตัวรับ 5-HT7 (5HT 7 receptor)เช่น ยา Aripiprazide ใช้รักษาอาการทางจิตประสาท โรคอารมณ์สองขั้ว และโรคซึมเศร้า

ทั้งนี้ จะพบว่ายาในกลุ่มนี้มีความเฉพาะเจาะจงต่ออาการโรค แพทย์เท่านั้นที่จะสามารถคัดกรองและเลือกใช้ยาเหล่านี้ได้อย่างถูกต้องปลอดภัยและเหมาะสมกับผู้ป่วยมากที่สุด

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ซีเล็คทีฟซีโรโทนินรีเซพเตอร์อะโกนิสต์

ยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยากลุ่มซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์คือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับตัวรับตามอวัยวะส่วนต่างๆของร่างกายอย่างจำเพาะเจาะจงและส่งผลให้อวัยวะของร่างกายนั้นๆทำงานตามฤทธิ์ของตัวยานั้นๆ

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีขนาดรับประทาน/การบริหารยาอย่างไร?

ด้วยยาในกลุ่มนี้มีหลายรายการ ขนาดรับประทานและการบริหารยาจะขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษา โดยต้องอาศัยข้อมูล/ประวัติทางการแพทย์ของตัวผู้ป่วย รวมกับเลือกใช้ยาให้ตรงตามอาการและให้มีความปลอดภัยมากที่สุด หลายอาการของโรคต้องใช้ระยะเวลาของการรับประทานให้ครบตามมาตรฐานถึงแม้อาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม ดังนั้นการรับประทานยากลุ่มนี้จึงต้องเป็นไปตามคำ สั่งของแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น และห้ามมิให้ผู้ป่วยปรับขนาดรับประทานด้วยตนเอง

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทาน/ใช้ยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยา/ใช้ยาในกลุ่มยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์สามารถ รับประทาน/ใช้ยาเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทาน/ใช้ยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็น ต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยากลุ่มซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ได้ดังนี้เช่น วิงเวียน ง่วงนอน คลื่นไส้ ปากแห้ง เจ็บหน้าอก แน่นหน้าอก เจ็บคอ ชีพจรเต้นเร็วหรือไม่ก็ช้า กล้ามเนื้ออ่อนแรง ตาพร่า มือ-เท้าเย็น ปวดท้อง ท้องเสีย อารมณ์เหวี่ยง/อารมณ์แปรปรวน เป็นลม

อนึ่ง อาการแพ้ยากลุ่มนี้มักจะทำให้เกิดผื่นคัน ตัวบวม วิงเวียนอย่างมาก หายใจติดขัด/หายใจลำบาก หากพบอาการดังกล่าวต้องรีบนำตัวผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน

มีข้อควรระวังการใช้ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยากลุ่มซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้น ฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์อย่างไร?

ควรเก็บยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ภายใต้อุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาซีเล็คทีฟ ซีโรโทนิน รีเซพเตอร์ อะโกนิสต์ที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Imigran (อิมิแกรน)GlaxoSmithKline
Maxalt (แมกซอลท์)Merck & Co Inc
Amerge (อเมอร์ท)GlaxoSmithKline
Relpax (เรลแพกซ์)Pfizer Inc
Frova (โฟรวา)Endo Pharmaceuticals Inc
Cipasid (ซิพาซิด)Siam Bheasach
Cisapac (ซิซาแพค)Inpac Pharma
Cisapid (ซิซาพิด)Inpac Pharma
Cisaride (ซิซาไรด์)Pharmasant Lab
Palcid (แพลซิด)Pharmadica
Pri-De-Sid (ไพร-เด-ซิด)Polipharm
Avamigran (เอวไมเกรน)A. Menarini
Cafergot (คาเฟอร์กอท)Amdipharm
Degran (ดีแกรน)Ranbaxy
Ergosia (เออร์โกเซีย)Asian Pharm
Gynaemine (กายเนมีน)Sriprasit Pharma
Hofergot (โฮเฟอร์กอท)Pharmahof
Migana (ไมกานา)T. Man Pharma
Neuramizone (นูรามิโซน)Sriprasit Pharma
Poligot-CF (โพลิกอต-ซีเอฟ)Polipharm
Polygot (โพลีกอต)Pharmasant Lab
Tofago (โทฟาโก)T.O. Chemicals
Abilify (อะบิลิฟาย)Otsuka

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/5-HT_receptor [2018,March17]
  2. http://www.physiology.org/doi/abs/10.1152/jn.00046.2006 [2018,March17]
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Serotonin_receptor_agonist#5-HT1B_agonists [2018,March17]
  4. http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=cisapride [2018,March17]
  5. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23018546 [2018,March17]
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Triptan [2018,March17]
Updated 2018,March17


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน Samson1992 invisibleman03 tj24
Frame Bottom