Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ขาดธาตุซีลีเนียม 

บทนำ

ซีลีเนียม (Selenium) เป็นธาตุ/เกลือแร่ที่พบได้ในดินรวมถึงในอาหารที่เรารับประทานเช่น เมล็ดพืชต่างๆอย่างเมล็ดทานตะวัน รวมถึงอาหารทะเล ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถสร้างซีลีเนียมขึ้นเองได้ แต่ธาตุนี้มีความจำเป็นต่อระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกายรวมถึงการทำงานของต่อมไทรอยด์ ในทางคลินิกมีการนำยา/เกลือแร่/ธาตุซีลีเนียมมาบำบัดรักษาอาการป่วยที่เรียกว่า Hashimoto’s thyroiditis ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกายมาทำลายต่อมไทรอยด์ ส่งผลให้ต่อมไทรอยด์ไม่สามารถสร้างฮอร์โมนได้อย่างเพียงพอ นอกจากนี้ยังใช้ยาซีลีเนียมมารักษาภาวะคอเลสเตอรอลในเลือดสูง (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง โรคไขมันในเลือดสูง) อีกด้วย

การได้รับยาซีลีเนียมเป็นปริมาณมากหรือเป็นเวลานานๆสามารถก่อให้เกิดพิษต่อร่างกายจนถึงกับเสียชีวิต (ตาย) ได้ ดังนั้นการใช้ประโยชน์จากซีลีเนียมต้องเป็นไปตามเกณฑ์ที่เหมาะสมหรือตามคำสั่งแพทย์นั่นเอง

ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวบางประเภทไม่เหมาะกับการได้รับยาซีลีเนียมในปริมาณมากเช่น โรค ไตเรื้อรัง โรคต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำ (ภาวะขาดไทรอยด์ฮอร์โมน) โรคมะเร็งผิวหนัง หรือในผู้ที่มีแนวโน้มเป็นโรคเบาหวานด้วยการได้รับยาซีลีเนียมในปริมาณที่ไม่เหมาะสมก็สามารถก่อให้เกิดอาการเบาหวานได้เช่นกัน

รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยาซีลีเนียมมีทั้งยารับประทานและยาฉีด ซึ่งเมื่อร่างกายได้รับยาซีลีเนียม ด้วยกระบวนการทางชีวะเคมีร่างกายจะใช้ซีลีเนียมไปเป็นส่วนประกอบในเอนไซม์ที่มีชื่อว่า Glutathione peroxidase ซึ่งคอยทำหน้าที่ปกป้องเซลล์ในร่างกายไม่ให้ได้รับความเสียหายจากสารเคมีจำพวกประจุลบต่างๆ

เพื่อป้องกันภาวะร่างกายขาดธาตุซีลีเนียมผู้บริโภคควรต้องรับประทานอาหารอย่างถูกสัดส่วน(อาหารมีประโยชน์ 5 หมู่) เพื่อให้ร่างกายได้รับธาตุซีลีเนียมอย่างเพียงพอ การใช้ยาประเภทซีลีเนียมถือเป็นแค่ทางเลือกหนึ่งที่ช่วยบำบัดอาการขาดธาตุนี้

เพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภคจึงไม่ควรไปซื้อยาหรืออาหารเสริมใดๆที่มีซีลีเนียมเป็นองค์ประ กอบมารับประทานเองโดยเด็ดขาด

อนึ่งอาหารที่มีธาตุซีลีเนียมสูงเช่น อาหารทะเลโดยเฉพาะหอยและปลาทูนา เนื้อแดง เนื้อเป็ด ไก่ เห็ด ธัญญพืชโดยเฉพาะเมล็ดทานตะวัน

ซีลีเนียมมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ซีลีเนียม

ยาซีลีเนียมมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

ซีลีเนียมมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาซีลีเนียมคือ ตัวยาในร่างกายจะคอยทำหน้าที่ปกป้องเซลล์ต่างๆไม่ให้ถูกทำลายจากสารที่มีประจุลบหรืออิเล็กตรอน (Electron) รวมถึงเป็นธาตุที่คอยควบคุมการทำงานของต่อมไทรอยด์ให้เป็นไปอย่างปกติ นอกจากนี้ซีลีเนียมยังคอยควบคุมการปลดปล่อยประจุลบ (อิเล็กตรอน) จากวิตามินซีอีกด้วย จากกลไกดังกล่าวจึงเป็นที่มาของสรรพคุณ

ซีลีเนียมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาซีลีเนียมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาฉีด ขนาด 400 ไมโครกรัม/10 มิลลิลิตร
  • ชนิดเม็ดสำหรับรับประทาน ขนาด 200 ไมโครกรัม/เม็ด
  • ชนิดแคปซูลสำหรับรับประทาน ขนาด 200 ไมโครกรัม/แคปซูล
  • แชมพูสระผม ขนาดความเข้มข้น 2.5%
  • เป็นส่วนประกอบในยาชนิดรับประทานที่มีวิตามินอื่นรวมอยู่ด้วย

ซีลีเนียมมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ขนาดการใช้ยาซีลีเนียมจะแตกต่างกันไปโดยจะขึ้นกับแต่ละข้อบ่งใช้ อาการของโรค และรูปแบบการจัดจำหน่ายของยา ในบทความนี้ขอยกตัวอย่างเฉพาะการใช้ยาซีลีเนียมเพิ่อบำบัดรักษาอาการจากร่างกายขาดธาตุซีลีเนียมเท่านั้น

สำหรับการขาดธาตุซีลีเนียมของร่างกาย:

ก. ชนิดรับประทาน:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานครั้งละ 100 - 500 ไมโครกรัม/วันโดยสามารถรับประทานพร้อมอาหาร หรือหลังอาหารก็ได้
  • เด็ก: การขาดธาตุซีลีเนียมมักไม่ค่อยพบในเด็ก จึงยังไม่มีการศึกษาที่แน่ชัดถึงขนาดยานี้ในเด็ก การใช้ยานี้ในเด็กจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีๆไป

ข. ชนิดฉีด:

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาซีลีเนียม ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาซีลีเนียมสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาซีลีเนียมให้ตรงเวลา

ซีลีเนียมมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) จากการบริโภคหรือได้รับยาซีลีเนียมขนาดประมาณ 400 ไมโครกรัม/วันเป็นเวลานานๆ สามารถทำให้ร่างกายได้รับพิษจากยานี้จนอาจถึงขั้นเสียชีวิต (ตาย) ได้ หากพบอาการดังต่อไปนี้ควรต้องนำตัวผู้ป่วยกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็วเช่น มีอาการท้องเสียเรื้อรัง เล็บมือเปราะแตกง่าย ลมหายใจมีกลิ่นคล้ายกระเทียม ผมร่วง มีผื่นคันตาผิวหนัง คลื่นไส้ อาเจียน และอ่อนเพลีย

มีข้อควรระวังการใช้ซีลีเนียมอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาซีลีเนียมเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้หรือแพ้องค์ประกอบของสูตรตำรับยานี้
  • กรณีที่เป็นยาฉีดจะต้องเจือจางตัวยาตามมาตรฐานที่ระบุมากับเอกสารกำกับยาก่อนฉีดให้ผู้ ป่วย ห้ามฉีดยาให้กับผู้ป่วยโดยมิได้เจือจางตัวยาก่อน
  • ห้ามใช้ยานี้หรืออาหารเสริมที่มีซีลีเนียมกับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร รวมถึงเด็ก โดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • กรณีที่เป็นยาซีลีเนียมชนิดรับประทานห้ามมิให้ผู้ป่วยปรับขนาดรับประทานด้วยตนเอง
  • ห้ามใช้ยาซีลีเนียมนานเกินจากคำสั่งการใช้ยาของแพทย์
  • ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์ยาที่เสื่อมสภาพแล้ว
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมซีลีเนียมด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่ม เติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

แคฟเฟอีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาซีลีเนียมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

  • การใช้ยาซีลีเนียมร่วมกับยา Dimercaprol จะเกิดการรวมตัวกันเป็นสารประกอบที่เป็นพิษต่อไต หากจำเป็นต้องใช้ร่วมกันควรเว้นระยะเวลาหลังการใช้ยา Dimercapol ไปแล้วประมาณ 24 ชั่วโมง จึงจะใช้ยาซีลีเนียมกับผู้ป่วยได้
  • ห้ามรับประทานยาซีลีเนียมร่วมกับยาปฏิชีวนะเช่น Moxifloxacin, Ofloxacin ในเวลาเดียวกัน ด้วยจะทำให้การดูดซึมของยาปฏิชีวนะลดลงและส่งผลต่อประสิทธิภาพของการรักษา หากจำเป็นต้องใช้ร่วมกันผู้ป่วยควรรับประทานยาปฏิชีวนะก่อนซีลีเนียมเป็นเวลาประมาณ 2 - 4 ชั่วโมงหรือหลังยาซีลีเนียมประมาณ 4 - 6 ชั่วโมง
  • หลีกเลี่ยงการรับประทานยาซีลีเนียมร่วมกับยา Risedronate ด้วยจะรบกวนการดูดซึมของยา Risedronate หากจำเป็นต้องใช้ร่วมกันควรรับประทานยาซีลีเนียมหลังจากการรับประทานยา Risedronate ไปแล้วประมาณ 30 นาทีเป็นอย่างต่ำ

ควรเก็บรักษาซีลีเนียมอย่างไร?

ควรเก็บยาและผลิตภัณฑ์ซีลีเนียมภายใต้อุณหภูมิ 30 องศาเซลเซียส (Celsius) เก็บในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ซีลีเนียมมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาซีลีเนียมที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นๆและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Selenium 200 mcg (ซีลีเนียม 200 ไมโครกรัม) NATURE’S BOUNTY, INC
Sebosel (ซีโบเซล) Taro
Complexed Selenium (คอมเพล็กซ์ ซีลีเนียม) Vitacost

บรรณานุกรม

  1. http://www.drugs.com/pro/selenium-injection.html [2015,Dec5]
  2. http://www.drugs.com/mtm/selenium.html [2015,Dec5]
  3. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Sebosel/ [2015,Dec5]
  4. http://www.cimsasia.com/India/drug/info/selenium/?type=full&mtype=generic#Dosage [2015,Dec5]
  5. http://www.drugs.com/otc/113527/selenium-sulfide.html [2015,Dec5]
  6. http://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/selenium-supplement-oral-route/side-effects/drg-20063649 [2015,Dec5]
  7. http://www.naturesbounty.com/product/003201 [2015,Dec5]
  8. http://www.vitacost.com/vitacost-complexed-selenium-albion-selenium-glycinate-complex [2015,Dec5]
  9. http://www.drugs.com/mtm/selenium-tr.html [2015,Dec5]
  10. http://www.mhra.gov.uk/home/groups/spcpil/documents/spcpil/con1428644265965.pdf [2015,Dec5]
  11. http://www.drugs.com/drug-interactions/selenium-index.html?filter=3&generic_only= [2015,Dec5]
  12. http://www.healthaliciousness.com/articles/foods-high-in-selenium.php [2015,Dec5]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom