Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ไขกระดูก  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ไข้จับสั่น 

บทนำ

ยาซัลฟาดอกซีน (Sulfadoxine หรือ Sulphadoxine) เป็นยาในกลุ่ม Sulfonamide ทางคลินิกได้นำเอายาซัลฟาดอกซีนร่วมกับยา Pyrimethamine เพื่อใช้รักษาอาการป่วยจากโรคมาลาเรีย/ไข้จับสั่น และยังใช้เป็นยาป้องกันสำหรับผู้ที่ต้องการเดินทางเข้าในพื้นที่ที่มีมาลาเรียชุกชุมอีกด้วย

ยาซัลฟาดอกซีนเป็นอีกหนึ่งรายการยาที่องค์การอนามัยโลกระบุให้เป็นยาจำเป็นขั้นมูลฐานที่สถานพยาบาลควรมีสำรองใช้ให้บริการกับผู้ป่วย สามารถใช้ยาซัลฟาดอกซีนได้ทั้งผู้ใหญ่และเด็ก โดยต้องเป็นไปตามคำสั่งการใช้ยาของแพทย์

รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยาซัลฟาดอกซีนจะเป็นชนิดรับประทาน ซึ่งหลังการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหาร ยาซัลฟาดอกซีนจะมีความเข้มข้นสูงสุดในกระแสเลือดภายในประมาณ 4 ชั่วโมง จากนั้นจะเข้ารวมตัวกับพลาสมาโปรตีนถึงประมาณ 90% ยาซัลฟาดอกซีนสามารถผ่านเข้ารกและถูกขับออกมากับน้ำนมของมารดาได้ ร่างกายต้องใช้เวลาถึงประมาณ 200 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยาซัลฟาดอกซีนออกจากร่างกายโดยผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ

ทั้งนี้มีข้อจำกัดบางประการที่ผู้บริโภคควรทราบก่อนที่จะใช้ยาซัลฟาดอกซีนอาทิเช่น

อนึ่งหากพบกรณีแพ้ยาซัลฟาดอกซีนแพทย์อาจใช้วิธีล้างท้องและให้สารน้ำกับผู้ป่วยเพื่อป้องกันความเสียหายของไตเนื่องจากภาวะขาดน้ำของร่างกาย รวมถึงการควบคุมสัญญาณชีพและอาการต่างๆของร่างกายให้เป็นปกติมากที่สุด

ข้อสำคัญการใช้ยารักษาโรคเป็นเรื่องของปลายเหตุ ผู้บริโภคสามารถหลีกเลี่ยงและป้องกันการติดเชื้อมาลาเรียโดยไม่เข้าพื้นที่ที่มีโรคมาลาเรียชุกชุมโดยไม่มีความจำเป็น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับประทานยาป้องกันก่อนเข้าพื้นที่ที่มีโรคมาลาเรียระบาด ใช้โลชั่นทากันยุง นอนกางมุ้ง และใส่เสื้อผ้ามิดชิด เป็นต้น

ซัลฟาดอกซีนมีสรรพคุณ( คุณสมบัติ) อย่างไร?

ซัลฟาดอกซีน

ยาซัลฟาดอกซีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เป็นยาป้องกันและบำบัดรักษาการติดเชื้อมาลาเรียอันมีสาเหตุจากโปโตซัว/สัตว์เซลล์เดียว ที่มีชื่อเรียกว่า Plasmodium falciparum (P. falciparum) และเชื้อดื้อต่อยา Chloroquine

ซัลฟาดอกซีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาซัลฟาดอกซีนมีกลไกออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ที่ใช้สร้างสารอาหารบางชนิดในการดำรงชีวิตของเชื้อมาลาเรียที่มีชื่อว่า Dihydropteroate synthase รวมถึงรบกวนการสังเคราะห์ Folate ซึ่งเป็นสารอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของเชื้อมาลาเรีย ส่งผลให้เชื้อหยุดการแพร่พันธุ์และตายลงในที่สุด

ซัลฟาดอกซีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาซัลฟาดอกซีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาเม็ดชนิดรับประทานที่ผสมร่วมกับยา Pyrimethamine (Sulfadoxine 500 มิลลิกรัม + Pyrimethamine 25 มิลลิกรัม/เม็ด)

ซัลฟาดอกซีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ในบทความนี้ขอยกตัวอย่างขนาดยาซัลฟาดอกซีนเฉพาะกรณีสำหรับรักษาการติดเชื้อมาลาเรียดังนี้เช่น

ก. ผู้ใหญ่: รับประทาน 2 - 3 เม็ดครั้งเดียวพร้อมอาหาร หากต้องรับประทานซ้ำต้องเว้นเวลาห่างจากการรับประทานยาครั้งแรก 7 วันเป็นอย่างต่ำ

ข. เด็กที่อายุตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป: โดยเทียบจากน้ำหนักตัวดังนี้เช่น

  • น้ำหนักน้อยกว่า 5 กิโลกรัม: อยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป
  • น้ำหนัก 5 - 10 กิโลกรัม: รับประทานยา ½ เม็ดครั้งเดียว
  • น้ำหนัก 11 - 20 กิโลกรัมรับประทานยา 1 เม็ดครั้งเดียว
  • น้ำหนัก 21 - 30 กิโลกรัม: รับประทานยา 1.5 เม็ดครั้งเดียว
  • น้ำหนัก 31 - 45 กิโลกรัม: รับประทานยา 2 เม็ดครั้งเดียว
  • น้ำหนักมากกว่า 45 กิโลกรัมขึ้นไป: รับประทานยา 2 - 3 เม็ดครั้งเดียวโดยเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เป็นกรณีไป

ค. เด็กอายุต่ำกว่า 2 เดือนลงมา: ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกถึงผลข้างเคียงจากยานี้ที่ชัดเจน การใช้ยานี้ในผู้ป่วยกลุ่มอายุนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป

*อนึ่ง

  • แพทย์อาจเพิ่มการให้ยา Quinine กับผู้ป่วยหลังจากรับประทานยาซัลฟาดอกซีนกับยา Pyrimethamine ไปแล้ว 3 - 5 วันทั้งนี้ขึ้นกับความรุนแรงของโรคตามดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา
  • ขนาดและระยะเวลาการใช้ยาซัลฟาดอกซีนเพื่อการป้องกันมาลาเรีย ควรต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยานี้และการใช้ยานี้ต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาซัลฟาดอกซีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาซัลฟาดอกซีนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาซัลฟาดอกซีนตรงเวลา

ซัลฟาดอกซีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ที่สามารถพบเห็นได้จากการใช้ยาซัลฟาดอกซีนมีดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ซัลฟาดอกซีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาซัลฟาดอกซีนเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาซัลฟาดอกซีน
  • ห้ามใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคตับ โรคไต ขั้นรุนแรง ผู้ป่วยด้วยโรคเลือด ผู้ที่มีภาวะซีดชนิด Megaloblastic anemia
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร และเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 2 เดือนลงมา
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานยาด้วยตนเอง
  • หลังรับประทานยานี้ถ้าอาการไม่ดีขึ้นต้องนำผู้ป่วยกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็ว ก่อนวันนัด
  • ระวังการใช้ยานี้กับผู้ที่มีร่างกายขาดสาร Folate ผู้ป่วยด้วยโรคหืด ผู้ป่วยภาวะขาดเอนไซม์จีซิกพีดี/G6PD
  • ดื่มน้ำตามอย่างเพียงพอขณะรับประทานยานี้เพื่อป้องกันการตกตะกอนผลึกของยานี้ในปัสสาวะของผู้ป่วย
  • ระหว่างการใช้ยานี้หากพบอาการผื่นคันให้รีบนำตัวผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็วทันที/ฉุกเฉินเพื่อแพทย์ตรวจสอบว่าผู้ป่วยมีอาการแพ้ยานี้หรือไม่
  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาซัลฟาดอกซีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองด้วยเช่นกัน

ซัลฟาดอกซีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาซัลฟาดอกซีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาซัลฟาดอกซีนอย่างไร?

ควรเก็บยาซัลฟาดอกซีนในช่วงอุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ซัลฟาดอกซีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาซัลฟาดอกซีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Vinsilar (วินซิลาร์) Chew Brothers

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Sulfadoxine [2016,Feb13]
  2. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Vinsilar/ [2016,Feb13]
  3. http://www.mims.com/India/drug/info/sulfadoxine%20%2b%20pyrimethamine/?type=full&mtype=generic#Over dosage [2016,Feb13]
  4. http://www.drugbank.ca/drugs/DB01299 [2016,Feb13]
  5. http://www.drugs.com/drug-interactions/pyrimethamine-sulfadoxine-index.html?filter=3&generic_only= [2016,Feb13]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน sirikul scala333
Frame Bottom