Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  ระบบมะเร็งวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

แขนขาอ่อนแรง  ปวดศีรษะรุนแรง 

บทนำ

มะเร็งไกลโอบลาสโตมา มัลติฟอร์เม (Glioblastoma multiforme) หรือ Glioblastoma หรือเรียกย่อว่า จีบีเอม/จีบีเอ็ม (GBM) เป็นมะเร็งที่เกิดจากเซลล์เกลีย (Glia cell) ของระบบประสาทพบเกิดได้ทุกตำแหน่งในสมองและในไขสันหลัง แต่ทั้งหมดของโรคมักพบเกิดที่สมองในส่วนของสมองใหญ่

มะเร็งสมองจีบีเอมเป็นโรคพบได้บ่อยพอควร ทั่วโลกพบได้ประมาณ 12 - 20% ของเนื้องอกสมองทั้งหมดรวมทั้งชนิดที่ใช่และไม่ใช่มะเร็งในยุโรปและอเมริกาเหนือมีรายงานพบได้ในแต่ละปีประมาณ 2 - 3 รายต่อประชากร 1 แสนคน เป็นโรคพบได้ในทุกอายุตั้งแต่เด็กไปจนถึงผู้สูงอายุแต่มักพบในช่วงอายุ 45 - 70 ปี พบในผู้ชายได้บ่อยกว่าในผู้หญิง

สำหรับประเทศไทยรายงานจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติในปี พ.ศ. 2553 (ผู้ป่วยช่วง พ.ศ. 2544 - 2546) ซึ่งเป็นรายงานรวมเนื้องอกที่ไม่ใช่มะเร็งและที่เป็นมะเร็งของสมองและไขสันหลังทุกชนิด (รวมถึงจีบีเอมด้วย) พบในผู้ชายได้ 2.4 รายต่อประชากรชาย 100,000 คนและในผู้หญิง 1.9 รายต่อประชากรหญิง 100,000 คน ทั้งนี้ไม่มีรายงานแยกสถิติเกิดเฉพาะของจีบีเอม

อนึ่ง มะเร็งจีบีเอมที่เกิดในไขสันหลังพบได้ทั้งในผู้หญิงและในผู้ชาย และมักพบในผู้ใหญ่ แต่พบได้น้อยมากเป็นเพียงการรายงานผู้ป่วยนานๆครั้ง โดยโรคมีธรรมชาติของโรค การวินิจฉัย และการรักษาเช่นเดียวกับโรคจีบีเอมที่เกิดในสมอง ดังนั้นบทความนี้จะกล่าวถึงเฉพาะจีบีเอมที่เกิดกับสมองเท่านั้น/มะเร็งสมองจีบีเอม แต่ปรับใช้กับจีบีเอมที่เกิดในไขสันหลังได้ (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง โรคไขสันหลัง)

อะไรเป็นสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยงเกิดจีบีเอม?

จีบีเอม

สาเหตุที่แน่นอนของการเกิดจีบีเอมยังไม่ทราบ แต่พบว่าผู้ที่ป่วยเป็นเนื้องอกสมองชนิดไกลโอมา (Glioma) เมื่อเกิดเป็นซ้ำหลังการผ่าตัดและ/หรือการฉายรังสีรักษา โรคอาจกลายพันธุ์จากเนื้องอกที่ไม่ใช่มะเร็งเป็นเนื้องอกมะเร็งหรือจีบีเอมได้ นอกจากนั้นผู้ป่วยจีบีเอมมักพบมีจีน/ยีน(Gene) ที่ผิดปกติหลายชนิดที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งเช่น TP53, EGFR (Epidermal growth factor receptor) เป็นต้น

จีบีเอมมีอาการอย่างไร?

อาการของจีบีเอมเกิดจากก้อนเนื้อที่โตอย่างรวดเร็วจึงส่งผลให้เกิดการเพิ่มความดันในกะโหลกศีรษะอย่างรวดเร็วและรุนแรง ส่งผลให้เกิดอาการปวดศีรษะรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน ซึม ชัก และอาจโคม่าได้

นอกจากนั้นคือ

*อนึ่ง ไม่มีอาการเฉพาะของจีบีเอม แต่จะเป็นอาการเช่นเดียวกับเนื้องอกสมอง มะเร็งสมองทุกชนิด เพียงแต่อาการเกิดขึ้นรวดเร็วและรุนแรงกว่ามาก

ควรพบแพทย์เมื่อไร?

เมื่อมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ โดยเฉพาะเมื่อปวดศีรษะเรื้อรังและปวดมากขึ้นๆตลอดเวลา หรือปวดศีรษะรุนแรง ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอ

แพทย์วินิจฉัยจีบีเอมได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยจีบีเอมได้จากประวัติอาการ การตรวจร่างกาย การตรวจร่างกายทางระบบประสาท การตรวจภาพสมองด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์และ/หรือเอมอาร์ไอ แต่การจะได้ผลแน่นอน ต้องได้จากการตรวจชิ้นเนื้อจากก้อนเนื้อในสมองหลังการผ่าตัดสมองเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา แต่ในกรณีที่ผ่าตัดไม่ได้แพทย์อาจใช้เทคนิคเฉพาะเพื่อการตัดชิ้นเนื้อผ่านทางการเจาะกะโหลกศีรษะ

และเนื่องจากจีบีเอมเป็นโรคที่ธรรมชาติของโรคจะไม่มีการลุกลามแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่นๆ (พบแพร่กระจายไปปอดและกระดูกได้แต่พบได้น้อยมากๆ) ดังนั้นทางคลินิกจึงไม่มีการตรวจสืบค้นเพิ่มเติมเพื่อหาการแพร่กระจายของโรค แต่เป็นเพียงการตรวจสุข ภาพโดยรวมของผู้ป่วยคือ การตรวจเลือดซีบีซี/CBC การตรวจเลือดดูเบาหวาน, ดูการทำงานของตับและของไต การตรวจปัสสาวะ และการเอกซเรย์ปอดดูโรคของปอดและหัวใจ

อย่างไรก็ตาจีบีเอมเป็นโรคแพร่กระจายทาง CSF ได้ดังกล่าวแล้วในหัวข้อ อาการ แต่เป็นภาวะที่พบได้น้อย ดังนั้นทางคลินิกจึงไม่มีการตรวจเจาะหลังเพื่อตรวจ CSF โดยแพทย์จะเจาะหลังผู้ป่วยเฉพาะกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการที่แพทย์สงสัยว่าอาจมีโรคแพร่กระจายสู่ CSF ที่อยู่ล้อมรอบไขสันหลัง โดยมักจะตรวจร่วมกับการตรวจภาพไขสันหลังด้วยเอมอาร์ไอ

จีบีเอมมีกี่ระยะ?

ทั่วไปยังไม่นิยมจัดระยะโรคของจีบีเอมเพราะธรรมชาติของโรคไม่มีการแพร่กระจายไปต่อมน้ำเหลืองและ/หรืออวัยวะอื่นๆ แต่แพทย์นิยมแบ่งผู้ป่วยตาลักษณะทางคลินิกเป็นระยะต่างๆดังนี้

รักษาจีบีเอมอย่างไร?

การรักษาหลักของจีบีเอมมักเป็นการรักษาร่วมกันระหว่างการผ่าตัดและรังสีรักษา ส่วนยาเคมีบำบัดแพทย์จะพิจารณาผู้ป่วยเป็นรายๆไปทั้งนี้เพราะเป็นเซลล์มะเร็งชนิดตอบสนองได้ไม่ค่อย ดีต่อยาเคมีบำบัดทั่วไป แต่ตอบสนองได้ปานกลางกับยาเคมีบำบัดบางตัวเช่น ยา Temozolomide ซึ่งยานี้ยังมีราคาแพงมากเกินกว่าผู้ป่วยทุกคนจะเข้าถึงยานี้ได้ และยานี้ยังไม่สามารถรักษาโรคนี้ให้หายได้ โดยในรายที่ตอบสนองดีต่อยานี้ ยานี้จะช่วยควบคุมโรคได้ในช่วงระยะเวลาหนึ่งโดยทั่วไปประมาณ 10 - 12 เดือน

อนึ่ง ปัจจุบันกำลังมีการศึกษาหาวิธีรักษาจีบีเอมวิธีใหม่ๆนอกเหนือจากวิธีมาตรฐานเดิมเพื่อให้ได้ผลการรักษาที่สูงขึ้นเช่น การใช้วัคซีนที่ได้จากตัวเซลล์มะเร็งชนิดนี้ และการใช้ยาในกลุ่มยารักษาแบบจำเพาะต่อเซลล์มะเร็ง ยารักษาตรงเป้า เป็นต้น

มีผลข้างเคียงจากการรักษาอย่างไร?

ผลข้างเคียงจากการรักษาเนื้องอกหรือมะเร็งทุกชนิดที่รวมถึงจีบีเอมขึ้นกับวิธีรักษาได้แก่

ก. การผ่าตัด: เช่น การสูญเสียอวัยวะ การเสียเลือด แผลผ่าตัดติดเชื้อ และเสี่ยงต่อการดมยาสลบ

ข. รังสีรักษา: คือ ผลข้างเคียงต่อผิวหนังและต่อเนื้อเยื่อสมอง (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง การดูแลผิวหนังและผลข้างเคียงต่อผิวหนังบริเวณฉายรังสีรักษา และเรื่อง การดูแลตนเองเมื่อฉายรังสีรักษาบริเวณสมอง)

ค. ยาเคมีบำบัด: คือ อาการคลื่นไส้ อาเจียน ผมร่วง ภาวะซีด และการติดเชื้อจากภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำจากเคมีบำบัดและ/หรือรังสีรักษา: การดูแลตนเอง) และการมีเลือดออกได้ง่ายจากภาวะเกล็ดเลือดต่ำ

อนึ่ง ผลข้างเคียงจากการรักษาโรคมะเร็งทุกชนิดที่รวมถึงจีบีเอมจะสูงและรุนแรงขึ้นเมื่อ

จีบีเอมมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

การพยากรณ์โรคของจีบีเอมขึ้นกับการผ่าตัดก้อนเนื้อออกได้หมดหรือไม่, อายุของผู้ป่วย (อายุน้อยกว่า 50 ปีการพยากรณ์โรคดีกว่าอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป) และสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย

จีบีเอมเป็นโรคมีการพยากรณ์โรครุนแรงมาก ยังไม่มีวิธีที่รักษาโรคให้หายได้ เฉลี่ยผู้ป่วยมักมีชีวิตอยู่ได้ประมาณ 5 - 14 เดือน โดยอัตราการอยู่รอดที่ 2 ปีประมาณ 20 - 30%, ที่ 5 ปี ประมาณ 0 - 10%

อนึ่งจีบีเอมยังอาจแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มคือ

ดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเอง/การดูแลผู้ป่วยจีบีเอมเช่นเดียวกับการดูแลตนเองและการดูแลผู้ป่วยมะเร็งทุกชนิด อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com ในบทความเรื่อง การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็ง และการดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง และในเรื่อง การดูแลตนเอง การดูแลผู้ป่วยเคมีบำบัด

มีวิธีตรวจคัดกรองจีบีเอมไหม?

ปัจจุบันไม่มีวิธีตรวจคัดกรองให้พบจีบีเอมตั้งแต่ยังไม่มีอาการ

ป้องกันจีบีเอมได้อย่างไร?

ยังไม่มีวิธีป้องกันการเกิดจีบีเอมเพราะยังไม่ทราบสาเหตุเกิดที่ชัดเจน

บรรณานุกรม

  1. http://emedicine.medscape.com/article/283252-overview#showall [2016,Jan30]
  2. Edge, S. et al. (2010). AJCC: Cancer staging handbook. New York: Springer
  3. http://en.wikipedia.org/wiki/Glioblastoma_multiforme [2016,Jan30]]
  4. http://www.abta.org/brain-tumor-information/types-of-tumors/glioblastoma.html [2016,Jan30]
  5. Halperin,E., Wazer, D., Perez,C., and Brady,L. (2013). Principle and practice of radiation oncology.(6th ed). Walter KLUWER/Lippincott Williams & Wilkins. Philadelphia.
  6. Khuhaprema, T. et al. (2010). Cancer in Thailand. Volume. V, 2001-2003. Thai National Cancer Institute.
  7. Lin,C.L. et al.(2003). Surg Neurol. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14572960 [2016,Jan30]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน koii_i Yukkie
Frame Bottom