Frame Top
User

จิตวิทยาในชีวิตประจำวัน – ภาคที่ 3 จิตวิทยาผู้ใหญ่ตอนที่ 53 : ปฏิกิริยาสะท้อนกลับ (1)

โดย ดร.วิทยา มานะวาณิชเจริญ
17 เมษายน 2016
จิตวิทยาผู้ใหญ่

หากเราบังเอิญไปแตะถูกหลอดไฟร้อน มือเราจะกระตุก (Jerk) ออกห่างทันที โดยไม่ต้องมีจิตสำนึก (Conscious) หรือออกแรง (Effort) นี่เป็นตัวอย่างของปฏิกิริยาสะท้อนกลับ (Reflex) กล่าวคือเป็นการสนองตอบต่อสิ่งเร้า (Stimulus) ที่มิได้เกิดจากการเรียนรู้ (Unlearned) และมิได้จงใจ (Involuntary)

การเชื่อมโยงของเซลล์ประสาท (Neural connection) หรือเครือข่ายที่รองรับ (Network underlying) ปฏิกิริยาสะท้อนกลับ ถูกเชื่อมโยงเหมือนสายไฟไว้ล่วงหน้า (Pre-wired) ด้วยคำสั่งที่ไม่เฉพาะเจาะจง (General instruction) คนเราเกิดมาพร้อมกับปฏิกิริยาสะท้อนกลับที่ถูกโปรแกรม (Programmed) ไว้ก่อนแล้ว

ในบางกรณี อาทิ เมื่อแพทย์เอาค้อนเคาะที่หัวเข่าผู้ป่วย เราจะเห็นหัวเข่าดังกล่าวกระตุก ซึ่งเป็นปฏิกิริยาสะท้อนกลับที่ควบคุมโดยไขสันหลัง (Spinal cord) ในกรณีอื่น อาทิ เมื่อมีคนฉายแสงที่สว่างมากสู่สายตาเรา ปฏิกิริยาสะท้อนกลับของลูกตา (Pupillary reflex) จะทำให้ลูกตาดำ (Pupil) หดตัวลง (Constrict)

ทุกๆ ปฏิกิริยา มี 2 – 3 ขั้นตอนที่เหมือนกัน ขึ้นอยู่ว่าปฏิกิริยาดังกล่าวได้รับการเชื่อมโยงเหมือนสายไฟอย่างไร ในระบบประสาท (Nervous system)? เหตุผลหนึ่งที่เกิดปฏิกิริยาสะท้อนกลับทันทีทันใดก็คือ มันถูกโปรแกรมทางพันธุกรรม (Genetically) และเกี่ยวข้องกับการเชื่อมโยงของเซลล์ประสาทไม่กี่ตัว ซึ่งช่วยประหยัดเวลา ต่อไปนี้ คือลำดับขั้นตอน (Sequence) ของปฏิกิริยาสะท้อนกลับ ว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร?

  1. เครื่องจับความรู้สึก (Sensor) – ผิวหนังของนิ้วมือเรา มีเครื่องจับความรู้สึกเฉพาะ (Specialized) หรือตัวรับความรู้สึก (Receptor) ที่อ่อนไหว (Sensitive) ต่อความร้อน เมื่อเราแตะถูกหลอดไฟร้อน ตัวจับความรู้สึกที่ผิวหนังของเรา จะกระตุ้น (Trigger) เซลล์ประสาทให้เริ่มปฏิกิริยาถอนตัว (Withdrawal) ทันที
  2. เซลล์ประสาทนำเข้าไขสันหลัง (Afferent neuron) - จากตัวรับความรู้สึกบนผิวหนังของเรา “ใยประสาทนำเข้า” (Dendrite) (ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเซลล์ประสาทรับความรู้สึก) จะนำข้อมูลความเจ็บปวด (Pain information) ในรูปแบบของสัญญาณทางอิเล็กทรอนิกส์เข้าสู่ไขสันหลัง
  3. เซลล์ประสาทเชื่อมโยงภายใน (Inter-neuron) – เมื่อเซลล์ประสาทรับความรู้สึกเดินทางไปถึงไขสันหลัง มันจะส่ง (Transmit) ข้อมูลความเจ็บปวดไปยังเซลล์ประสาทที่เชื่อมโยงกันอยู่ภายใน กล่าวคือมันมีหน้าที่หลัก (Primary) ในการเชื่อมโยงเซลล์ประสาทภายใน
  4. เซลล์ประสาทออกจากไขสันหลัง (Efferent neuron) – ภายในไขสันหลัง เซลล์ประสาทเชื่อมโยงกันอยู่ภายใน จะโอนย้ายข้อมูลออกจากไขสันหลัง ไปยังเซลล์ประสาทเคลื่อนย้าย (Motor neuron) เพื่อผลิตปฏิกิริยาสนองตอบอื่นๆ ต่อนานากล้ามเนื้อและนานาอวัยวะตลอดทั่วร่างกาย

เซลล์ประสาทเชื่อมโยงภายใน จะส่งข้อมูลความเจ็บปวดไปยังเซลล์ประสาทอื่นๆ ที่ช่วยเร่งส่งข้อมูลไปยังส่วนต่างๆ ของสมอง ซึ่งจะแปรผล (Interpret) สัญญาณอิเล็กทรอนิกส์จากมือของเราว่าร้อนและเจ็บปวด ณ จุดนี้สมองของเราจะสั่งเซลล์ประสาทเคลื่อนย้ายไปยังกล้ามเนื้อใบหน้า (Facial) และเสียง (Vocal) เพื่อให้รู้สึกและร้องด้วยความเจ็บปวด

แหล่งข้อมูล

  1. Plotnik, Rod. (2002). Introduction to Psychology (6th Ed). Pacific Grove, CA: Wadsworth -Thompson Learning.
  2. Reflex - https://en.wikipedia.org/wiki/Reflex [2015, April 16].

สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน Puengjaru
Frame Bottom