Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ระบบต่อมไร้ท่อ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนต่างๆ 

บทนำ

ยาคอร์ติโคโทรปิน (Corticotropin) หรือในชื่ออื่น คือ Adrenocorticotropin หรือ Adrenocorticotropic Hormone ย่อว่า ACTH เป็นฮอร์โมนที่ร่างกายผลิตจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า(Anterior pituitary) หน้าที่หลักของฮอร์โมนคอร์ติโคโทรปิน จะไปกระตุ้นให้ต่อมหมวกไต(Adrenal cortex) หลั่งฮอร์โมน Glucocorticoids อีกทีหนึ่ง กรณีที่ฮอร์โมนคอร์ติโคโทรปินเกิดการเสียสมดุลทางธรรมชาติจะส่งผลต่อการทำงานของต่อมหมวกไตโดย

1. ทำให้ต่อมหมวกไตผลิตฮอร์โมน Glucocorticoid มากไป จะทำให้เกิดอาการคุชชิง(Cushing syndrome)

2. ทำให้ต่อมหมวกไตผลิตฮอร์โมน Glucocorticoid น้อยเกินไปจะก่อให้เกิดโรคแอดดิสัน(Addison disease)

คอร์ติโคโทรปิน มีกลไกการทำงานที่ซับซ้อนและเกี่ยวพันกับฮอร์โมนอื่นในร่างกาย เพื่อให้เข้าใจง่าย อาจสรุปประโยชน์ทางคลินิกที่ได้นำคอร์ติโคโทรปินมาใช้เป็นยารักษาอาการของโรคต่างๆเช่น Multiple Sclerosis, Ankylosing Spondylitis, Polymyositis/Dermatomyositis, Rheumatoid Arthritis, Juvenile Rheumatoid Arthritis, Sarcoidosis, Systemic Lupus Erythematosus, Uveitis, Iritis, Optic Neuritis, Keratitis, Psoriatic Arthritis, Iridocyclitis Chorioretinitis, Choroiditis, Stevens-Johnson Syndrome, Serum Sickness, Erythema Multiforme, และ Infantile Spasms (West's Syndrome)

สำหรับรูปแบบเภสัชภัณฑ์ที่พบเห็นการใช้ในปัจจุบันของยาคอร์ติโคโทรปิน จะเป็นลักษณะของยาฉีด ซึ่งมีการใช้ อยู่แต่ในสถานพยาบาลเท่านั้น

มีข้อจำกัดและเงื่อนไขบางประการที่ผู้บริโภค/ผู้ป่วยควรทราบก่อนได้รับยาคอร์ติโคโทรปิน เช่น

ยาคอร์ติโคโทรปินเป็นยาประเภทฮอร์โมนซึ่งมีฤทธิ์แรง การได้รับยา 1 ครั้ง จะมีระยะเวลาการออกฤทธิ์ได้ยาวนาน 10–25 ชั่วโมง จนถึง 3 วัน ระยะเวลาของการใช้ยานี้ย่อมขึ้นกับอาการและความรุนแรงของโรคประกอบกับการตอบสนองของร่างกายผู้ป่วย เพื่อประสิทธิผลของการรักษา ผู้ป่วยจำเป็นต้องปฏิบัติตัวตามคำแนะนำของแพทย์และมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามแพทย์นัดหมายทุกครั้ง

คอร์ติโคโทรปินมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

คอร์ติโคโทรปิน

ตัวยาคอร์ติโคโทรปิน มีสรรพคุณ/สามารถใช้บำบัดอาการโรคที่มีความสัมพันธ์กับ ฮอร์โมนต่างๆของร่างกาย, การทำงานของระบบประสาท, รวมถึงระบบภูมิคุ้มกันฯของร่างกาย เช่น

คอร์ติโคโทรปินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาคอร์ติโคโทรปิน มีกลไกการออกฤทธิ์ที่ต่อมหมวกไต ทำให้กระตุ้นการหลั่งฮอร์โมน Cortisol, Cortisone, และจำกัดปริมาณฮอร์โมน Aldosterone ของร่างกาย ส่งผลให้เกิดกลไกการทำงานของระบบฮอร์โมนต่างๆเป็นไปอย่างมีสมดุลและเหมาะสมมากขึ้น ด้วยกลไกเหล่านี้ ทำให้การบำบัดโรคที่มีสาเหตุจากความผิดปกติของระดับฮอร์โมนต่างๆตลอดจนที่มีการสูญเสียสมดุลการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันฯของร่างกายได้ตามสรรพคุณ

คอร์ติโคโทรปินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาคอร์ติโคโทรปินมีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

  • ยาฉีดที่ประกอบด้วย Corticotropin ขนาด 20 และ 40 ยูนิตสากล/ขวด
  • ยาฉีดที่ประกอบด้วย Corticotropin ขนาด 40 และ 80 ยูนิตสากล/มิลลิลิตร

คอร์ติโคโทรปินมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาคอร์ติโคโทรปินมีขนาดการบริหารยา/ใช้ยา เช่น

ก. สำหรับโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง:

  • ผู้ใหญ่: ฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อหรือเข้าผิวหนัง 80 – 120 ยูนิตสากล/วัน ใช้ยาในการรักษาต่อเนื่อง 2–3 สัปดาห์
  • เด็ก: การใช้ยานี้ และขนาดยา ขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์เป็นกรณีๆไป

ข. สำหรับข้อสันหลังอักเสบยึดติด, โรคผิวหนังและกล้ามเนื้ออักเสบ, โรคข้อรูมาตอยด์, ซาคอยโดซิส, เอสแออี, การอักเสบของยูเวีย/ม่านตาอักเสบ, ประสาทตาอักเสบ, กระจกตาอักเสบ, โรคข้อรูมาตอยด์ในเด็ก, ข้ออักเสบสะเก็ดเงิน, โรคสะตีเวนส์จอห์นสัน ซินโดรม, ซีรัมซิกเนส, และ Erythema multiforme

  • ผู้ใหญ่และเด็กอายุมากกว่า 2 ปีขึ้นไป: ฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อหรือเข้าผิวหนังขนาด 40–80 ยูนิตสากล ทุกๆ 24–72 ชั่วโมง
  • เด็กอายุตั้งแต่ 2 ปีลงมา: ขนาดยาอยู่ในดุลพินิจของแพทย์เป็นกรณีๆไป

ค. สำหรับ West syndrome ในเด็ก:

  • เด็กที่มีอายุต่ำกว่า 2 ปีลงมา: ฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อขนาด 75 ยูนิตสากล/พื้นที่ ผิวของร่างกาย 1 ตารางเมตร วันละ 2 ครั้ง เป็นเวลา 2 สัปดาห์ขึ้นไป จากนั้นแพทย์จะปรับลดขนาดการใช้ยาลงเป็นลำดับโดยใช้เวลา 2 สัปดาห์ขึ้นไปเช่นกัน ทั้งนี้เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบที่ทำให้ต่อมหมวกไตทำงานน้อยกว่าปกติ (Adrenal insufficiency)
  • เด็กที่อายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป: ขนาดยาขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์เป็นกรณีๆไป

อนึ่ง:

  • ห้ามฉีดยานี้เข้าหลอดเลือดดำ
  • การใช้ยานี้ให้เกิดประสิทธิผล ต้องมีความต่อเนื่องตามคำสั่งแพทย์

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสม ควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาคอร์ติโคโทรปิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

คอร์ติโคโทรปินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาคอร์ติโคโทรปินสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์จากยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกาย ดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้คอร์ติโคโทรปินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาคอร์ติโคโทรปิน เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยาคอร์ติโคโทรปินด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกประเภท(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

คอร์ติโคโทรปินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาคอร์ติโคโทรปินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษาคอร์ติโคโทรปินอย่างไร?

ควรเก็บยาคอร์ติโคโทรปินภายใต้อุณหภูมิ 2–8 องศาเซลเซียส(Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

คอร์ติโคโทรปินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาคอร์ติโคโทรปิน มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
H.P. Acthar Gel (เฮช.พี. แอ็กทาร์ เจล)Mallinckrodt

อนึ่ง ยาชื่อการค้าอื่นของยานี้ เช่น , Acthar, Acthrel, Cortrosyn,Cortigel, H.P. Acthar

บรรณานุกรม

  1. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128021750000103[2017,Oct14]
  2. https://www.drugs.com/cdi/corticotropin.html[2017,Oct14]
  3. https://www.drugs.com/dosage/corticotropin.html[2017,Oct14]
  4. https://www.drugs.com/ppa/corticotropin.html[2017,Oct14]
  5. https://www.drugs.com/drug-interactions/corticotropin-index.html?filter=3&generic_only=#F[2017,Oct14]
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Adrenocorticotropic_hormone[2017,Oct14]
  7. https://www.drugbank.ca/drugs/DB01285[2017,Oct14]
  8. http://www.acthar.com/pdf/acthar-pi.pdf[2017,Oct14]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom