Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรียดื้อยา 

บทนำ

ยาคลาวูลาเนท (Calvulanate) หรือกรดคลาวูลานิก (Clavulanic acid) เป็นยาปฏิชีวนะที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ในตัวแบคทีเรียที่มีชื่อว่า Beta-lactamase ตัวยาคลาวูลาเนทเอง ก็มีต้นกำเนิดมาจากแบคทีเรียที่มีชื่อว่า Streptomyces clavuligerus ซึ่งเป็นแบคทีเรียแกรมบวก(Gram-positive bacterium) ยานี้ถูกค้นพบโดยนักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษในปี ค.ศ. 1974 - 1975 (พ.ศ. 2517 - 2518) ทางคลินิกหากใช้ยาคลาวูลาเนทเป็นยาเดี่ยวจะไม่สามารถแสดงฤทธิ์ในฐานะยาปฏิชีวนะได้อย่างเต็มที่ นอกจากต้องใช้ยาคลาวูลาเนทร่วมกับกลุ่มยาเพนิซิลลิน (Penicillin) ซึ่งทำให้ได้ตำรับยาที่สามารถต่อต้านแบคทีเรียที่เคยดื้อต่อยากลุ่มเพนิซิลลินได้เป็นอย่างดีเช่น ยา Amoxicillin + Clavulanic acid หรือจะเป็นสูตรตำรับยา Ticarcillin + Clavulanic acid

ยาคลาวูลาเนทสามารถดูดซึมได้ดีจากระบบทางเดินอาหาร เมื่อยาเข้าสู่กระแสเลือดก็จะถูกลำเลียงไปที่ตับและเกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเคมี ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงเป็นอย่างต่ำในการขับยาคลาวูลาเนทออกจากกระแสเลือดโดยผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ การใช้ยาคลาวูลาเนทในสูตรตำรับที่มีกลุ่มยาเพนิซิลลินร่วมด้วยนั้นยังอาจก่อให้เกิดภาวะตับอักเสบ จึงมีข้อตกลงของกลุ่มคณะกรรมการความปลอดภัยในการใช้ยาของอังกฤษแนะนำให้ใช้ยาคลาวูลาเนทร่วมกับ อะม็อกซีซิลลินเพื่อการรักษาได้ไม่เกิน 14 วัน นอกจากนี้ผู้ป่วยบางรายก็มีโอกาสที่จะแพ้ยาคลาวูลาเนทได้เหมือนกับตัวยาชนิดอื่นเช่นกัน

คณะกรรมการอาหารและยาได้บรรจุให้ยา Potassium clavulanate อยู่ในบัญชียาหลักแห่ง ชาติของไทย โดยมีรูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้ที่พบเห็นในประเทศไทยจะเป็นยาเม็ดและยาน้ำเชื่อมชนิดรับประทานโดยผสมร่วมกับยา Amoxicillin และมีหลายวัตถุประสงค์ของการใช้เช่น

อนึ่งด้วยสูตรตำรับยาที่มีคลาวูลาเนทเป็นองค์ประกอบนั้นมีขนาดความแรงหลายแบบ และมีความเหมาะสมต่อผู้ป่วยในแต่ละช่วงอายุที่แตกต่างกัน หรือการใช้กับผู้ป่วยบางกลุ่มต้องเพิ่มความระมัดระวังเป็นอย่างมากเช่น ใช้ยากับสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตรจะพบว่าตัวยาในสูตรตำรับสามารถผ่านไปกับน้ำนมของมารดาและเข้าสู่ทารกได้ หรือการใช้ยากับกลุ่มสตรีที่ใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดจะส่งผลต่อประสิทธิภาพของการป้องกันการตั้งครรภ์ ดังนั้นการใช้ยาคลาวูลาเนทไม่ว่าจะในสูตรตำรับใดๆก็ตามควรต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น ทั้งนี้ผู้บริโภคยังสามารถสอบถามข้อมูลของยาคลาวูลาเนทได้จากเภสัชกรในสถานพยาบาลหรือเภสัชกรตามร้านขายยาได้โดยทั่วไป

คลาวูลาเนทมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

คลาวูลาเนท

สูตรตำรับของยาคลาวูลาเนทที่ผสมร่วมกับยาปฏิชีวนะอื่นอย่างเช่น Amoxicillin มีสรรพคุณ รักษาอาการติดเชื้อแบคทีเรียดังต่อไปนี้เช่น

คลาวูลาเนทมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธ์ของยาคลาวูลาเนทคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์รบกวนการทำงานของเอนไซม์ในตัวแบคทีเรียที่มีชื่อว่า Beta-lactamase ซึ่งมักจะถูกหลั่งมาจากแบคทีเรียที่สามารถต้านทานฤทธิ์ของยากลุ่มเพนิซิลลิน (Penicillin) จากกลไกดังกล่าวจะทำให้แบคทีเรียที่เคยดื้อยากลุ่มเพนิซิลลินหมดสภาพในการดื้อยา หยุดการเจริญเติบโต และตายลงในที่สุด

คลาวูลาเนทมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาคลาวูลาเนทมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทานที่ประกอบด้วยตัวยา Amoxicillin เช่น
  • ยาน้ำเชื่อมชนิดผง (ต้องผสมน้ำก่อนรับประทาน) ที่ผสมร่วมกับ Amoxicillin เช่น
    • Amoxycillin trihydrate 200 มิลลิกรัม + Potassium clavulanate 28.5 มิลลิกรัมต่อ 5 มิลลิลิตร
    • Amoxycillin trihydrate 400 มิลลิกรัม + Potassium clavulanate 57 มิลลิกรัมต่อ 5 มิลลิลิตร

คลาวูลาเนทมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ขนาดรับประทานของยาคลาวูลาเนทจะขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์โดยอาศัยปัจจัยต่างๆที่ต้องนำมาประกอบกันเช่น ผู้ป่วยด้วยอาการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดใด อายุของผู้ป่วย ระยะเวลาที่เหมาะสมของการรับประทาน รวมถึงประวัติการแพ้ยาของผู้ป่วย ดังนั้นขนาดยานี้จึงแตกต่างกันในแต่ละกรณีไป จึงขอไม่กล่าวถึงในบทความนี้

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาคลาวูลาเนท ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาคลาวูลาเนทสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มขนาดรับประทานเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาคลาวูลาเนทตรงเวลา

คลาวูลาเนทมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาคลาวูลาเนทที่ผสมร่วมกับ Amoxicillin สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีอาการผื่นคันของผิวหนัง มีอาการคันบริเวณช่องคลอด ปัสสาวะขุ่นหรือมีเลือดปนมากับปัสสาวะ/ปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะน้อยลง อาจพบอาการไข้ อาจเกิดอาการลมชัก บวมตามขาและเท้า ผู้ป่วยบางรายจะมีอาการปวดท้อง มีเลือดออกบริเวณเหงือก ท้องอืด แน่นหน้าอก หายใจไม่สะดวก/หายใจลำบาก หนาวสั่น ไอหรือมีเสียงแหบ ท้องเสียแบบถ่ายเหลวเป็นน้ำ วิงเวียน หัวใจเต้นเร็ว ตัวบวม อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ กระหายน้ำบ่อย ปวดกล้ามเนื้อ ปวดท้อง ตัวเย็น คลื่นไส้และอาเจียน

อย่างไรก็ตามอาการข้างเคียงหลายอย่างสามารถหายได้เองโดยไม่ต้องอาศัยยาอื่นมาช่วยเหลือ ร่างกายจะค่อยๆปรับตัวและทำให้อาการข้างเคียงเหล่านั้นดีขึ้นตามลำดับ แต่หากอาการดังกล่าวรุนแรงหรือส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ควรต้องพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดหรือฉุกเฉินขึ้นกับความรุนแรงของอาการ

อนึ่งลักษณะอาการของผู้ที่ได้รับยานี้เกินขนาดเช่น จะพบอาการปวดท้อง ปัสสาวะขุ่น ท้องเสีย ปัสสาวะน้อยลง ง่วงนอน ซึ่งเป็นอาการที่ต้องรีบพบแพทย์/รีบไปโรงพยาบาลทันที

มีข้อควรระวังการใช้คลาวูลาเนทอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาคลาวูลาเนทเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาชนิดนี้
  • ห้ามใช้ยากับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็กและผู้สูงอายุโดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานหรือหยุดการใช้ยานี้เองโดยไม่ได้ขอคำปรึกษาจากแพทย์
  • ห้ามใช้ยาที่มีสภาพที่เปลี่ยนแปลงไปจากมาตรฐานเดิม
  • หยุดการใช้ยานี้ทันทีหากพบการติดเชื้อโรคชนิดอื่นในระหว่างการใช้ยาเช่น เชื้อรา แล้วนำตัวผู้ป่วยกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลเพื่อแพทย์พิจารณาปรับแนวทางการรักษา
  • หากพบอาการแพ้ยานี้ให้รีบนำตัวผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน
  • หากพบอาการข้างเคียงที่รบกวนการดำเนินชีวิตประจำวันให้รีบขอคำแนะนำจากแพทย์/ไปโรงพยาบาล เพื่อแพทย์พิจารณาปรับเปลี่ยนขนาดรับประทานหรือปรับเปลี่ยนเป็นยาชนิดอื่นที่เหมาะสมมากกว่า
  • กรณีใช้ยานี้ไปสักระยะหนึ่งแต่อาการป่วยไม่ดีขึ้นหรือทรุดลงมากกว่าเดิมให้รีบนำตัวผู้ป่วยกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็ว
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาคลาวูลาเนทด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

คลาวูลาเนทมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาคลาวูลาเนทมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

  • การใช้ยาคลาวูลาเนทร่วมกับยา Methotrexate, Lomitapide (ยาลดไขมันในเลือด), Leflu nomide, Naltrexone อาจทำให้ตับทำงานผิดปกติ หากไม่มีความจำเป็นใดๆควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน
  • การใช้ยาคลาวูลาเนทร่วมกับยา Balsalazide (ยาต้านการอักเสบ) อาจทำให้ประสิทธิภาพในการรักษาของยา Balsalazide ด้อยลงไป หากจำเป็นต้องรับประทานยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดรับประทานให้เหมาะสมเป็นรายบุคคลไป

ควรเก็บรักษาคลาวูลาเนทอย่างไร?

ควรเก็บยาคลาวูลาเนทภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ยาผงชนิดน้ำเชื่อมที่ผสมน้ำแล้วต้องเก็บที่อุณหภูมิ 2 - 8 องศาเซลเซียส ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

คลาวูลาเนทมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาคลาวูลาเนทที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
AMK (เอเอ็มเค) NCPC
Amoksiklav (อะม็อกซิคราฟ) Sandoz
Anbicyn (แอนไบซิน) China Chem & Pharma
Augclav (อ็อกคราฟ) Pharmahof
Augmentin (อ็อกเมนติน) GlaxoSmithKline
Biclav (ไบคราฟ) J Duncan
Cavumox (คาวูม็อก) Siam Bheasach
Clanoxy (คลาน็อกซี) Galpha
Coklav (โคคราฟ) Community Pharm PCL
Curam (คูแรม) Sandoz
Fleming (เฟลมมิ่ง) Berlin Pharm
Ind Clav-625 (อิน คราฟ-625) Indchemie
Manclamine (แมนคลามีน) T. Man Pharma
Moxiclav (ม็อกซิคราฟ) Medochemie
Ranclav (แรนคราฟ) Daiichi Sankyo

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Clavulanic_acid [2016,Jan9]
  2. http://www.drugs.com/amoxicillin_clavulanate.html [2016,Jan9]
  3. http://dmsic.moph.go.th/dmsic/admin/files/userfiles/files/essential_book_56.pdf [2016,Jan9]
  4. http://www.webmd.com/drugs/2/drug-1922-6295/amoxicillin-potassium-clavulanate-oral/amoxicillin-clavulanicacidextended-release-oral/details [2016,Jan9]
  5. http://www.drugs.com/drug-interactions/amoxicillin-clavulanate-index.html?filter=3&generic_only= [2016,Jan9]
  6. http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Amoxicillin+%2b+Clavulanic+acid [2016,Jan9]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom