Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เต้านม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

การตรวจภาพรังสีเต้านม (Mammogram หรือ Mammography) ได้แก่ การตรวจภาพเนื้อเยื่อภายในเต้านมด้วยรังสีเอกซ์ (เอกซเรย์) ด้วยเครื่องเอกซเรย์พิเศษเฉพาะการตรวจเต้านม

เมื่อไรจึงจะตรวจภาพรังสีเต้านม (ข้อบ่งชี้)?

การตรวจภาพรังสีเต้านม

ข้อบ่งชี้การตรวจภาพเต้านมด้วยรังสีได้แก่

การตรวจภาพรังสีเต้านมมีข้อห้ามอะไรบ้าง?

เนื่องจากการตรวจภาพรังสีเต้านมใช้ตรวจด้วยรังสีเอกซ์ (เอกซเรย์) ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อทารกในครรภ์คือ อาจก่อความพิการ หรืออาจเป็นเหตุให้เสียชีวิตได้ โดยเฉพาะอายุครรภ์น้อยกว่า 3 เดือน ดังนั้นจึงเป็นข้อห้ามไม่ตรวจในหญิงตั้งครรภ์ ดังนั้น หญิงวัยเจริญพันธุ์ทุกรายเมื่อมีประจำเดือนคลาดเคลื่อน สงสัยตั้งครรภ์หรือตั้งครรภ์ ต้องแจ้งเจ้าหน้าที่รังสีและแพทย์เสมอ เพื่อป้องกันผลต่อทารกในครรภ์ดังกล่าวแล้ว (อ่านเพิ่มเติมในบทความเรื่อง รังสีจากการตรวจโรค รังสีเอกซ์ รังสีแกมมา)

ภาพรังสีเต้านมมีวิธีตรวจอย่างไร?

การตรวจภาพรังสีเต้านมไม่จำเป็นต้องงดอาหารและน้ำดื่ม ไม่มีการฉีดยา (ฉีดสีเหมือนการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์) ขณะตรวจหายใจได้ตามปกติ เพียงแต่ผู้ป่วยควรต้องยืนเฉยๆ ไม่ขยับ เพราะภาพตรวจจะไหวแปลผลผิดพลาดได้

การตรวจโดยผู้ป่วยต้องเปลี่ยนเสื้อผ้าใช้เสื้อผ้าของโรงพยาบาล และถอดเครื่องประดับโลหะออกให้หมด เนื่องจากจะส่งผลให้การแปลผลภาพผิดพลาดได้ เพราะโลหะสามารถบังรังสีเอกซ์ได้

ขณะตรวจผู้ป่วยอยู่ในท่ายืน หันหน้าเข้าหาเครื่อง เจ้าหน้าที่จะช่วยจัดท่า เพื่อวางเต้านมลงบนเครื่องตรวจ (ตรวจทีละเต้านม) ต่อจากนั้นเครื่องจะค่อยๆกดบีบเพื่อกดเต้านมให้แบนราบเท่าที่จะเป็นไปได้ เพราะยิ่งเนื้อเยื่อบาง โอกาสตรวจพบสิ่งผิดปกติจะสูงขึ้น เต้านมแต่ละข้างจะได้รับการตรวจในสองท่าคือ จากบน - ล่าง และจากด้านข้างซ้าย - ขวา ซึ่งเมื่อตรวจเต้านมด้านใดด้านหนึ่งเรียบร้อยแล้ว เจ้าหน้าที่รังสีจึงเริ่มตรวจอีกข้าง

การตรวจภาพรังสีเต้านมใช้เวลาทั้งหมดประมาณ 30 - 60 นาทีขึ้นกับความยากง่ายในการจัดท่าตรวจ

เมื่อตรวจครบทั้งสองเต้านมแล้ว รังสีแพทย์อาจแจ้งผลเบื้องต้นให้ผู้ป่วยทราบ หรือให้รอรับผลในอีก 2 - 7 วัน หรือให้แพทย์ผู้ส่งตรวจเป็นผู้แจ้งผล ทั้งนี้ขึ้นกับจำนวนผู้ป่วย และรังสีแพทย์ของโรงพยาบาลนั้น และระเบียบวิธีปฏิบัติของแต่ละโรงพยาบาล

อนึ่ง เพื่อเพิ่มความแม่นยำในการแปลผล แพทย์มักตรวจอัลตราซาวด์เต้านมร่วมไปด้วยกับการตรวจรังสีภาพเต้านมเสมอ

แพทย์แปลผลภาพรังสีเต้านมอย่างไร?

การแปลผลการตรวจภาพรังสีเต้านมจะทำโดยรังสีแพทย์ที่ทำงานด้านรังสีวินิจฉัย ซึ่งแพทย์จะแปลผลได้เป็น ภาพเต้านมปกติ ภาพเต้านมพบมีหินปูน และ/หรือก้อนเนื้อ และ/หรือ เป็นถุงน้ำ แต่เป็นก้อนเนื้อชนิดไม่ใช่มะเร็ง ภาพเต้านมมีหินปูนสงสัยเกิดจากโรคมะเร็ง และก้อนเนื้อที่สงสัยและ/หรือน่าเกิดจากโรคมะเร็ง

ซึ่งเมื่อผลตรวจพบก้อนเนื้อหรือสงสัยการเป็นมะเร็ง แพทย์จะตรวจต่อเนื่องด้วยการเจาะ/ดูดเซลล์จากก้อนเนื้อตรวจทางเซลล์วิทยา และ/หรือตัดชิ้นเนื้อตรวจทางพยาธิวิทยา ทั้งนี้ขึ้น กับดุลพินิจของแพทย์ โดยแพทย์ผู้ตรวจอาจเป็นรังสีแพทย์และ/หรือศัลยแพทย์ ทั้งนี้ขึ้นกับระบบการทำงานของแพทย์ในแต่ละโรงพยาบาล

การตรวจภาพรังสีเต้านมให้ผลตรวจผิดพลาดได้ประมาณ 20% กล่าวคือ แท้จริงมีโรค มะเร็งแต่ไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยการภาพรังสีเต้านม ทั้งนี้เกิดจากเต้านมมีเนื้อเยื่อหนาแน่นมากจนบดบังก้อนเนื้อและ/หรือหินปูน ผู้ป่วยอายุน้อย (น้อยกว่า 50 ปี) เพราะเต้านมมีเนื้อเยื่อเต้านมหนาแน่น และเมื่อกินหรือฉีดยาฮอร์โมนเพศเช่น เพื่อการคุมกำเนิด

ผู้รับการตรวจภาพรังสีเต้านมทุกคนจึงควรตระหนักว่า

  • การตรวจไม่สามารถวินิจฉัยได้แน่นอนว่า เป็นโรคมะเร็งแน่นอนหรือไม่ ต้องตรวจเพิ่มเติมด้วยการตรวจเซลล์และ/หรือการตรวจชิ้นเนื้อทางพยาธิวิทยา
  • การตรวจไม่สามารถตรวจได้ถูกต้องเต็มร้อย มีข้อผิดพลาดได้ดังกล่าวแล้ว

มีผลข้างเคียงจากการตรวจภาพรังสีเต้านมไหม?

ผลข้างเคียงจากการตรวจเช่นเดียวกับที่กล่าวแล้วในข้อห้าม (อ่านเพิ่มเติมในหัวข้อนั้น)

การตรวจภาพรังสีเต้านมต้องเตรียมตัวอย่างไร?

การตรวจภาพรังสีเต้านมมักต้องเป็นการนัดล่วงหน้าเสมอ (ยกเว้นโรงพยาบาลเอกชน) และทั้งนี้ไม่ควรตรวจในช่วงก่อนมีประจำเดือนและ/หรือช่วงให้นมบุตร เพราะช่วงนี้เต้านมมักเพิ่มขนาดใหญ่ขึ้นและเจ็บ (จากผลของการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนเพศในร่างกาย) อาจส่งผลให้การตรวจผิดพลาดได้ จากการบวมหรือจากไม่สามารถกดบีบเต้านมได้จากการเจ็บเต้านม

ข้อปฏิบัติอื่นๆคือ ไม่ควรทาแป้ง ครีม น้ำยาระงับกลิ่นเต้านม และบริเวณรักแร้ (การตรวจจะรวมการตรวจภาพต่อมน้ำเหลืองรักแร้ด้วยเสมอ) เพราะอาจจับเป็นก้อนส่งผลให้แปลผลปิดพลาดได้ รวมทั้งแต่งกายให้สะดวกต่อการถอดและสวมใส่รวมทั้งรองเท้า เพราะต้องมีการเปลี่ยน เสื้อผ้าและอาจต้องถอดรองเท้าในห้องตรวจ

การตรวจภาพรังสีเต้านมแพง (ค่าใช้จ่าย) ไหม?

การตรวจภาพรังสีเต้านมมีค่าใช้จ่ายสูงปานกลาง แต่ประชาชนในระบบประกันสุขภาพมีสิทธิ์ตรวจได้ เมื่อแพทย์เห็นความจำเป็นต้องตรวจ

บรรณานุกรม

1. Mammograms. http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/detection/mammograms [2015,March28]
2. Mammography http://en.wikipedia.org/wiki/ Mammography[2015,March28]
3. Smith,R. et al. (2015). CA. A Cancer Journal for Clinician. 65,31-54

Updated 2015, March 28


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom