Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ช่องปาก  ่ช่องคอ  oral cavity  ระบบมะเร็งวิทยา  cancer  oncology 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

เจ็บคอ  เจ็บปาก  กินเจ็บ กลืนเจ็บ จากเคมีบำบัด หรือรังสีรักษา 

ทำไมได้เคมีบำบัดแล้วถึงเจ็บปากเจ็บคอ?

ยาเคมีบำบัด (Chemotherapy) มีคุณสมบัติก่อการบาดเจ็บและทำลายเซลล์ทุกชนิด แต่จะทำลายเซลล์มะเร็งมากกว่าเซลล์ปกติมาก และเซลล์ปกติยังมีคุณสมบัติที่จะซ่อมแซมฟื้นตัวจากยาเคมีบำบัดได้ดีกว่าเซลล์มะเร็งมาก ด้วยคุณสมบัติเหล่านี้ จึงได้นำยาเคมีบำบัดมาใช้รัก ษาโรคมะเร็ง และเนื่องจากเซลล์เยื่อเมือกบุช่องปากและช่องคอ มีความไวต่อยาเคมีบำบัดมาก กว่าเซลล์อื่นๆของร่างกายเพราะเป็นเซลล์ที่มีการแบ่งตัวสูงกว่า ดังนั้นเมื่อได้ยาเคมีบำบัด ยาจะส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บ อักเสบ (โดยไม่ติดเชื้อ) ของเซลล์เยื่อเมือกบุช่องปาก/ช่องคอ จึงก่อให้เกิดอาการเจ็บปากเจ็บคอได้ แต่จะเป็นอาการเพียงชั่วคราว ซึ่งมักเกิดประมาณ 24 ชั่ว โมงภายหลังยาเคมีบำบัด และจะมีอาการอยู่ประมาณ 4-5 วัน โดยอาการจะดีขึ้นตามลำดับหลังได้ยาเคมีบำบัด 2-3 วันไปแล้ว

ความรุนแรงของอาการเจ็บปากเจ็บคอจะขึ้นกับ

ทำไมฉายรังสีรักษาแล้วถึงเจ็บปากเจ็บคอ?

การดูแลช่องปากเมื่อได้เคมีบำบัดหรือรังสีรักษา

รังสีรักษา (Radiotherapy หรือ Radiation therapy) ก่อให้เกิดอาการเจ็บปากเจ็บคอ เพราะรังสีจะก่อให้เกิดการบาดเจ็บต่อเซลล์ที่ได้รับรังสี โดยจะต่างจากยาเคมีบำบัดที่ยาเคมีบำบัดจะก่ออาการเจ็บปากเจ็บคอได้เสมอในทุกครั้งของการให้ยาเคมีบำบัดและในโรคมะเร็งทุกชนิดที่ได้รับยาเคมีบำบัด โดยอาการจะน้อย หรือมาก ขึ้นกับชนิด และปริมาณ (Dose) ของยาเคมีบำบัด แต่รังสีรักษา จะก่อให้เกิดอาการเจ็บปากเจ็บคอ เฉพาะเมื่อเป็นการฉายรังสีรักษาผ่านบริเวณช่องปากและ/หรือช่องคอเท่านั้น ดังนั้นอาการเจ็บปากเจ็บคอ จึงเกิดเฉพาะการฉายรังสีในโรคมะเร็งที่เกิดขึ้นเฉพาะในส่วน/ระบบศีรษะและลำคอเท่านั้น (การดูแลตนเองเมื่อฉายรังสีรักษาบริเวณศีรษะและลำคอ) โรคมะเร็งอื่นๆ เช่น โรคมะเร็งปอด โรคมะเร็งเต้านม โรคมะเร็งปากมดลูก จะไม่มีอาการเจ็บปากเจ็บคอเมื่อได้รับการรักษาด้วยรังสีรักษา

อาการเจ็บปากเจ็บคอจากรังสีรักษา จะมากหรือน้อยขึ้นกับ

โดยทั่วไปถ้าผู้ป่วยไม่เคยสูบบุหรี่ และ/หรือดื่มสุรา และ/หรือไม่ได้ยาเคมีบำบัดร่วมด้วย อาการเจ็บปากเจ็บคอมักเริ่มเกิดในสัปดาห์ที่ 2-3 ของการฉายรังสี แต่ถ้าเคยสูบบุหรี่ ดื่มสุรา และ/หรือการได้ยาเคมีบำบัดด้วย อาการเจ็บปากเจ็บคอ จะเกิดได้ภายใน 2-3 วันของการฉายรังสีรักษา

อาการเจ็บปากเจ็บคอจากรังสีรักษาจะทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆเมื่อฉายรังสีต่อเนื่อง จากปริมาณรังสีสะสมที่สูงขึ้น แต่อาการจะค่อยๆดีขึ้นภายหลังหยุดฉายรังสีแล้วประมาณ 2 สัปดาห์ และจะกลับเป็นปกติ หรือใกล้เคียงปกติ ประมาณ 6-8 สัปดาห์หลังครบรังสีรักษาแล้ว (การดูแลตนเองเมื่อฉายรังสีรักษาบริเวณศีรษะและลำคอ)

ป้องกันไม่ให้เจ็บปากเจ็บคอได้ไหม?

การป้องกันอาการเจ็บปากเจ็บคอ จากยาเคมีบำบัดและจากรังสีรักษาเป็นเรื่องยาก เพราะเป็นสิ่งที่ต้องเกิด แต่อาจลดอาการรุนแรงลงได้ เช่น

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อเจ็บปากเจ็บคอ?

การดูแลตนเองเมื่อมีอาการเจ็บปากเจ็บคอ และการพบแพทย์ ทั้งในการได้รับยาเคมีบำบัดและในรังสีรักษา (การดูแลตนเองเมื่อฉายรังสีรักษาบริเวณศีรษะและลำคอ) คือ

  • รักษาความสะอาดช่องปากเสมอ แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ก่อนเข้านอน และเมื่อตื่นนอนเช้า ปรับยาสีฟันเป็นยาสีฟันเด็กที่ไม่ก่อการระคายเยื่อเมือกช่องปาก เปลี่ยนแปรงสีฟันเป็นแปรงเด็กชนิดขนแปรงอ่อนนุ่ม บางครั้งอาจใช้เพียงผ้าสะอาดเช็ดช่องปาก ถ้าการแปรงฟันเพิ่มอาการเจ็บช่องปากมากขึ้น
  • บ้วนปากด้วยน้ำเกลือเจือจาง หรือน้ำสะอาด หรือน้ำยาบ้วนปาก (เฉพาะเมื่อแพทย์แนะนำเท่านั้น) หลัง กินอาหาร ดื่มเครื่องดื่ม ทุกครั้ง
  • ปรับอาหารเป็นอาหารอ่อน อาหารเหลว (ประเภทอาหารทางการแพทย์)
  • กินอาหารให้เพียงพอ โดยเฉพาะอาหารประเภทที่ซ่อมแซมเซลล์ที่บาดเจ็บเสีย หาย ซึ่งคือ อาหารโปรตีน (เช่น นม ไข่ เนื้อสัตว์ ปลา ตับ นมถั่วเหลือง)
  • กินอาหารบ่อยๆ เพิ่มมื้ออาหาร แต่กินครั้งละเท่าที่พอกินได้
  • ดื่มน้ำสะอาดให้ได้มากๆ อย่างน้อยวันละ 1-2 ลิตรเมื่อไม่มีโรคต้องจำกัดน้ำดื่ม ทยอยดื่มทั้งวัน ไม่ใช่ดื่มรวดเดียว
  • จิบน้ำบ่อยๆ อมน้ำแข็งก้อนเล็กๆ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นในช่องปากเสมอ ยิ่งช่องปากแห้งจะยิ่งเจ็บปากเจ็บคอ
  • รักษาความสะอาดฟันปลอม ถ้าใช้ฟันปลอม และอาจต้องพักการใช้ ถ้ามีแผลที่เหงือก หรือเพดานปาก

ควรพบแพทย์เมื่อไหร่?

ควรพบแพทย์/แจ้งแพทย์ พยาบาล เมื่อ

บรรณานุกรม

  1. DeVita, V., Hellman, S., and Rosenberg, S. (2005). Cancer: principles& practice of oncology (7th edition). New York: Lippincott Williams & Wilkins.
  2. http://www.cancer.net/navigating-cancer-care/how-cancer-treated/chemotherapy/side-effects-chemotherapy [2016,Aug27]
  3. http://www.nidcr.nih.gov/oralhealth/Topics/CancerTreatment/ChemotherapyYourMouth.html [2016,Aug27]
  4. http://www.nidcr.nih.gov/oralhealth/Topics/CancerTreatment/HeadNeckRadiation.html [2016,Aug27]
Updated 2016,Aug27


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน fqqq montreeza66666
Frame Bottom