Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ทั้งตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

หัวใจเต้นเร็ว 

บทนำ

กลุ่มอาการเซโรโทนิน หรือกลุ่มอาการซีโรโทนิน (Serotonon syndrome) คือกลุ่มอา การหลากหลายอาการทางระบบประสาทส่วนกลาง/สมอง ทางระบบประสาทอัตโนมัติ และทางกล้ามเนื้อ ที่เกิดร่วมกัน โดยมีความรุนแรงของอาการตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึงรุนแรงมากจนเป็นเหตุให้เสียชีวิต (ตาย) ได้ โดยสาเหตุอาจเป็นผลข้างเคียงจากยาบางชนิด หรือปฏิกิริยาระหว่าง ยาบางชนิดที่ใช้ร่วมกัน รวมไปถึงผลข้างเคียงจากการใช้สารเสพติด

ปัจจุบันยังไม่มีรายงานแน่ชัดถึงอุบัติการณ์ของกลุ่มอาการเซโรโทนิน เพราะผู้ป่วยกลุ่มที่มีอาการน้อยอาจดูแลตนเองที่บ้านหรือไม่ได้รับการยืนยันแน่ชัดจากแพทย์ว่าเป็นกลุ่มอาการเซโรคโทนิน อย่างไรก็ตาม มีรายงานเกิดกลุ่มอาการนี้ได้ประมาณ 14 - 16% ของผู้ป่วยที่ได้ยาโรคซึมเศร้ากลุ่มเอสเอสอาร์ไอ (Selective serotonin reuptake inhibitors: SSRIs)

กลุ่มอาการเซโรโทนินนี้พบได้ทั้ง 2 เพศและพบได้ในทุกๆวัย

กลุ่มอาการเซโรโทนินเกิดได้อย่างไร?

กลุ่มอาการเซโรโทนิน

ปัจจุบันยังไม่ทราบกลไกที่ชัดเจนของการเกิดกลุ่มอาการเซโรโทนิน แต่เชื่อว่าเกิดจากการที่ตัวยาที่เป็นสาเหตุ หรือปฏิกิริยาระหว่างยา หรือขนาดยาที่เป็นสาเหตุ ก่อให้เกิดการกระตุ้น ต่อตัวรับต่างๆของเซโรโทนินจนเกิดเป็นกลุ่มอาการเซโรโทนินขึ้น

กลุ่มอาการเซโรโทนินมีสาเหตุจากอะไร?

สาเหตุของกลุ่มอาการเซโรโทนินส่วนใหญ่คือ ผลข้างเคียงจากยาที่ก่อให้เกิดมีสารเซโรโทนินสูงในเลือด (อาจเกิดจากเป็นผู้ป่วยที่มีความไวต่อขนาดยาปกติ หรืออยู่ในช่วงการปรับขนาดยาให้สูงขึ้น หรือกินยาเกินขนาด) หรืออาจเกิดจากปฏิกิริยาระหว่างยาในการใช้ยาหลายตัวร่วมกัน

สาเหตุของกลุ่มอาการเซโรคโทนินได้แก่

  1. ยาบางชนิดที่อาจก่อให้เกิดกลุ่มอาการเซโรโทนินเช่น
  2. ปฏิกิริยาระหว่างยาที่มีรายงานบ่อยเช่น
    • ยา Fluoxetine กับยา Odansetron
    • ยา Tramadol กับยา Mirtazapine

ใครมีปัจจัยเสี่ยงเกิดกลุ่มอาการเซโรโทนิน?

ผู้มีปัจจัยเสี่ยงเกิดกลุ่มอาการเซโรโทนินคือ

  • ผู้ใช้ยาที่เพิ่มสารเซโรโทนินในเลือดเช่น ยาทางจิตเวชบางชนิดโดยเฉพาะยาต้านเศร้า ที่กล่าวในหัวข้อ สาเหตุ เช่น MAOI
  • ใช้ยาหลายตัวร่วมกันโดยเฉพาะยาที่กล่าวในหัวข้อ สาเหตุ
  • กินอาหารเสริมและ/หรือยาสมุนไพรบางชนิดโดยเฉพาะในระหว่างใช้ยาดังกล่าวในหัวข้อ สาเหตุ
  • ผู้ที่กำลังได้รับการปรับเพิ่มขนาดยาดังกล่าวในหัวข้อ สาเหตุ
  • ใช้สารเสพติดที่ทำให้มีการเพิ่มสารเซโรโทนินในเลือด

กลุ่มอาการเซโรโทนินมีอาการอย่างไร?

อาการจากกลุ่มอาการเซโรโทนินมักเกิดเฉียบพลันภายใน 12 - 24 ชั่วโมง (ประมาณ 60% ของผู้ป่วยเกิดภายใน 6 ชั่วโมง) หลังกินยาที่เป็นสาเหตุหรือหลังการปรับเพิ่มขนาดยา ซึ่งอาการมีได้หลากหลายอาการมากและไม่จำเป็นที่ต้องมีครบทุกอาการ อย่างไรก็ตามอาจแบ่งอาการออกได้เป็น 3 กลุ่มหลักได้แก่ อาการทางสมอง (Cognitive effects), อาการผิดปกติทางระบบประ สาทอัตโนมัติ (Autonomic effects) และอาการผิดปกติอื่นๆทางกล้ามเนื้อ (Somatic effects หรือ Neuromuscular effects)

  1. อาการทางสมอง (Cognitive effects): เช่น กระสับกระส่าย สับสน นอนไม่หลับ ประสาทหลอน ชัก
  2. อาการทางระบบประสาทอัตโนมัติ (Autonomic effects): เช่น ท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน อุณหภูมิร่างกายขึ้นสูง เหงื่อออกมาก หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูง หน้าแดง ตัวสั่น ตาพร่าจากรูม่านตาขยาย
  3. อาการทางกล้ามเนื้อ (Somatic effects หรือ Neuromuscular effects) : กล้ามเนื้อกระตุก (มักเกิดที่ขาพร้อมกันทั้ง 2 ข้าง) กล้ามเนื้อสั่น ตากระตุก กล้ามเนื้ออ่อนแรง เดินเซ รีเฟล็กซ์ไวผิดปกติ (Hyperreflexia)

*อนึ่ง อาจแบ่งความรุนแรงของอาการได้เป็น 3 ระดับคือ อาการน้อย อาการรุนแรงปานกลาง และอาการรุนแรงมาก

ก. อาการน้อย: โดยอาการทั้ง 3 กลุ่มหลักไม่รุนแรงเช่น

ข. อาการรุนแรงปานกลาง:

ค. อาการรุนแรงมาก:

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

เมื่อใช้ยาในกลุ่มดังกล่าวในหัวข้อ สาเหตุ หรือใช้ยาอะไรก็ตามโดยเฉพาะเมื่อกินยาหลาย ตัวหรือกินสมุนไพร และมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ หรือสงสัยเกิดกลุ่มอาการเซโรโทนิน ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาล พร้อมนำยา อาหารเสริม สมุนไพร ที่กินอยู่ไปให้แพทย์ดูด้วย

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการเซโรโทนินได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการเซโรโทนินได้จากประวัติทางการแพทย์ต่างๆ ที่สำคัญเช่น ประ วัติอาการโดยเฉพาะอาการที่เกิดเฉียบพลันใน 12 - 24 ชั่วโมงหลังกินยาหรือหลังปรับเพิ่มขนาดยา ประวัติการกินยาต่างๆ การกินอาหารสริม การใช้สมุนไพร โรคประจำตัว และการตรวจร่างกาย

อย่างไรก็ตาม อาจมีการตรวจสืบค้นเพิ่มเติมเพื่อแยกอาการนี้จากอาการจากสาเหตุอื่นๆที่มีอาการคล้ายกันเช่น ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด (เช่น ยาทางจิตเวชบางชนิด) พิษจากสาร พิษอื่นๆเช่น จากเห็ดหรือสมุนไพร หรือโรคติดเชื้อกรณีมีไข้ร่วมด้วยเช่น การตรวจเลือดซีบีซี การตรวจเลือดดูค่าการทำงานของไตของตับ การตรวจเลือดดูชนิดสารพิษที่แพทย์สงสัย (เช่น สารปรอท) การตรวจเลือดดูไทรอยด์ฮอร์โมนกรณีสงสัยโรคต่อมไทรอยด์ การตรวจเชื้อจากเลือดหรือจากสารคัดหลั่งต่างๆกรณีสงสัยการติดเชื้อ รวมไปถึงการเจาะหลังตรวจน้ำไขสันหลังกรณีสงสัยการติดเชื้อของสมองหรือของเยื่อหุ้มสมอง ฯลฯ ทั้งนี้ขึ้นกับอาการผู้ป่วยและดุลพินิจของแพทย์

รักษากลุ่มอาการเซโรโทนินอย่างไร?

หลักในการรักษากลุ่มอาการเซโรโทนินคือ การหยุดยาที่เป็นสาเหตุ การรักษาประคับ ประคองตามอาการ และการเฝ้าระวังการเกิดผลข้างเคียงที่รุนแรง

  1. การหยุดยาที่เป็นสาเหตุ: แพทย์จะหยุดการใช้ยา/สิ่งต่างๆที่สงสัยเป็นสาเหตุ ทั้งนี้อาจมีการล้างท้องถ้าผู้ป่วยเพิ่งกินยา/สิ่งต่างๆที่แพทย์สงสัยที่อาจยังมีการตกค้างของยา/สิ่งนั้นๆเหลือในกระเพาะอาหาร เพื่อลดการดูดซึมยา/สิ่งเหล่านั้นเข้าร่างกายเพิ่มเติม แต่จะไม่มีการทำให้อาเจียนเพราะผู้ป่วยอาจสำลักเศษอาหารจากอาเจียนเข้าปอดที่ก่อให้เกิดทางเดินหายใจอุดกั้น/อุดตัน และ/หรือการติดเชื้อในปอด/ปอดอักเสบ/ปอดบวม
  2. อนึ่ง กรณีมียาที่ต้านพิษยา/สารที่เป็นสาเหตุ แพทย์ก็จะพิจารณาใช้ยาเหล่านั้นควบคู่ไปด้วย
  3. การรักษาประคับประคองตามอาการ: ให้การรักษาตามอาการที่เกิดขึ้นเช่น ยาลดความดันโลหิตสูง ยาลดอัตราการเต้นของหัวใจ ยาลดอาการกระสับกระส่าย การให้น้ำและเกลือแร่ทางหลอดเลือดดำเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำจากอุณหภูมิร่างกายที่สูงขึ้นมาก ให้ยาลดการทำงานของกล้ามเนื้อเพื่อลดอุณหภูมิของร่างกาย (อุณหภูมิร่างกายที่สูงขึ้นในกลุ่มอาการเซโรโทนินเกิดจากการทำงานกระตุก/เกร็งของกล้ามเนื้อ) ซึ่งอาจส่งผลถึงกล้ามเนื้อหายใจด้วย ดังนั้นกรณีเช่นนี้จึงต้องเจาะคอใส่ท่อช่วยหายใจร่วมกับการใช้เครื่องช่วยหายใจ
  4. การเฝ้าระวังผลข้างเคียงที่รุนแรง: คือ ภาวะไตวายเฉียบพลัน, ภาวะ DIC, และภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย ด้วยการตรวจเป็นระยะๆเช่น ตรวจวัดสัญญาณชีพ และการตรวจเลือด ดูภาวะสมดุลของเกลือแร่ ดูค่าการทำงานของไต ดูค่าเกล็ดเลือด และดูค่าเอนไซม์ที่เกิดจากการสลายตัวของกล้ามเนื้อลายเพื่อให้การรักษาตั้งแต่เริ่มมีอาการ/มีค่าผิดปกติ

กลุ่มอาการเซโรโทนินก่อผลข้างเคียงอย่างไร?

โดยทั่วไป กลุ่มอาการเซโรโทนินไม่ก่อให้เกิดผลข้างเคียงเรื้อรัง เมื่อรักษาหายแล้ว ร่าง กายจะกลับเป็นปกติดังเดิม ยกเว้นในผู้มีอาการรุนแรงและไปโรงพยาบาลล่าช้า ที่อาการจากการมีความร้อนในร่างกายสูงมากและส่งผลให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย, DIC, ไตวายเฉียบ พลัน ที่อาจนำมาซึ่งอาการโคม่าและเสียชีวิต (ตาย) ได้

กลุ่มอาการเซโรโทนินมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

การพยากรณ์โรคของกลุ่มอาการเซโรโทนินขึ้นกับความรุนแรงของระดับอาการ

ดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองเมื่อมีกลุ่มอาการเซโรโทนินและแพทย์ให้ดูแลตนเองที่บ้านคือ

  • ปฏิบัติตามแพทย์พยาบาลแนะนำ
  • กินยาแต่เฉพาะที่แพทย์สั่ง
  • กินยาที่แพทย์สั่งให้ครบถ้วน ถูกต้อง ไม่ขาดยา ไม่ปรับขนาดยา หรือหยุดยาเอง
  • ไม่ซื้อยาอื่นกินเอง
  • หยุดอาหารเสริมและสมุนไพร
  • ดื่มน้ำสะอาดให้พอเพียงอย่างน้อยวันละ 8 - 10 แก้วเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
  • พักผ่อนให้เพียงพอ หยุดบุหรี่ และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
  • พบแพทย์/ไปโรงพยาบาลตามนัดเสมอ

ควรพบแพทย์ก่อนนัดเมื่อไหร่?

ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเมื่อ

ป้องกันกลุ่มอาการเซโรโทนินอย่างไร?

การป้องกันกลุ่มอาการเซโรโทนินได้แก่

  • ระมัดระวังเมื่อเป็นโรคที่ต้องใช้ยาที่อาจมีผลให้สารเซโรโทนินในเลือดสูงขึ้น โดยถ้าเกิดอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ หรือสงสัยเกิดกลุ่มอาการนี้ ต้องรีบพบแพทย์/ไปโรงพยา บาลก่อนนัดพร้อมนำยาไปด้วย
  • ใช้ยารักษาโรคต่างๆที่ไม่ใช่ยาสามัญประจำบ้านเฉพาะที่แพทย์สั่ง และ/หรือปรึกษาแพทย์เภสัชกรก่อใช้ยาเสมอ โดยเฉพาะเมื่อมีโรคประจำตัวที่ต้องกินยาเป็นประจำ โดยต้องแจ้งแพทย์/เภสัชกรทุกครั้งที่มีการสั่งยาถึงโรคประจำตัวและชนิดยาที่กินอยู่
  • รู้จักชื่อยาและผลข้างเคียงของยาก่อนใช้ยาเสมอ
  • อ่านฉลากยาหรือเอกสารกำกับยาให้เข้าใจทุกครั้ง
  • กินยาตามขนาดยาที่แพทย์สั่งเท่านั้น ไม่ปรับเพิ่มขนาดยาเอง
  • ไม่ใช้อาหารเสริมหรือสมุนไพรที่ไม่มีการรับรองจาก อย. (สํานักงานคณะกรรมการอาหารและยา) กระทรวงสาธารณสุข
  • เมื่อสงสัยเรื่องผลข้างเคียงของยา ควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเสมอ

บรรณานุกรม

  1. Ables,A.,and Nagubilli.R.(2010).Am Fam Physician.81,1139-1142
  2. Boyer,E., and Shannon, M. (2005). N Engl J Med. 352, 1112-1120
  3. Frank,C. (2008). Canadian Family Physician.54,988-992
  4. Heitmiller,D. (2014).https://www.rimed.org/rimedicaljournal/2014/06/2014-06-33-psych-heitmiller.pdf [2015,June13]
  5. Hall, M.,and Buckley,N. (2003). Australian Prescriber. 26, 62-63
  6. http://en.wikipedia.org/wiki/Serotonin_syndrome[2015,June13]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน fqqq montreeza66666
Frame Bottom