Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  ระบบประสาทวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

มีบุตรยาก 

บทนำ

ปัจจุบัน ต้องยอมรับว่า เราแทบจะไม่เห็นเด็กเจ็บป่วยเป็นโรคโปลิโอ (Polio) แขนขาลีบเหมือนในอดีต เนื่องจากประเทศไทยมีการให้วัคซีนโปลิโอต่อเด็กแรกเกิดทุกคน และครอบ คลุมเด็กทุกคน อย่างไรก็ตาม เรายังมีผู้ป่วยที่มีอาการแขนขาอ่อนแรง กล้ามเนื้อลีบ หายใจลำ บากได้บ้าง จากที่เคยได้รับเชื้อโปลิโอในอดีต เมื่อ 30-40 ปีก่อน โรค/อาการเหล่านี้เรียกว่า “กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ (Post-polio syndrome หรือ ย่อว่า PPS/พีพีเอส)” ทำไมจึงเป็นเช่นนี้ ผู้ป่วยเหล่านี้มีอาการผิดปกติอย่างไร ใครมีโอกาสเป็นโรคนี้ได้บ้าง ติดตามจากบท ความนี้ได้ครับ

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอคืออะไร?

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ คือ กลุ่มอาการผิดปกติทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นกับผู้ ป่วยซึ่งเคยได้รับเชื้อ/เป็นโรคโปลิโอ เมื่อหลายสิบปีก่อนโดยเฉลี่ย 30-40 ปีมาแล้ว และอาการนั้นคงที่หรือดีขึ้นเป็นระยะเวลานานแล้ว กลับมามีอาการผิดปกติทางระบบประสาทเกิดขึ้นในปัจจุบันอีกครั้ง เช่น ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อต่อ กล้ามเนื้อลีบ เป็นต้น อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางรายเกิดกลุ่มอาการนี้ได้ หลังจากเป็นโปลิโอแล้วประมาณ 15 ปีขึ้นไป

ทั้งนี้ พบกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ ได้น้อยมากๆ โดยยังไม่มีรายงานที่สรุปแน่ชัดว่า พบได้มากน้อยแค่ไหน

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอเกิดได้อย่างไร?

ปัจจุบัน ยังไม่ทราบกลไกที่แน่ชัดที่ทำให้เกิดกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ แต่สันนิษ ฐานได้หลายประการ เช่น เกิดจากการเสื่อมของเซลล์ประสาทที่เคยได้รับเชื้อโปลิโอ โดยเมื่อได้รับเชื้อเข้ามา เชื้อนี้ก็จะทำลายเซลล์ประสาทส่วน Motor neuron (เซลล์ประสาทสั่งการ : ทำหน้าที่เกี่ยวกับคำสั่ง การเคลื่อนไหว) และอีกสมมติฐานหนึ่ง คือ เกิดความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกาย ที่เกิดตามหลังการติดเชื้อโปลิโอ ที่มีการทำลายเซลล์ประ สาทปกติ นอกจากการทำลายสิ่งแปลกปลอม จึงทำให้เกิดกลุ่มอาการนี้ขึ้นภายหลังได้รับเชื้อโปลิโอแล้วเป็นเวลานาน

ใครมีโอกาส/ปัจจัยเสี่ยงเป็นกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ?

ผู้มีโอกาส/ปัจจัยเสี่ยงเป็นกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ ได้แก่

  1. กรณีได้รับเชื้อโปลิโอ และมีอาการรุนแรง
  2. ติดเชื้อโปลิโอในผู้ใหญ่ จะมีโอกาสเกิดกลุ่มอาการนี้มากกว่าในเด็ก
  3. กรณีมีการฟื้นตัวอย่างมาก ภายหลังติดเชื้อโปลิโอ เพราะหมายถึงเซลล์ประสาทต้องได้รับการซ่อมแซมอย่างมาก จึงกระตุ้นให้เกิดการเสื่อม หรือมีภูมิคุ้มกันป้องกันที่ผิดปกติเกิด ขึ้นมาก
  4. ในผู้ที่เครียด และ/หรือ ทำงานหนัก เพราะมักมีผลต่อการเกิดภูมิคุ้มกันต้านทานผิด ปกติ จากการพักผ่อนไม่เพียงพอ
  5. ผู้หญิงพบมากกว่าผู้ชาย

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอมีอาการอย่างไร?

อาการผิดปกติที่เกิดขึ้นเมื่อเกิดกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอนั้น จะค่อยเป็นค่อยไป และอาจมีช่วงที่คงที่ และทรุดลง ซึ่งอาการต่างๆ ได้แก่

  1. อาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง และปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อต่อ
  2. อาการอ่อนเพลีย หมดแรงง่าย ถึงแม้ทำกิจกรรมเพียงเล็กน้อย
  3. กล้ามเนื้อฝ่อ ลีบ
  4. ปัญหาการหายใจและการกลืน ลำบาก จากกล้ามเนื้ออ่อนแรง
  5. ปัญหาการนอน หยุดหายใจเป็นระยะ จากการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อเพื่อการหายใจ
  6. ทนอากาศหนาวไม่ได้

เมื่อใดควรไปพบแพทย์?

ถ้าผู้ป่วยพบว่าอาการผิดปกติดังกล่าวข้างต้นในหัวข้ออาการ โดยเฉพาะเมื่อมีประวัติเคยเป็นโรคโปลิโอ อาการเป็นมากขึ้น ไม่ดีขึ้น ก็ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาล อย่ารอให้มีอา การรุนแรง

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโออย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอได้จาก

  1. ประวัติการติดเชื้อโปลิโอในอดีต ซึ่งเป็นข้อมูลที่ได้ยาก เพราะเกิดขึ้นในอดีตนานมาก หลายสิบปี ต้องสอบถามจากครอบครัวร่วมด้วย
  2. ประวัติหลังจากติดเชื้อครั้งแรกในวัยเด็ก และประวัติหายมานาน จนกระทั้งมีอาการครั้งนี้ ส่วนใหญ่เกิดหลังจากติดเชื้อครั้งแรกประมาณ 15 ปีขึ้นไป
  3. อาการผิดปกติครั้งนี้ค่อยๆเป็นค่อยไป
  4. จากการตรวจสืบค้นเพิ่มเติมโดย การตรวจการทำงานของกล้ามเนื้อและเส้นประสาทด้วยกระแสไฟฟ้า (EMG, การตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ)
  5. การตรวจเลือด การเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือเอมอาร์ไอไขสันหลัง เพื่อดูว่ามีรอยโรคหรือไม่

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ รักษาอย่างไร?

การรักษากลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ ได้แก่

  1. การให้ยาแก้ปวด เมื่อปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ
  2. การลดการใช้พลัง/กำลังที่มาก เพราะจะทำให้มีอาการมากขึ้น
  3. การทำกายภาพบำบัด
  4. ฝึกการทำกิจกรรมต่างๆในชีวิตประจำวัน ด้วยข้อจำกัดด้านแรงหรือกล้ามเนื้อฝ่อลีบ ตามแพทย์ นักกายภาพบำบัด พยาบาล แนะนำสม่ำเสมอตลอดไป
  5. ดูแลให้ได้อาหารอย่างพอเพียง
  6. ดูแลเรื่องการนอน การหายใจ การกลืน รวมทั้งการพูด ตามแพทย์ นักกายภาพบำบัด พยาบาลแนะนำ

อนึ่ง การรักษาจำเป็นต้องอยู่โรงพยาบาลหรือไม่ และจะต้องอยู่นานเท่าไร ขึ้นกับ ลักษณะอาการที่ผิดปกติ และความรุนแรง ซึ่งถ้าไม่มีภาวะ หายใจล้มเหลว หรือติดเชื้อ ก็มักไม่จำเป็นต้องนอนรักษาในโรงพยาบาล

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอมีผลข้างเคียงอย่างไร?

ผลข้างเคียง/ภาวะแทรกซ้อนจากกลุ่มอาการหลังเป็นโปลิโอ พบน้อยมากที่จะรุนแรง แต่อาจมีภาวะแทรกซ้อนได้หลายประการ เช่น

  1. ล้มง่าย จากกล้ามเนื้ออ่อนแรง นำมาซึ่งปัญหากระดูกหัก ข้อต่อเคลื่อนหลุด
  2. ขาดสารอาหาร (ทุโภชนา) เนื่องจากปัญหาการกลืนลำบาก
  3. ภาวะติดเชื้อที่ปอด (ปอดอักเสบ/ปอดบวม) เนื่องจากการสำลัก
  4. ภาวะหายใจล้มเหลว จากการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อกะบังลม
  5. กระดูกพรุน จากการเคลื่อนไหวน้อยจากกล้ามเนื้ออ่อนแรง

กลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอมีการพยากรณ์อย่างไร?

การพยากรณ์โรคของกลุ่มอาการหลังเป็นโปลิโอ คือ เป็นกลุ่มอาการที่ไม่สามารถรักษาให้หายได้ การรักษาที่สำคัญคือ การชะลอการเสื่อมของเซลล์ประสาทในไขสันหลัง และฝึกฝนการใช้ชีวิตด้วยข้อจำกัดข้างต้น

ควรดูแลตนเองอย่างไร? ควรพบแพทย์ก่อนนัดเมื่อไร?

การดูแลตนเองที่บ้านเมื่อเป็นกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอ ควรประกอบด้วย

  1. การทำกิจกรรมเท่าที่จำเป็น เพื่อลดปัจจัยกระตุ้นให้อาการรุนแรง
  2. พยายามทำกิจกรรมบำบัด ที่ฝึกมาจากนักกิจกรรมบำบัด
  3. หลีกเลี่ยงการอยู่กับอุณหภูมิที่เย็น หนาว ทำตัวให้อบอุ่น
  4. ระวังการล้ม
  5. ระวังการกลืนอาหารสำลัก
  6. ฝึกการหายใจ การกลืนอาหาร ตามแพทย์ นักกายภาพบำบัด พยาบาล แนะนำ
  7. พบแพทย์/ไปโรงพยาบาลตามนัดเสมอ
  8. พบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเมื่อ มีอาการที่รุนแรงขึ้น มีอาการผิดปกติใหม่เกิด ขึ้น และ/หรือ เมื่อกังวลในอาการ

ป้องกันกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโออย่างไร?

การป้องกันกลุ่มอาการหลังเป็นโรคโปลิโอที่ดีที่สุดคือ การให้เด็กได้รับวัคซีนโปลิโอตั้ง แต่เกิดอย่างครบถ้วนตากระทรวงสาธารณสุข (โรงพยาบาล สถานพยาบาล อนามัย อาสา สมัครสาธารณสุข) แนะนำ



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน sirikul Maxwell
Frame Bottom