Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เท้า  ผิวหนัง  มือ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ผลข้างเคียงจากยาเคมีบำบัด 

บทนำ

กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง/กลุ่มอาการมือเท้าบวมแดง(Hand-Foot Syndrome ย่อว่า HFS หรือ Palmar-Plantar Erythrodysesthesia) เป็นอาการไม่พึงประสงค์(ผลข้างเคียง)ทางผิวหนังจากการใช้ยาเคมีบำบัดบางชนิด หรือในผู้ป่วยโรคเม็ดเลือดแดงที่มีรูปร่างผิดปกติ คือเป็นรูปเคียว (Sickle-cell Disease) มีรายงานอาการไม่พึงประสงค์นี้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1974 (พ.ศ.2517) โดยผู้ป่วยกลุ่มอาการนี้จะมีอาการชา และ/หรือ ปวดแสบ ร้อน รู้สึกตึง มีผื่นขึ้น บวมแดง บริเวณฝ่ามือและฝ่าเท้า และหากอาการเหล่านี้รุนแรง จะเกิดการลอกของผิวหนัง และ/หรือเกิดผื่นพุพองที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้าได้

อนึ่ง กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง ยังมีชื่อเรียกได้อีกหลายชื่อ คือ Palmar-plantar dysaesthesia, palmoplantar dysaesthesia , Acral erythema, Burgdorf syndrome, Chemotherapy-induced acral erythema, Palmar plantar erythema, Palmar plantar erythrodysaesthesia, Plantar palmar erythroderma, Toxic erythema of the palms and soles และในบทความนี้จะกล่าวถึง กลุ่มอาการมือเท้าบวมแดง เฉพาะกรณีสาเหตุเกิดจากยาเคมีบำบัดเท่านั้น

การรักษาโดยทั่วไปของกลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง ประกอบไปด้วยการประคบเย็น การใช้ยาบรรเทาอาการปวด/ยาแก้ปวด ซึ่งอาการมือและเท้าบวมแดงนั้น จะดีขึ้นได้หลังจากหยุดยาเคมีบำบัดนั้นๆไปแล้วประมาณ 1-2 สัปดาห์

กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดงมีสาเหตุมาจากอะไร?

กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง

ปัจจุบัน ยังไม่มีกลไกอธิบายที่แน่ชัดในการเกิดกลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง แต่ทางการแพทย์เชื่อว่า น่าเกิดจากการเหนี่ยวนำของยาเคมีบำบัดบางชนิด เช่น ยาอะซิทินิบ (Axitinib), ยาคาโบซาทินิบ (Cabozatinib), ยาคาเพ็กไซทาบีน (Capecitabine), ยาไซทาราบีน (Cytarabine), ยาโดซีแท็กเซล (Doxetaxel) ยาโฟลซูริดีน (Floxuridine), ยาฟลูออโรยูราซิล (Fluorouracil), ยาไอดารูบิซิน (Idarubicin), ยาโดโซรูบิซิน (Doxorubicin), ยาซูนิทินบ (Sunitinib), ยาโซราฟีนิบ (Sorafenib), ยาพาโซพานิบ (Pazopanib), ยาพาคลิทาเซล (Paclitaxel), ยาวีมูราฟีนิบ (Vemurafenib), และยาริโกราฟีนิบ (Regorafenib) โดยหลังจากที่ผู้ป่วยได้รับยาเคมีบำบัดที่เป็นสาเหตุของกลุ่มอาการนี้แล้ว ยาฯบางส่วนปริมาณน้อยๆ จะเกิดการรั่วไหลออกจากเส้นเลือดฝอยที่บริเวณฝ่ามือและฝ่าเท้า และยาฯจะมีการรั่วไหลมากขึ้นๆ หากมือและเท้าอยู่ในอุณหภูมิที่ร้อน หรือมีการเสียดสีที่บริเวณมือและเท้าดัง ซึ่งทั้ง 2 ปัจจัยนี้ จะเป็นปัจจัยเสี่ยงทำให้เกิดอาการมือและเท้าบวมแดงได้สูงขึ้น

กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดงมีอาการอย่างไร?

ผู้ป่วยที่เกิดกลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง จะเริ่มจาก มือ เท้า มีอาการบวม แดง และ/หรือปวดตึง ลักษณะคล้ายๆกับผิวหนังเวลาโดนแสงแดดเผา หลังจากนั้นผิวหนังที่มือ ที่เท้า จะแห้งและลอก และตามมาด้วยอาการชาและแสบ ซึ่งจะรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วย โดยอาการเหล่านี้อาจเกิดได้หลังได้รับยาเคมีบำบัดไปแล้วประมาณ 2-10 วัน หรือนานประมาณ 2-3 เดือน

ควรพบแพทย์เมื่อใด?

หากคุณได้รับยาเคมีบำบัดแล้วพบว่าเกิดกลุ่มอาการมือเท้าบวมแดง เช่น ปวดตึงบริเวณมือและเท้า ซึ่งส่วนใหญ่เกิดก่อนอาการลอกของผิวหนัง ผู้ป่วยควรเข้าพบแพทย์ผู้รักษา/มาโรงพยาบาลโดยเร็ว ซึ่งแพทย์อาจให้หยุดยาฯชั่วคราว หรือปรับขนาดของยาฯเพื่อลดความรุนแรงจากกลุ่มอาการนี้ ทั้งนี้ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ และวิจารณญาณของแพทย์ผู้รักษา

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการมือเท้าบวมแดงอย่างไร?

โดยทั่วไป ในผู้ป่วยที่ใช้ยาเคมีบำบัดแล้วเกิดอาการปวดบริเวณมือและเท้า ร่วมกับอาการบวมแดง แพทย์สามารถวินิจฉัยได้จากทางคลินิก (คือจากประวัติการได้รับยาเคมีบำบัด จากประวัติการมีอาการดังกล่าว และจากการตรวจร่างกายร่วมกับการตรวจมือและเท้าผู้ป่วย) ว่า เป็นกลุ่มอาการมือเท้าบวมแดงที่เกิดจากอาการไม่พึงประสงค์(ผลข้างเคียง)ของยาเคมีบำบัด

แต่อย่างไรก็ดี บางครั้งถ้าอาการผู้ป่วยไม่ชัดเจน แพทย์อาจพิจารณาการตรวจชิ้นเนื้อ (Biopsy) จากรอยโรคที่ผิวหนังด้วยก็ได้ เพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา เพื่อการวินิจฉัยโรคได้แน่นอน เช่น เพื่อแยกจากอาการแพ้ยาฆ่าเชื้อ ที่เรียกว่ากลุ่มอาการ Stevens-Johnson syndrome

รักษากลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดงอย่างไร?

โดยทั่วไป การรักษากลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง คือการหยุดการให้ยาเคมีบำบัดไปก่อนจนกว่าอาการผู้ป่วยจะดีขึ้น ซึ่งโดยทั่วไป อาการจากกลุ่มอาการนี้มักจะค่อยๆดีขึ้นหลังหยุดยาเคมีบำบัดที่เป็นสาเหตุไปแล้วประมาณ 2-3 สัปดาห์

ส่วนการใช้ยาต่างๆทั่วไปเพื่อรักษากลุ่มอาการนี้ จะเป็นการใช้ยาเพื่อบรรเทาตามอาการ ที่เรียกว่า เป็นการรักษาประคับประคองตามอาการ เช่น

กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดงก่อผลข้างเคียง/ภาวะแทรกซ้อนอะไร?

โดยทั่วไป ผลข้างเคียงของกลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดง คือ จะทำให้ผู้ป่วยรู้สึกรำคาญและรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน ในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงจนมีอาการลอกของผิวหนัง ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากอาจก่อให้เกิดการติดเชื้อบริเวณดังกล่าวได้ และที่สำคัญ คือ แพทย์อาจต้อง ปรับลดขนาด ชะลอ หรือเลิกใช้ยาเคมีบำบัดนั้นๆที่เป็นสาเหตุกลุ่มอาการนี้

การพยากรณ์ของโรคของกลุ่มอาการมือเท้าบวมแดงเป็นอย่างไร?

การพยากรณ์โรคของกลุ่มอาการมือเท้าบวมแดงคือ เป็นกลุ่มอาการที่สามารถรักษาให้หายได้ โดยทั่วไป อาการจะค่อยๆดีขึ้นหลังจากหยุดยาเคมีบำบัดที่เป็นสาเหตุไปแล้วประมาณ 2-3 สัปดาห์ และร่วมกับการรักษาประคับประคองตามอาการ ดังกล่าวในหัวข้อ การรักษาฯ

แต่อย่างไรก็ดี เมื่อกลุ่มอาการนี้เกิดขึ้นแล้ว สามารถเกิดซ้ำได้อีกเสมอ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ใช้ยาเคมีบำบัดในระยะยาว

ป้องกันกลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดงได้อย่างไร?

กลุ่มอาการมือและเท้าบวมแดงสามารถป้องกันได้โดย

1. การประคบเย็นขณะบริหาร/ให้ยาเคมีบำบัดชนิดที่อาจเป็นสาเหตุกลุ่มอาการนี้ โดยประคบเย็นบริเวณมือและเท้า โดยเฉพาะฝ่ามือ ฝ่าเท้า นานครั้งละประมาณ 15-20 นาที

2. หลีกเลี่ยงการใช้น้ำอุ่นหรือน้ำร้อนขณะทำกิจกรรมต่างๆ เช่น ล้างจาน แช่น้ำอุ่น หรือ อาบน้ำอุ่น

3. หลีกเลี่ยงสถานที่ หรือการทำกิจกรรมในที่ที่มีอุณหภูมิสูง เช่น การอบซาวน่า หรือ การออกกลางแจ้งเวลานานๆ

4. หลีกเลี่ยงการกระทำที่ทำให้เกิดการเสียดสี หรือถูมือหรือถูเท้า โดยเฉพาะในช่วง 6 สัปดาห์แรกหลังเริ่มใช้ยาเคมีบำบัดชนิดที่อาจเป็นสาเหตุกลุ่มอาการนี้ เช่น การวิ่ง การเต้นแอโรบิก เป็นต้น

5. หลีกเลี่ยงการสัมผัสสารเคมีที่มีฤทธิ์แรง เช่น สบู่ต่างๆ(รวมสบู่อาบน้ำโดยทั่วไป) ผงซักฟอก น้ำยาซักผ้า หรือน้ำยาทำความสะอาดบ้านชนิดต่างๆ

6. หลีกเลี่ยงการใช้เครื่องมือที่ต้องใช้แรงกดหรือกำ เช่น การใช้ไขควง มีด หรืออุปกรณ์ทำสวน

7. ทาครีม/โลชั่นบำรุงผิวที่มือ ที่เท้าบ่อยๆโดยเฉพาะฝ่ามือ ฝ่าเท้า แต่ให้ทาเบาๆ ไม่ถูหรือนวดบริเวณมือและเท้า

8. สวมใส่เสื้อผ้าที่ใส่สบาย ระบายอากาศได้ดี

9. สวมใส่ รองเท้า ถุงเท้า ที่ นุ่มเบา ไม่ระคายเคืองเท้า และหลีกเลี่ยงการเดินด้วยเท้าเปล่า

บรรณานุกรม

  1. Beth McLellan. How to Recognize and Manage Hand-Foot Syndrome Due to Capecitabine or Doxorubicin. 2013 http://www.ascopost.com/issues/june-25-2013/how-to-recognize-and-manage-hand-foot-syndrome-due-to-capecitabine-or-doxorubicin/ [2016,Oct15]
  2. Delwyn Dyall-Smith FACD, Hand-foot syndrome http://www.dermnetnz.org/topics/hand-foot-syndrome/ [2016,Oct15]
  3. Hand-Foot Syndrome or Palmar-Plantar Erythrodysesthesia. Cancer.net http://www.cancer.net/navigating-cancer-care/side-effects/hand-foot-syndrome-or-palmar-plantar-erythrodysesthesia [2016,Oct15]
  4. Hand-Foot Syndrome. ChemoCare http://chemocare.com/chemotherapy/side-effects/handfoot-syndrome.aspx [2016,Oct15]
  5. James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk. Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology. 2005;10.
  6. http://www.dermnetnz.org/topics/hand-foot-syndrome/ [2016,Oct15]
  7. http://chemocare.com/chemotherapy/side-effects/handfoot-syndrome.aspx [2016,Oct15]
  8. https://www.oncolink.org/cancer-treatment/chemotherapy/side-effects/hand-foot-syndrome [2016,Oct15]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 6 คน Sertthaphong Daw283 Bobby1 eurokungza hackerza1231 nmaliwan2537
Frame Bottom