Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ต้องการใช้ฮอร์โมนเพศ 

บทนำ

ฮอร์โมน โกนาโดโทรปิน รีลิสซิง (Gonadotropin-releasing hormone ย่อว่า GnRH) มีความสำคัญต่อการควบคุมระบบสืบพันธุ์ของร่างกายมนุษย์เป็นอย่างยิ่ง โดยมีบทบาทในการควบคุมการหลั่งฮอร์โมนเพศทั้งชายและหญิง ด้วยคุณสมบัติดังกล่าว ภายหลังการสังเคราะห์ฮอร์โมนดังกล่าวเป็นผลสำเร็จ จึงมีการพัฒนายาชนิดอื่นๆที่มีโครงสร้างใกล้เคียงกับฮอร์โมนดังกล่าว (Analogue) มาใช้เป็นยาในการรักษาโรคที่มีความเกี่ยวข้องกับฮอร์โมนเพศ เช่น มะเร็งเต้านม และมะเร็งต่อมลูกหมาก ชนิดที่อาศัยฮอร์โมนในการเจริญเติบโต รวมไปถึงภาวะที่ผิดปกติบางประการ เช่น ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก และการนำไปใช้เพื่อช่วยในการปฏิสนธิภายนอกร่างกาย

ยาที่มีโครงสร้างคล้ายฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง อาจเป็นรูปแบบการกระตุ้นการทำงาน (Agonist) หรือยับยั้ง (Antagonist) ต่อตัวรับ(Receptor)ที่ต่อมใต้สมองส่วนหน้า ในบทความนี้ จะพูดถึงบทบาทการทำงานของยาที่มีลักษณะกระตุ้นการทำงานของตัวรับ (ส่วนการยับยั้งการทำงานของตัวรับ แนะนำให้อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง กลุ่มยาปิดกั้นตัวรับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง (Gonadotropin-releasing hormone antagonist)

ยาในกลุ่มโครงสร้างคล้ายฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง(Gonadotropin-releasing hormone analogue ย่อว่า GnRH analogue หรือ Gonadotropin-releasing hormone agonist หรือย่อว่า GnRH agonist หรือ GnRH-A หรือ Luteinizing hormone releasing hormone agonist หรือ LHRH agonist หรือ LHRH analogue) จัดเป็นยาควบคุมพิเศษตามกฎหมายของไทย ใช้ภายใต้ความดูแลของแพทย์เท่านั้น

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน-รีลิสซิง

ยาในกลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีข้อบ่งใช้หรือสรรพคุณดังต่อไปนี้ เช่น

ก. มะเร็งชนิดที่ใช้ฮอร์โมนเพศในการเจริญเติบโต (Hormone Responsive Cancer) เช่น

1) มะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate Cancer) เช่น ยาบูว์เซอรีลิน (Buserelin) ยาโกเซอรีลิน (Goserelin) ยาฮีสทรีลิน (Histrelin) ยาลิวโพรรีลิน (Leuprorelin) ยาทริปโทริลิน (Triptorelin)

2) มะเร็งเต้านม (Breast Cancer) เช่น ยาบูว์เซอรีลิน (Buserelin) ยาโกเซอรีลิน (Goserelin) ยาลิวโพรรีลิน (Leuprorelin)

ข. ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endrometriosis) เช่น ยาบูว์เซอรีลิน (Buserelin) ยาโกเซอรีลิน (Goserelin) ยาทริปโทริลิน (Triptorelin)

ค. เนื้องอกมดลูก (Uterine Fibroid) เช่น ยาบูว์เซอรีลิน (Buserelin) ยาโกเซอรีลิน (Goserelin) ยาฮีสทรีลิน (Histrelin) ยาทริปโทริลิน (Triptorelin)

ง. รักษาภาวะมีบุตรยาก/ใช้เพื่อการปฏิสนธินอกร่างกาย (in vitro Fertilization; IVF) เช่น ยาบูว์เซอรีลิน (Buserelin) ยาโกเซอรีลิน (Goserelin) ยาทริปโทริลิน (Triptorelin)

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ระบบสืบพันธุ์ของร่างกาย มีความสัมพันธ์กับระบบต่อมไร้ท่อ หรือฮอร์โมนเพศอย่างใกล้ชิด ฮอร์โมนโกนาโดโทรปินรีลิสซิง สร้างขึ้นจากสมองส่วนไฮโปธาลามัส ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของระบบสืบพันธุ์ โดยกระตุ้นการทำงานของต่อมใต้สมองส่วนหน้า (Anterior Pituitary) ให้เกิดการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง (Follicle Stimulating Hormone; FSH) และฮอร์โมนลูทิไนซิง (Luteinizing Hormone; LH) เพื่อไปกระตุ้นเนื้อเยื่อฟอลลิเคิล (Follicle) ในรังไข่ ให้เกิดการสร้างฮอรโมนเอสโตรเจน (Estrogen)ในผู้หญิง ส่วนในชาย จะกระตุ้นการเจริญของอัณฑะ เพื่อการสร้างฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน (Testosterone) และการสร้างอสุจิ ซึ่งการกระตุ้นการสร้างฮอร์โมนเพศทั้งฮอร์โมนเอสโตรเจนและฮอร์โมนเทสโทสเทอโรนดังกล่าว จะเกิดขึ้นในช่วงแรกประมาณ 2 สัปดาห์แรก หลังจากนั้น จะเกิดการยับยั้งสะท้อนกลับ/การป้อนกลับทางลบ(Negative feedback) โดยลดการกระตุ้นการทำงานของต่อมใต้สมองส่วนหน้า ทำให้ปริมาณฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง และฮอร์โมนลูทิไนซิงลดลง ทำให้ลดการสร้างฮอร์โมนเอสโตรเจนและฮอร์โมสเทสโทสเทอโรนในระยะยาว จึงมีการนำมาใช้รักษา มะเร็งเต้านม และมะเร็งต่อมลูกหมาก ชนิดที่อาศัยฮอร์โมนเพศในการเจริญเติบโต

นอกจากนี้ ยังมีการนำมาใช้รักษาโรคอื่นๆ ที่มีความเกี่ยวข้องกับฮอร์โมนเพศ เช่น โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endrometriosis) โดยอาศัยหลักการการลดการหลั่งฮอร์โมนเอสโตรเจนภายหลังใช้ยาไปแล้วประมาณ 2 สัปดาห์ ทำให้ลดการทำงานของรังไข่ ทำให้รอยโรคของเยื่อบุโพรงมดลูกที่เจริญผิดทีเกิดการฝ่อ หรือโรคเนื้องอกมดลูก (Uterine Fibroid) ที่อาศัยหลักการการลดการหลั่งฮอร์โมนเอสโตรเจน (Hypoestrogenic pseuomenopause) ทำให้เนื้องอกมีขนาดเล็กลงได้

ส่วนการนำมาใช้เพื่อใช้ในกระบวนการเด็กหลอดแก้วนั้น (In vitro fertilization) มีการนำหลักการของยานี้มาใช้ใน 2 รูปแบบคือ

  • การยับยั้งไม่ให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนที่ใช้ในการกระตุ้นการตกไข่ หรือ การยับยั้งการตกไข่ ก่อนวันที่กำหนด (ใช้หลักการการลดการทำงานของรังไข่เมื่อให้ยานี้ในระยะยาว) และ
  • การให้ยานี้เพื่อกระตุ้นการตกไข่ (เมื่อใช้ยาในระยะสั้น)

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์และขนาดความแรงที่จัดจำหน่ายอยู่ใประเทศไทย ได้แก่

ก. ยาบูว์เซอรีลิน (Buserelin) มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์และขนาดความแรงของยาที่จัดจำหน่ายได้แก่

1) ยาฉีดปราศจากเชื้อ (Sterile Solution for Injection) ขนาดความแรง1 มิลลิกรัมต่อ 1 มิลลิลิตร (1mg/mL)

2) ยาน้ำพ่นจมูก/ยาพ่นจมูก (Nasal Spray) ขนาดความแรง 0.1 มิลลิกรัมต่อการพ่นหนึ่งครั้ง

3) ยาฉีดปราศจากเชื้อ ชนิดดีโพ (ฉีดฝังยาในชั้นผิวหนัง แล้วยาค่อยๆปล่อยออกมาจากจุดที่ฉีดอย่างช้าๆ) ขนาดความแรง 6.3 มิลลิกรัม ต่อบรรจุภัณฑ์ของยา

ข. ยาโกเซอรีลิน (Goserelin) เป็นรูปแบบเภสัชภัณฑ์ชนิดฉีดฝังใต้ผิวหนัง (Implant; prefilled syringe) ขนาดความแรง 3.6 มิลลิกรัม และ 10.8 มิลลิกรัม (ชนิดออกฤทธิ์ยาว) ต่อการฉีดหนึ่งครั้ง

ค. ยาฮีสทรีลิน (Histrelin) เป็นรูปแบบเภสัชภัณฑ์ยาฝัง (Implant) ใน 1 ชิ้นของยาฝัง ประกอบไปด้วย ตัวยา 50 มิลลิกรัม และตัวยาที่อยู่ในรูปเพลเลต (Pellets, รูปแบบการปลดปล่อยยาชนิดหนึ่ง) อีก 52 มิลลิกรัม

ง. ยาลิวโพรรีลิน (Leuprorelin) เป็นรูปแบบเภสัชภัณฑ์ยาผงปราศจากเชื้อเพื่อผสมเป็นยาฉีด (Powder for Injection) ขนาดความแรงดังต่อไปนี้

1) ชื่อการค้าอีลิการ์ด (Eligard) ประกอบไปด้วยขนาดความแรง 7.5, 22.5, 45 มิลลิกรัมต่อการฉีดหนึ่งครั้ง

2) ชื่อการค้าอีแนนโทน (Enantone) ประกอบไปด้วยขนาดความแรง 1.88, 3.75, 11.25 และ 30 มิลลิกรัมต่อภาชนะบรรจุหนึ่งขวด

จ. ยาทริปโทริลิน (Triptorelin) มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์ยาผงพร้อมผสมเพื่อเป็นยาฉีด ขนาดความแรง0.1 มิลลิกรัม ต่อขวด ใช้ร่วมกับยาที่มีรูปแบบการปลดปล่อยนาน (Prolonged Release, P.R.) ขนาดความแรง 11.25 มิลลิกรัมต่อภาชนะบรรจุหนึ่งขวด

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีขนาดการใช้ยาอย่างไร?

ยาในกลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีขนาดการใช้ยา ขึ้นกับข้อบ่งใช้ของยา และประวัติทางการแพทย์ของผู้ป่วย เช่น น้ำหนักตัว ภาวะการทำงานของตับและไต รวมถึงโรคอื่นที่กำลังเป็นร่วมอยู่ ซึ่งแพทย์จะพิจารณาการใช้ขนาดยาต่อผู้ป่วยเฉพาะรายไป

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยากลุ่มยาปิดกั้นตัวรับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง ควรแจ้ง แพทย์ พยาบาล เภสัชกร เช่น

หากลืมเข้ารับการบริหารยาควรทำอย่างไร?

หากลืมเข้ารับการบริหารยา/ใช้ยา ให้ติดต่อสถานพยาบาลที่ทำการรักษาอยู่โดยเร็วที่สุดเพื่อนัดหมายการรับการบริหารยาครั้งต่อไป

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาในกลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง อาจก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์(อาการไม่พึงประสงค์/ผลข้างเคียง) เช่น ปวดศีรษะ รู้สึกร้อนวูบวาบ เหงื่อออกมาก เหนื่อยล้า อ่อนแรง สูญเสียการรับรสชาติ รู้สึกตึงบริเวณเต้านม(คัดตึงเต้านม) ความต้องการทางเพศลดลง รู้สึกคันผิวหนัง ผิวแห้ง หรือมีของเหลว/สารคัดหลั่งไหลจากช่องคลอด รู้สึกกระวนกระวาย หรือซึมเศร้า ทั้งนี้ อาจมีการรบกวนการนอนหลับ/นอนไม่หลับ ซึ่งหากอาการเหล่านี้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มว่าจะรุนแรงขึ้น หรือไม่ทุเลาลง ให้แจ้งให้แพทย์ผู้ทำการรักษาทรา/มาโรงพยาบาลก่อนนัด

ยาในกลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง อาจก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรงได้ เช่น ปวดบริเวณ มือ หลัง คอ และกราม พูดช้าลงหรือพูดลำบาก วิงเวียนศีรษะอย่างรุนแรง คล้ายจะเป็นลม ปวดกระดูก ปัสสาวะลำบาก เหนื่อยล้าอย่างมาก การมองเห็นเปลี่ยนไปหรือตาพร่ามัว ปากแห้ง รวมไปถึงหากเกิดอาการแพ้ยา เช่น เกิดผื่นคันขึ้นตามตัว ริมฝีปากและเปลือกตา/หนังตาบวม หายใจลำบาก ให้รีบมาโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน

อย่างไรก็ดี ผู้ป่วยควรตระหนักว่า การที่แพทย์สั่งใช้ยาในกลุ่มนี้ เนื่องจากแพทย์พิจารณาแล้วเห็นว่า ยานี้จะมีประโยชน์ต่อผู้ป่วยมากกว่าโทษหรือมากกว่าการได้รับผลข้างเคียงจากยา ผู้ป่วยที่ได้รับยานี้ส่วนมาก มีพบว่าเกิดอาการไม่พีงประสงค์ชนิดรุนแรง ผู้ป่วยจึงควรเฝ้าระวังผลข้างเคียงดังกล่าวที่อาจเกิดขึ้น และ รีบพบแพทย์/มาโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน หากเกิดอาการรุนแรงดังที่กล่าวไปแล้วข้างต้น

มีข้อควรระวังการใช้กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง เช่น

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาในกลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน ไม่มีปฏิกิรยาะหว่างยากับยาชนิดอื่นอย่างชัดเจน อย่างไรก็ดี ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาในกลุ่มนี้ร่วมกับยาที่อาจทำให้เกิดคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ เช่น คิวทียาว (QT prolongation) เช่น ยารักษากลุ่มอาการโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Antiarrhythmics) เช่น ยาควินิดีน (Quinidine) ยาไดโซไพรไมด์ (Dysopyramide) ยาอะมิโอดาโรน (Amiodarone) ยาโซทาลอล (Sotalol) ยาโดฟีทีไลด์ (Dofelitide) และยาไอบูลิไทด์ (Ibulitide), รวมไปถึงยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย เช่น ยาโมซิฟลอกซาซิน (Moxifloxacin), และยารักษาอาการโรคจิตเภท เช่น ยาโคลซาพีน (Clozapine) ยาฮาโลเพอริดอล (Haloperidol) ยาโอแลนซาพีน (Olanzapine) ยาควิไทอาพีน (Quetiapine) เป็นต้น

ควรเก็บรักษากลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง อย่างไร?

ควรเก็บรักษากลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงฮอร์โมนโกนาโดโทรปินรีลิสซิง ในอุณหภูมิห้อง เก็บให้พ้นจากที่มีแสงแดดส่องโดยตรง และเก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ยาบางชนิดอาจมีวิธีการเก็บรักษาเฉพาะ จึงควรติดต่อฝ่ายเภสัชกรรมของสถานพยาบาลถึงนโยบายการเก็บรักษายาที่ถูกต้อง หรือสอบถามจากเภสัชกรขณะรับยานี้

กลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาในกลุ่มยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิงที่จัดจำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิตหรือจัดจำหน่าย ดังต่อไปนี้

บรรณานุกรม

  1. Endometriosis Health Center. WebMD http://www.webmd.com/women/endometriosis/understanding-endometriosis-treatment[2017,June17]
  2. MIMS Thailand Online. Diphereline, Decapeptyl, Enantone, Eligard, Zoladex. www.mims.com[2017,June17]
  3. Summary Product Characterization. Zoladex 3.6mg. http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/7855[2017,June17]
  4. Sankaran S, Manyonda IT. Medical management of fibroids. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2008;22(4): 655–76.
  5. Lahlou N, Carel JC, Chaussain JL, Roger M. Pharmacokinetics and pharmacodynamics of GnRH agonists: clinical implications in pediatrics. J Pediatr Endocrinol Metab. 2000;13-1:723–37.
  6. ชัยเลิศ พงษ์นริศร. Myoma & Adenomyosis. ภาควิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ http://www.med.cmu.ac.th/dept/obgyn/2011/index.php?option=com_content&view=article&id=415:myoma&catid=42&Itemid=479[2017,June17]
  7. พัทยา เฮงรัศมี. เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis). ภาควิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล. http://www.si.mahidol.ac.th/sidoctor/e-pl/articledetail.asp?id=1063[2017,June17]
  8. กุลภัฒน์การแพทย์สหคลินิก. การปฏิสนธินอกร่างกาย (IVF). http://kullapat.com/index.php?page=pagepreview&pagetype=1&pageids=16[2017,June17]
  9. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ http://wwwapp1.fda.moph.go.th/consumer/conframe.asp [2017,June17]
Updated 2017,June17


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 4 คน Sertthaphong Bobby1 eurokungza nmaliwan2537
Frame Bottom